Chống ngập tổng thể
Những cơn mưa liên tiếp trút xuống vào cuối tháng 9, đầu tháng 10 tại Thành phố Hồ Chí Minh, tiếp tục gây ngập nặng hàng loạt tuyến đường như Phạm Văn Đồng (phường Linh Xuân); Tô Ngọc Vân, Linh Đông (phường Hiệp Bình); Kha Vạn Cân (phường Linh Đông)…, người dân phải vật lộn vượt dòng nước đen ngòm.
Đơn cử như tối 30/9, cơn mưa lớn kết hợp triều cường dâng cao gây ra tình trạng ngập lụt. Tại đường Phan Huy Ích, đoạn qua phường Tân Sơn, có vị trí ngập nặng gần 1m. “Thay vì về nhà lúc 18 giờ tối, thì gần nửa đêm tôi mới về được tới nhà do nước ngập sâu trên đường Phan Huy Ích, đành chôn chân ở lại nơi làm việc”, chị Đàm Hồng Nhung (ngụ phường Bình Thạnh) chia sẻ.
Theo thông tin từ Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, thành phố hiện còn 50 vị trí ngập nặng, gồm 34 vị trí tại khu vực TP Hồ Chí Minh (cũ), 9 vị trí tại khu vực Bình Dương (cũ) và 7 vị trí tại khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ).
Ông Lê Ngọc Linh, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh cho biết, nguyên nhân tình trạng ngập do tác động đồng thời của nhiều yếu tố như mưa cực đoan, triều cường, nước biển dâng và sụt lún nền đất. Một số quy hoạch, thông số thiết kế trước đây không còn phù hợp; hệ thống cống, kênh rạch, cửa xả, trạm bơm chưa đồng bộ và không gian dành cho thoát nước còn hạn chế.
Theo ông Linh, yêu cầu quan trọng là phải quản lý thoát nước và chống ngập theo lưu vực, liên vùng thay vì xử lý riêng từng điểm ngập hoặc theo địa giới hành chính. Thực tế này cũng đặt ra yêu cầu thay đổi cách đầu tư. Nếu chỉ tiếp tục mở rộng cống hoặc xử lý từng điểm ngập riêng lẻ, TP Hồ Chí Minh khó giải quyết căn cơ tình trạng ngập. Trong điều kiện nhu cầu vốn lớn nhưng ngân sách còn hạn chế, thành phố phải xác định đúng thứ tự ưu tiên.
Trong kế hoạch giải quyết tình trạng ngập nước giai đoạn 2026-2030, UBND TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu hoàn thành 87 dự án chống ngập, giải quyết 50 vị trí ngập. Kế hoạch được chia thành hai giai đoạn. Giai đoạn 2026-2027, tập trung hoàn thành công trình cấp bách, giải quyết các khu vực ngập nặng. Giai đoạn 2028 -2030, hướng tới hoàn thiện mạng lưới kiểm soát triều, thoát nước và xây dựng hệ thống quản lý thông minh.
Riêng năm 2026, TP Hồ Chí Minh có 9 dự án, tổng mức đầu tư hơn 7.150 tỷ đồng, dự kiến giải quyết 3 vị trí ngập tại đường Phan Văn Hớn, khu vực Bình Quới và Quốc lộ 51 giao Huỳnh Thúc Kháng.
Cùng với đó, TP Hồ Chí Minh cũng đặt mục tiêu hoàn thành các công trình chống ngập quan trọng như hệ thống chống ngập do triều giai đoạn 1, kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, rạch Xuyên Tâm, rạch Văn Thánh và kênh Đôi. Thành phố cũng yêu cầu rà soát toàn bộ hệ thống cống, kênh, cửa xả để xác định và xử lý các điểm nghẽn “cổ chai”.
Hy vọng từ “siêu” dự án chống ngập
Dự án giải quyết ngập do triều khu vực TP Hồ Chí Minh có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu (giai đoạn 1) cùng với việc khép kín các đoạn đê bao xung yếu bảo vệ khu vực rộng 570 km2. Theo kế hoạch dự kiến, dự án được kỳ vọng giải quyết 8 vị trí ngập do triều tại khu vực phía nam và trung tâm thành phố, đồng thời hỗ trợ tiêu thoát nước cho những khu vực khác nằm trong phạm vi.
