Nhằm ứng phó điều kiện thời tiết lạnh giá, trước mỗi mùa đông, các nước EU thường bơm bổ sung kho dự trữ khí đốt. Tuy nhiên, khi sắp bước vào mùa đông năm nay, lượng dự trữ của EU đang thấp hơn mức trung bình hằng năm. Số liệu từ Cơ sở hạ tầng khí đốt châu Âu (GIE) cho thấy, tính đến cuối tháng 10, các kho dự trữ khí đốt của EU đạt khoảng 75% công suất, thấp hơn nhiều so với mức gần 83% trong cùng kỳ năm ngoái, cũng là tỷ lệ thấp nhất kể từ năm 2011. Bên cạnh khí đốt, EU còn đối mặt nguy cơ thiếu hụt dầu diesel, nguồn nhiên liệu thiết yếu đối với các ngành vận tải đường bộ, nông nghiệp và công nghiệp của khối.
Nỗ lực lấp đầy kho dự trữ của EU gặp khó khăn khi giá khí đốt liên tục tăng cao, phá vỡ các mốc kỷ lục từng được thiết lập từ tháng 12/2022 đến nay. Nguyên nhân chính dẫn đến đợt tăng giá này là do xung đột kéo dài nhiều tháng tại Trung Đông đã tàn phá nặng nề các nhà máy lọc dầu, làm đứt gãy chuỗi cung ứng.
Bên cạnh đó, hoạt động vận chuyển năng lượng cũng bị gián đoạn nghiêm trọng do những “nút thắt” căng thẳng tại một số tuyến hàng hải chiến lược như Eo biển Hormuz và Eo biển Bab al-Mandab chưa được tháo gỡ. Theo Cơ quan Hợp tác các cơ quan quản lý năng lượng EU (ACER), cuộc xung đột tại Iran đã khiến chi phí nhập khẩu khí đốt của châu Âu tăng thêm từ 18 tỷ đến 33 tỷ euro.
EC đã bắt đầu đàm phán với các nhà máy lọc dầu tại châu Âu nhằm tìm giải pháp tối ưu hóa năng lực tự sản xuất nội khối, tăng cường khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng nhiên liệu để đáp ứng nhu cầu gia tăng, ngay cả trong giai đoạn xảy ra khủng hoảng. Sau cuộc họp mới đây của các Bộ trưởng Năng lượng EU, các nền kinh tế lớn như Pháp, Đức và Italia tuyên bố sẽ xả 42,6 triệu thùng dầu từ các kho dự trữ chiến lược trong những tháng tới để xoa dịu “cơn sốt” giá năng lượng trước mùa đông. Đây được xem là những giải pháp tình thế cần thiết để ổn định thị trường và bảo vệ người tiêu dùng trong ngắn hạn, giúp Lục địa Già vượt qua giai đoạn khó khăn trước khi các giải pháp dài hạn được triển khai đầy đủ.
Ủy viên châu Âu phụ trách vấn đề năng lượng và nhà ở Dan Jorgensen nhấn mạnh, về lâu dài, EU cần tính đến các giải pháp bảo đảm nguồn cung năng lượng bền vững. Khi môi trường địa chính trị quốc tế ngày càng bất ổn như hiện nay, việc xây dựng tuyến phòng thủ năng lượng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với các nền kinh tế, trong đó có EU. Tự chủ về nguồn cung năng lượng được xem là yếu tố mang tính quyết định giúp Liên minh Cờ xanh củng cố năng lực chống chịu trước những cú sốc bất ngờ trên thị trường toàn cầu, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Thời gian qua, EU có bước chuyển rõ rệt trong chính sách năng lượng thông qua việc phát triển năng lượng tái tạo, điện hạt nhân và điện khí hóa nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Tốc độ “phủ sóng” năng lượng tái tạo tại châu Âu tăng trưởng mạnh. Năm 2025, lần đầu tiên sản lượng điện gió và điện mặt trời tại EU cao hơn tổng sản lượng điện từ nhiên liệu hóa thạch.
Tiếp nối xu hướng tích cực đó, theo số liệu mới nhất từ Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat), năng lượng tái tạo chiếm 54,1% tổng sản lượng điện của khối trong quý II/2026, tiếp tục vượt các nguồn năng lượng khác, trong đó có nhiên liệu hóa thạch. Đây là những minh chứng rõ ràng cho thấy sự thay đổi căn bản trong cấu trúc năng lượng của châu Âu khi quá trình chuyển dịch sang năng lượng sạch được đẩy mạnh.
Trước những biến động khó lường của tình hình địa chính trị toàn cầu, chiến lược tự chủ năng lượng đang trở thành ưu tiên hàng đầu của EU. Cuộc khủng hoảng trên thị trường “vàng đen” hiện nay là thách thức song cũng mở ra cơ hội để EU định hình một tương lai năng lượng bền vững và ít phụ thuộc hơn vào nguồn nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu.
NGUYỄN HÀ