Thách thức bảo vệ an toàn dữ liệu trong kỷ nguyên lượng tử

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Chiều 27.10, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa thu 2026 tại TP.HCM, phiên chuyên đề “An toàn dữ liệu và an ninh mạng trong kỷ nguyên lượng tử” đã tập trung trao đổi về nguy cơ an ninh mạng, thách thức bảo vệ an toàn dữ liệu.

Phát biểu khai mạc phiên chuyên đề về an toàn dữ liệu tại Diễn đàn Kinh tế mùa thu 2026, PGS-TS Lê Quốc Cường, thành viên Tiểu ban Khoa học Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số, Ban Nghiên cứu Phát triển TP.HCM nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm chủ quyền số, an toàn hệ thống trước những thay đổi của công nghệ lượng tử. TP.HCM đang phát triển theo mô hình siêu đô thị, với hoạt động quản lý, điều hành ngày càng dựa trên dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo. Điều này đòi hỏi tiêu chuẩn bảo mật nghiêm ngặt, nhất là đối với hệ thống tài chính, ngân hàng, dịch vụ công và hạ tầng số trọng yếu.

Một trong những nguy cơ đáng chú ý là kịch bản Q-Day, thời điểm máy tính lượng tử đạt đủ năng lực phá vỡ một số thuật toán mật mã khóa công khai hiện hành. Dù chưa xác định được thời điểm này, nguy cơ “thu thập dữ liệu ngay, giải mã sau” đã đặt ra yêu cầu chuẩn bị từ sớm, bởi dữ liệu được mã hóa hiện nay vẫn có thể bị thu thập để giải mã trong tương lai. Đặc biệt, thông tin liên quan đến an ninh, quốc phòng, hành chính công, y tế, giao thông, năng lượng và giao dịch tài chính cần được bảo vệ lâu dài. Vì vậy, chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn gắn với yêu cầu bảo vệ chủ quyền số, bảo đảm hoạt động ổn định của đô thị.

Từ đó, PGS-TS Lê Quốc Cường đề xuất bốn nhóm vấn đề trọng tâm gồm cơ chế thử nghiệm chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật, thương mại hóa công nghệ và phát triển nguồn nhân lực. Trước hết, TP.HCM cần nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ mã hóa kháng lượng tử, truyền thông lượng tử, tạo điều kiện ứng dụng giải pháp mới nhưng vẫn bảo đảm an toàn thông tin. Đồng thời, thành phố cần xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật cho hạ tầng số, chú trọng khả năng nâng cấp, thay thế thuật toán mật mã mà không phải đầu tư lại toàn bộ hệ thống. Một nhiệm vụ quan trọng là kiểm toán, đánh giá hiện trạng an toàn dữ liệu tại những lĩnh vực trọng yếu, trước hết là tài chính, ngân hàng và hành chính công. Qua đó, nhận diện những hệ thống có nguy cơ bị ảnh hưởng, xác định thứ tự ưu tiên và xây dựng phương án chuyển đổi phù hợp theo từng giai đoạn...

Tại phiên thảo luận, TS Tony Trần - Giám đốc chính sách Tập đoàn TOTM Labs, chuyên gia Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tại TPHCM (HCMC C4IR) - cho rằng máy tính lượng tử chưa xuất hiện nhưng các quốc gia và doanh nghiệp cần phải hành động ngay bây giờ để chuẩn bị sẵn sàng đối phó với hậu công nghệ lượng tử. Bởi những hacker có thể tấn công và thu thập dữ liệu từ bây giờ và khi chờ có máy tính lượng tử thì họ sẽ có đủ khả năng, giải mã những dữ liệu đó. Đồng quan điểm, TS Stephen Oh, Giám đốc công nghệ Công ty Điện toán lượng tử Hàn Quốc chia sẻ, chúng ta chưa biết ngày nào sẽ có máy tính lượng tử nhưng vấn đề là phải chuyển đổi ngay bây giờ vì quá trình này không đơn giản. Đó sẽ là mối đe dọa thực sự cho vấn đề bảo mật, an ninh hệ thống nên phải bắt đầu ngay.

Tại Diễn đàn Kinh tế mùa thu 2026 diễn ra chiều 27.10 ở TP.HCM, các chuyên gia an ninh mạng cảnh báo sâu sắc về kịch bản Q-Day, thời điểm máy tính lượng tử có thể bẻ gãy các thuật toán mã hóa khóa công khai hiện hành. Mối đe dọa mang tính hiện hữu là chiến thuật thu thập dữ liệu ngay, giải mã sau, khiến các thông tin bảo mật hiện nay đứng trước nguy cơ bị giải mã trong tương lai. Thực tế này buộc việc chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử phải được triển khai sớm nhằm bảo vệ chủ quyền số và hạ tầng đô thị. PGS-TS Lê Quốc Cường nhấn mạnh TP.HCM đang vận hành theo mô hình siêu đô thị dựa trên dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, đòi hỏi chuẩn mực an toàn thông tin rất khắt khe. Ông đề xuất bốn trọng tâm then chốt gồm cơ chế thử nghiệm chính sách có kiểm soát, tiêu chuẩn kỹ thuật linh hoạt cho hạ tầng số, thương mại hóa công nghệ và phát triển nhân lực chuyên sâu. Việc kiểm toán hiện trạng an toàn dữ liệu tại các ngành trọng yếu như tài chính, ngân hàng và hành chính công là bước đi cấp thiết để lập lộ trình chuyển đổi tối ưu. Đồng quan điểm hành động sớm, TS Tony Trần từ TOTM Labs và HCMC C4IR cùng TS Stephen Oh, Giám đốc công nghệ Công ty Điện toán lượng tử Hàn Quốc, khuyến nghị các tổ chức không nên chờ đợi đến khi máy tính lượng tử xuất hiện. Các cuộc tấn công đánh cắp dữ liệu mật mã đang diễn ra từng ngày, đe dọa trực tiếp an ninh quốc gia, dịch vụ công, y tế và năng lượng. Chủ động nâng cấp thuật toán kháng lượng tử ngay từ bây giờ là giải pháp duy nhất giúp duy trì tính bảo mật dài hạn cho toàn bộ hệ thống số.