Chi phí logistics cao hơn mặt bằng chung
Thành phố Hồ Chí Minh là địa phương dẫn đầu cả nước về quy mô thương mại và có sự tăng trưởng hằng năm. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của doanh nghiệp Thành phố đã tăng từ 155 tỷ USD vào năm 2020 lên 192,5 tỷ USD vào năm 2025. Con số này chiếm hơn 20% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước.
Tuy nhiên hiện nay các doanh nghiệp của Thành phố phải đối diện với nhiều khó khăn, rào cản. Theo các chuyên gia kinh tế, khó khăn dễ nhận diện, thấy rõ nhất là chi phí dành cho logistics chiếm khoảng 18% giá thành sản phẩm trong khi mức trung bình thế giới chỉ 11,6% và các nước trong khu vực ASEAN như Singapore chỉ 8,5%, Malaysia là 13%. Đây là một trong những nguyên nhân khiến hàng hóa của Việt Nam giảm sức cạnh tranh.
Nguyên nhân dẫn đến chi phí logistics tại Thành phố Hồ Chí Minh cao là do kết nối giữa cảng biển, sân bay, khu công nghiệp, trung tâm logistics và khu đô thị còn hạn chế, thời gian vận chuyển hàng hóa từ nơi sản xuất đến cảng và ngược lại kéo dài. Và hiện Thành phố cũng chưa có nhóm doanh nghiệp tiên phong đủ mạnh để dẫn dắt ngành.
Trong thực tế trong nhiều năm qua, hạ tầng giao thông kết nối Thành phố Hồ Chí Minh và vùng Đông Nam Bộ đã được đẩy nhanh đầu tư, giúp cho hàng hóa lưu thông nhanh chóng hơn. Trong đó, đường sá, cầu cống nối với cụm cảng Cái Mép-Thị Vải - cụm cảng có vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống cảng biển Việt Nam đã được cải thiện đáng kể. Nhờ đó, trong những năm qua, cụm cảng này đã và đang đóng vai trò quan trọng trong chuỗi dịch vụ logistics của không gian kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh được mở rộng sau sáp nhập.
Cụ thể, cao tốc Biên Hòa-Vũng Tàu vừa được vào sử dụng từ tháng 4/2026 đã phát huy vai trò kết nối liên vùng, giúp cảng Cái Mép-Thị Vải thoát khỏi thế phụ thuộc gần như tuyệt đối vào Quốc lộ 51. Sắp tới đây, cao tốc Bến Lức-Long Thành thông xe cũng sẽ giúp hàng hóa từ các tỉnh miền Tây lên cảng Cái Mép-Thị Vải nhanh chóng hơn. Cùng với đó, khi hoàn thành dự án cầu Phước An sẽ giúp kết nối trực tiếp cảng này với Nhơn Trạch, với vùng logistics phía đông, đông nam Thành phố.
Còn những dự án đường liên cảng, đường nối cảng Cái Mép với Tổ hợp hóa dầu miền nam (xã Long Sơn) cũng sẽ là nền tảng để phát triển logistics công nghiệp, logistics hóa dầu. Còn tuyến đường ven biển 997 và các tuyến ven biển liên quan giúp tạo thêm không gian hậu cần sau cảng.
Tuy nhiên, từ hàng chục năm qua và hiện nay hạ tầng logistics theo phương thức vận tải tại Thành phố Hồ Chí Minh còn mất cân bằng về cơ cấu. Theo đó, vận tải đường bộ vẫn chiếm tỷ trọng lớn tới hơn 88% khối lượng hàng hóa trong khi Thành phố hằng ngày phải đối mặt với ùn tắc giao thông, ô nhiễm nhất là ở các cửa ngõ, chung quanh các cảng. Việc ùn tắc giao thông, ùn ứ đã khiến cho hàng hóa đi bằng đường bộ phải mất thời gian nhiều hơn.
Đặc biệt hơn, ưu thế giá rẻ, vận chuyển được nhiều hàng hóa một lần của đường sắt, đường thủy nội địa của Thành phố chưa được khai thác hết tiềm năng. Theo khẳng định của nhiều chuyên gia, với hệ thống sông ngòi rộng khắp, lòng sông rộng, Thành phố Hồ Chí Minh hoàn toàn có thể phát triển vận tải thủy nội địa một cách hiệu quả.
