Thẩm phán và thân nhân được bảo vệ khi bị đe dọa liên quan hoạt động công vụ

Tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng trình bày dự thảo nghị quyết liên quan việc bảo vệ thẩm phán trong hoạt động công vụ. Dự thảo tập trung vào ba nhóm nội dung, gồm bảo vệ vị trí công tác, bảo vệ danh dự và bảo vệ tính mạng, sức khỏe cùng các quyền lợi hợp pháp khác. Theo thông tin Tiền Phong, những đề xuất này hướng tới việc bảo đảm thẩm phán có điều kiện thực hiện nhiệm vụ trước các nguy cơ bị xâm phạm hoặc đe dọa. Nhóm bảo vệ đầu tiên liên quan trực tiếp vị trí công tác, việc thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn của thẩm phán trong quá trình giải quyết các vụ việc thuộc thẩm quyền. Nhóm thứ hai bao gồm uy tín, danh dự, nhân phẩm, bí mật, an toàn thông tin và dữ liệu cá nhân của thẩm phán trước những hành vi xâm phạm. Nhóm thứ ba mở rộng phạm vi bảo vệ tới tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp khác của thẩm phán cùng thân nhân. Dự thảo xác định thân nhân của thẩm phán gồm vợ hoặc chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ vợ hoặc chồng, cha mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi. Các đối tượng này được bảo vệ khi bị xâm phạm hoặc đe dọa xâm phạm vì những hành vi liên quan việc thi hành công vụ của thẩm phán. Cách quy định này cho thấy nguy cơ đối với hoạt động xét xử có thể tác động không chỉ đến người trực tiếp làm nhiệm vụ mà còn đến gia đình họ. Bên cạnh chính sách bảo vệ, dự thảo đề cập những trường hợp thẩm phán có thể được xem xét loại trừ, miễn hoặc giảm trách nhiệm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Thẩm phán có thể được xem xét loại trừ trách nhiệm nếu làm theo quyết định, kết luận của cấp có thẩm quyền, đồng thời đã thể hiện ý kiến từ chối bằng văn bản trong trường hợp cần thiết. Quy định cũng tính đến tình thế cấp thiết, sự kiện bất ngờ, phòng vệ chính đáng hoặc trường hợp thiệt hại phát sinh hoàn toàn từ nguyên nhân khách quan. Việc miễn hoặc giảm trách nhiệm được xem xét khi thẩm phán tuân thủ đúng quy trình, không có lỗi cố ý và không xuất phát từ động cơ vụ lợi trong quá trình công tác. Những hành động chủ động ngăn chặn, khắc phục hậu quả hoặc thực hiện yêu cầu của người có thẩm quyền mà không biết yêu cầu đó trái pháp luật cũng được đề cập. Nếu chủ động xin thôi chức vụ, nghỉ công tác hoặc đề xuất đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung, thẩm phán có thể được xem xét giảm nhẹ, loại trừ, miễn hoặc giảm trách nhiệm theo quy định. Đại diện cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu, lưu ý việc loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm hình sự thuộc Bộ luật Hình sự và thẩm quyền của Quốc hội. Đối với trách nhiệm kỷ luật, nội dung này thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Cán bộ, công chức, vì vậy cần bảo đảm sự thống nhất giữa các quy định hiện hành. Cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu, đề xuất quy định về trách nhiệm của thẩm phán và các chức danh tư pháp khác trong những luật liên quan. Một nội dung khác được trao đổi là đề xuất bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp dành cho thẩm phán, vấn đề nhận nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục cân nhắc kỹ lưỡng. Qua rà soát, pháp luật hiện hành chưa có quy định về bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp mà mới quy định bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng rủi ro trong hoạt động tố tụng không chỉ đặt ra với thẩm phán mà còn liên quan nhiều chức danh tư pháp khác. Từ đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu rà soát để bảo đảm tính đồng bộ, tránh tình trạng cùng đối diện một rủi ro nhưng mức độ bảo vệ giữa các chức danh lại khác nhau. Ông đồng thời đề nghị làm rõ cơ sở của chính sách bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp trước khi đưa vào quy định chính thức. Kết luận nội dung, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất sự cần thiết ban hành nghị quyết, đồng thời đề nghị chưa đưa bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp vào dự thảo nhưng cần sớm thể chế hóa quy định của Bộ Chính trị; dự thảo được thông qua về mặt nguyên tắc với toàn bộ thành viên có mặt tán thành.