Ghi nhận trong những ngày đầu tháng 10, trên toàn công trường dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng, hàng trăm công nhân đang căng sức thi công. Tại cống kiểm soát triều Phú Định (thuộc địa bàn Quận 8 cũ), lực lượng thi công đang duy trì nhịp độ làm việc ba ca liên tục. Theo thông tin từ chủ đầu tư, cống Phú Định hiện đã đạt gần 95% khối lượng công việc. Công trình dự kiến bàn giao cho cơ quan quản lý nhà nước trong tháng 10, sẵn sàng vận hành ngay từ đầu năm 2027.
“Mặc dù thời tiết thất thường, lúc nắng, lúc mưa nhưng ai nấy đều phấn khởi vì đã góp một phần công sức nhỏ bé vào công trình giải quyết ngập cho người dân”, anh Trịnh Viết Hùng, công nhân tại công trường cống kiểm soát triều Phú Định nói.
Tại các công trường thuộc 8 cống kiểm soát triều lớn và tuyến đê, kè, chủ đầu tư huy động khoảng 1.500 kỹ sư, công nhân làm việc 3 ca mỗi ngày. Các hạng mục còn lại chủ yếu là hoàn thiện nhà quản lý, lắp đặt hệ thống điều khiển cửa van, âu thuyền và chỉnh trang cảnh quan ven sông.
Theo kế hoạch, ngày 15/11, chủ đầu tư phối hợp với Hội đồng kiểm tra Nhà nước và đơn vị tư vấn giám sát bàn giao 8 cống kiểm soát triều, gồm: Bến Nghé, Tân Thuận, Cống Kinh...
Đến nay, cống Tân Thuận và Bến Nghé đã được vận hành thử nghiệm. Cống Mương Chuối, hạng mục có quy mô lớn nhất đạt khoảng 95% khối lượng. Hệ thống trụ tháp, 4 cửa van và âu thuyền đã cơ bản hoàn thiện. Nhà quản lý trung tâm cũng đã được đưa vào sử dụng.
Theo ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh, dự án giải quyết ngập do triều khu vực TP Hồ Chí Minh dự kiến được đưa vào vận hành trong tháng 11, theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
Đây là dự án chống ngập có tổng mức đầu tư rất lớn, được khởi công từ năm 2016. Sau khi hoàn thành, dự án kiểm soát ngập do triều cho khu vực có khoảng 6,5 triệu người sinh sống tại khu vực bờ hữu sông Sài Gòn và trung tâm TP Hồ Chí Minh.
Theo đơn vị chủ đầu tư, khi hoàn thành, dự án sẽ ngăn triều cường, kiểm soát tình trạng ngập do triều cường, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu cho khu vực nội đô và trung tâm thành phố, thuộc địa bàn các phường: Sài Gòn, Tân Định, Bến Thành…
Dự án còn có mục tiêu chủ động điều tiết, hạ thấp mực nước trong hệ thống sông, kênh, rạch, qua đó nâng cao hiệu quả tiêu thoát nước mưa của các dự án thoát nước đô thị; hỗ trợ trữ nước mưa trong điều kiện mưa lớn kết hợp triều cường, giảm áp lực cho hệ thống cống thoát nước hiện hữu cũng như hạn chế, ứng phó xâm nhập mặn vào hệ thống kênh rạch phạm vi kiểm soát khi triều cường cao, góp phần cải thiện môi trường nước, chỉnh trang cảnh quan đô thị và nâng cao chất lượng không gian sống cho người dân khu vực dự án.
Dự án gồm 6 cống kiểm soát triều lớn, quy mô khẩu độ từ 40-160m và 2 cống nhỏ, khẩu độ 10-25m là cống Cầu Kinh và cống Bà Bướm. Ngoài ra dự án còn xây dựng tuyến đê bao, kè ven sông Sài Gòn dài khoảng 7 km tại các đoạn xung yếu từ Vàm Thuật đến sông Kinh, kết hợp 43 cống kiểm soát triều quy mô nhỏ; hệ thống nhà điều hành, hệ thống quan trắc, điều khiển tự động SCADA, phục vụ công tác vận hành, giám sát và điều tiết hoạt động.
CHÍ KIÊN