Trước thực tế trên, nhằm hạ chi phí logistics, Thành phố Hồ Chí Minh và các ban ngành chức năng đã đề ra nhiều giải pháp có tính thiết thực, sát với thực tế.
Đồng loạt triển khai nhiều giải pháp
Các Nghị quyết của Bộ Chính trị đã xác định logistics là một trong những động lực tăng trưởng cốt lõi để đưa Thành phố Hồ Chí Minh bứt phá trong kỷ nguyên mới, chuyển dịch từ mô hình khai thác quỹ đất sang kinh tế biển và dịch vụ hiện đại tầm toàn cầu.
Tháng 7/2026, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã có Quyết định số 4752/QĐ-UBND về việc ban hành Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược phát triển dịch vụ logistics trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến 2050. Trên cơ sở này, Sở Công thương Thành phố đã ban hành kế hoạch hành động cụ thể, chi tiết.
Kế hoạch này đã đề ra 7 định hướng chủ yếu để phát triển logistics của Thành phố như: đột phá thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh; đầu tư kết cấu hạ tầng logistics đồng bộ, hiện đại; thúc đẩy kết nối khu vực châu Á và quốc tế; chuyển đổi sạch-xanh; phát triển nguồn nhân lực logistics chất lượng cao…
Trong đó, Thành phố sẽ thành lập Tổ Công tác thúc đẩy phát triển logistics và cảng biển Thành phố cũng như kiểm tra, giám sát giá dịch vụ cảng biển, phí, cước vận tải, xếp dỡ và đề xuất giải pháp cắt giảm chi phí logistics. Ngoài ra, Thành phố sẽ rà soát, cập nhật quy hoạch trung tâm logistics vào Quy hoạch tổng thể Thành phố.
Theo các chuyên gia, để giảm chi phí logistics cần tiếp tục phát triển đồng bộ hạ tầng, kho thông minh, kho lạnh và logistics xanh và tăng cường kết nối giữa khu vực sản xuất với hệ thống cảng biển và các đầu mối của Thành phố và vùng Đông Nam Bộ; đồng thời cần sử dụng nền tảng số trong điều phối xuất nhập khẩu và logistics để giảm chi phí, minh bạch hóa dữ liệu và rút ngắn thời gian thông quan. Được biết, việc này sẽ được Thành phố thử nghiệm trên các hành lang công nghiệp và chuỗi lạnh từ giữa năm 2027.
Và để chuyển dịch cơ cấu vận tải bất cập như trên, Thành phố sẽ đẩy mạnh nạo vét luồng sông Soài Rạp, Lòng Tàu để tăng năng lực vận tải đường thủy nội địa; đồng thời xúc tiến quy hoạch ga An Bình thành ga liên vận quốc tế nhằm khai thác tiềm năng vận tải đường sắt.
Ông Phạm Anh Tuấn, Tổng giám đốc Công ty cổ phần tư vấn thiết kế cảng-kỹ thuật biển (Portcoast) cho biết việc vận chuyển hàng hóa thuận lợi với cửa ngõ Cái Mép-Thị Vải cả đường bộ, đường thủy và đường sắt chắc chắn sẽ giảm chi phí, giảm thời gian vận tải, qua đó giảm chi phí logistics và giá thành hàng hóa. Việc nhanh chóng hình thành và phát triển Khu thương mại tự do gắn với cảng biển Cái Mép Hạ cũng sẽ thu hút các dịch vụ logistics như: kho bãi, cảng cạn, trung tâm phân phối, dịch vụ hải quan, kho lạnh, từ đây sẽ phát triển logistics thương mại điện tử và logistics công nghiệp.
Với những giải pháp đột phá và tư duy mới của chính quyền, sự năng động của các doanh nghiệp, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đạt mục tiêu đề ra kéo chi phí logistics xuống còn 11-14% vào năm 2035, đồng thời hình thành ít nhất 1 trung tâm logistics đạt chuẩn quốc tế. Từ đó, càng khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế và cửa ngõ kết nối giao thương quan trọng của cả nước.
Lê Đình Thìn