Không được xếp vào danh sách Tứ đại đỉnh đèo của Việt Nam cùng với Mã Pí Lèng, Ô Quy Hồ, Khau Phạ hay Pha Đin nhưng Khau Cốc Chà lại gây ấn tượng bởi độ dốc đứng đặc biệt.
Đèo Khau Cốc Chà.
Đèo Khau Cốc Chà nằm trên Quốc lộ 4A, kết nối khu vực xã Xuân Trường với xã Bảo Lạc (Cao Bằng). Đây là một trong những cung đường đèo hiểm trở và kỳ vĩ bậc nhất Việt Nam.
Chiều dài tính từ chân đèo tới đỉnh chỉ dài khoảng 2,5km nhưng có tới 14 khúc cua tay áo gắt. Các khúc cua này cắt sâu, gập cuốn liên tiếp vào vách đá dựng đứng để tạo nên 15 tầng dốc xếp chồng lên nhau giống như một chiếc thang khổng lồ hướng lên trời.
Đèo có từ thời Pháp thuộc, nhưng khi đó chỉ là đường mòn rộng khoảng 40cm. Địa hình hiểm trở, khó đi nên người dân thường đi bộ hoặc cưỡi ngựa và phải mất rất nhiều thời gian mới vượt qua đèo. Từ năm 2009 - 2011, địa phương đầu tư, mở rộng cung đường đèo này, mặt đường mở rộng lên 5m và rải nhựa.
Sau khi hoàn thành đợt đại trùng tu, nâng cấp mở rộng, mặt đường hiện tại rộng khoảng 5m và được thảm bê tông nhựa an toàn. Tuy nhiên, do độ dốc lớn và nhiều góc khuất, xe cộ di chuyển qua đoạn đèo ngắn này thường phải mất tới gần 1 tiếng đồng hồ.
Từ chân đèo tới đỉnh đèo Khau Cốc Chà chỉ dài 2,5km nhưng phải đi xe 1 tiếng mới tới nơi.
Cốc Chà là tên của một bản người Tày ở đỉnh đèo. Theo người dân nơi đây, trong tiếng dân tộc Tày thì “Khau” có nghĩa là đèo, Cốc có nghĩa là gốc hoặc cây, do đó, Khau Cốc Chà có nghĩa là đèo có nhiều gốc cây Chà (cây chà là rừng mọc hoang dại rất nhiều trên vùng núi đá vôi tại Bảo Lạc, Cao Bằng).
Đây là loài cây thuộc họ cau/cọ, thân cột, lá nhọn, cứng và xòe rộng thành chùm ở ngọn. Chúng có sức sống vô cùng bền bỉ, có khả năng bám rễ sâu và sinh trưởng tốt ngay trên các vách đá vôi khô cằn, dựng đứng chịu nhiều sương gió.
Rất nhiều bài viết du lịch thường gọi nhầm Khau Cốc Chà là đèo Mẻ Pia. Thực chất, Mẻ Pia là tên của một con đường mòn cũ kỹ từ thời Pháp thuộc nằm ở xã bên cạnh.
Đây là điểm đặc biệt rất thú vị của Khau Cốc Chà. Khi bạn trực tiếp ngồi trên xe máy hay ô tô để leo đèo, bạn sẽ hoàn toàn không nhìn thấy 15 tầng dốc vì tầm nhìn bị vách núi đá che khuất, cảm giác lúc này chỉ là những khúc cua ngặt nối đuôi nhau liên tục.
Để chiêm ngưỡng trọn vẹn dải lụa zigzag này, du khách bắt buộc phải dừng chân ở đỉnh đèo, đi bộ trekking xuyên rừng men theo vách đá lên đỉnh núi Pác Thốc khoảng 30 - 40 phút. Khi đứng từ đài vọng cảnh trên đỉnh núi nhìn xuống, toàn bộ sự kỳ vĩ của đèo mới thu trọn vào tầm mắt.
Khau Cốc Chà - con đèo 15 tầng.
Để có một chuyến chinh phục và check-in đèo Khau Cốc Chà (dốc 15 tầng) trọn vẹn, bạn nên đi vào khoảng 11 đến tháng 4 năm sau (mùa khô). Lúc này thời tiết Cao Bằng khô ráo, ít mưa, hạn chế tối đa tình trạng trơn trượt hay sạt lở đá, giúp việc di chuyển và trekking an toàn hơn.
Bạn nên tới Khau Cốc Chà vào khung giờ vàng từ 9h sáng đến 3h chiều, thời điểm này còn nắng, ánh sáng chiếu rõ từng khúc cua và xua tan sương mù mịt. Từ đỉnh nhìn xuống, thung lũng sẽ hiện lên xanh mướt, rõ nét, tránh đi lúc trời quá sớm hoặc quá muộn vì sương mù dày đặc và bóng tối tràn xuống rất nhanh, che khuất hoàn toàn tầm nhìn.