AI giúp cả người không chuyên làm ra phần mềm. Nhưng từ một sản phẩm chạy được đến một sản phẩm được phát hành đúng quy định vẫn là khoảng cách không nhỏ. Gần đây, tôi thử "vibe coding", tức dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ lập trình bằng cách mô tả ý tưởng và yêu cầu AI viết mã. Tôi không phải dân công nghệ chuyên nghiệp, vậy mà chỉ sau một buổi tối, ứng dụng nhỏ "cho bé vừa học vừa chơi" đã chạy được trên máy.
Niềm vui ấy qua đi khá nhanh. Thay vào đó là một câu hỏi tôi chưa từng nghĩ tới: làm sao để đưa sản phẩm này đến người dùng một cách đúng quy định? Càng tìm hiểu, tôi càng gặp nhiều câu hỏi: Một ứng dụng học tập có yếu tố trò chơi được xếp vào loại nào? Nếu thêm tính năng để nhiều bé cùng thi đua, tính điểm, sản phẩm có phải chịu những yêu cầu khác không? Hình ảnh, âm thanh do AI tạo ra thì quyền sở hữu thuộc về ai?
Tôi nhận ra ranh giới giữa một ứng dụng có yếu tố trò chơi và trò chơi điện tử không đơn giản như mình nghĩ. Không phải cứ có điểm số, bảng xếp hạng hay tính năng thi đua là mặc nhiên trở thành game thuộc diện cấp phép. Tuy nhiên, để tự xác định sản phẩm của mình nằm ở đâu, người làm vẫn phải hiểu cách phân loại và các tiêu chí pháp lý liên quan. Với người không chuyên, đây không phải câu trả lời dễ tìm.
Theo Nghị định 147/2024/NĐ-CP, trò chơi điện tử trên mạng được chia thành bốn loại G1, G2, G3 và G4, với những yêu cầu quản lý khác nhau. Điều khiến tôi bất ngờ hơn là yêu cầu về chủ thể cung cấp dịch vụ. Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp thành lập theo pháp luật Việt Nam mới được cung cấp dịch vụ trò chơi điện tử trên mạng. Tùy loại game, doanh nghiệp còn phải đáp ứng các điều kiện về ngành nghề kinh doanh, nhân sự, tài chính, kỹ thuật và thực hiện thủ tục cấp phép hoặc đăng ký, thông báo phát hành tương ứng.
>> Cách tôi tuyển người khi nhận hai bản CV giống nhau vì dùng AI
Tôi hiểu những yêu cầu này cần thiết để bảo vệ người chơi, nhất là trẻ em. Nhưng với một cá nhân vừa hoàn thành bản thử nghiệm trong một buổi tối, việc phải thành lập doanh nghiệp để có thể cung cấp dịch vụ trò chơi điện tử trên mạng, rồi tiếp tục chuẩn bị nhân sự, kỹ thuật và các điều kiện vận hành, là một bước nhảy quá lớn khi còn chưa biết sản phẩm có người dùng hay không?
Khi chia sẻ băn khoăn trên các diễn đàn công nghệ, tôi nhận ra mình không phải người duy nhất gặp khó khăn. Nhiều người trẻ có thể tự làm trò chơi mô phỏng sinh hoạt đời thường, sản phẩm giáo dục hay ứng dụng giải trí nhờ AI. Nhưng không phải ai cũng biết sản phẩm của mình thuộc nhóm nào, cần thủ tục gì và nên bắt đầu từ đâu? Không ít ý tưởng vì thế có thể dừng lại ngay sau khi hoàn thành bản thử nghiệm. Cũng có người nghĩ đến chuyện đăng ký pháp nhân ở nước ngoài rồi phát hành sản phẩm ngược về Việt Nam.
Phần mềm ngày nay gần như không còn biên giới. Người dùng Việt Nam có thể tải một trò chơi hay ứng dụng quốc tế chỉ bằng vài cú chạm. Trong khi đó, người phát triển sản phẩm trong nước phải tìm hiểu và đáp ứng các quy định liên quan khi muốn phát hành tại thị trường nội địa.
Quản lý không gian mạng xuyên biên giới vốn là bài toán khó với mọi quốc gia. Tôi không cho rằng cần hạ thấp tiêu chuẩn quản lý để tạo thuận lợi cho người làm sản phẩm. Nhưng giữa việc bảo vệ người dùng và tạo điều kiện cho sáng tạo không nhất thiết phải là hai mục tiêu đối lập. Điều tôi mong muốn là khi một cá nhân muốn tuân thủ nghiêm túc ngay từ đầu, họ có thể tìm thấy một con đường đủ rõ ràng để biết mình cần làm gì, thay vì phải tự lần mò giữa nhiều quy định và thủ tục.
Từ trải nghiệm của một người tự làm sản phẩm nhỏ, tôi có ba mong muốn:
Thứ nhất, cần một bộ hướng dẫn dễ hiểu cho người mới. Người làm sản phẩm cần một công cụ giúp tự xác định ứng dụng của mình có thuộc phạm vi quản lý trò chơi điện tử hay không; nếu có thì thuộc nhóm nào, cần thực hiện những thủ tục gì. Những vấn đề liên quan đến dữ liệu người dùng, bảo vệ trẻ em, bản quyền và nội dung do AI tạo ra cũng cần được giải thích bằng ngôn ngữ dễ tiếp cận. Các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm khởi nghiệp hay hiệp hội nghề nghiệp có thể trở thành nơi tư vấn ban đầu.
Thứ hai, cần nghiên cứu một cơ chế thử nghiệm vừa sức với cá nhân và nhóm nhỏ. Để cơ chế này thực sự đến được với người làm sản phẩm, cần có hướng dẫn cụ thể về đối tượng tham gia, lĩnh vực được thử nghiệm, điều kiện và quy trình đăng ký. Tôi mong có một lối vào dành cho những sản phẩm quy mô nhỏ, với giới hạn về người dùng, thời gian và mức độ rủi ro. Khi sản phẩm phát triển đến quy mô thương mại, người làm sẽ chuyển sang đáp ứng đầy đủ các nghĩa vụ tương ứng. Đây không phải đề nghị miễn trừ trách nhiệm, mà là tạo một giai đoạn thử nghiệm hợp pháp trước khi phải gánh toàn bộ chi phí vận hành như một doanh nghiệp.
Thứ ba, cần tạo điều kiện để sản phẩm Việt lớn lên ngay tại thị trường trong nước. Tôi mong người phát triển không phải nghĩ đến việc tìm một pháp nhân ở nước ngoài chỉ vì những khó khăn khi bắt đầu tại quê nhà. Một môi trường phát hành minh bạch, thủ tục dễ tiếp cận và có đầu mối hướng dẫn rõ ràng sẽ giúp nhiều ý tưởng có cơ hội đi xa hơn.
AI đang làm thay đổi đáng kể cách một sản phẩm công nghệ được tạo ra. Trước đây, để làm một ứng dụng, người ta cần có kiến thức lập trình hoặc nguồn lực thuê người phát triển. Nay, một cá nhân cũng có thể tạo ra bản thử nghiệm chỉ trong vài giờ.
Nhưng nếu tốc độ tạo ra sản phẩm đã thay đổi, cách chúng ta hỗ trợ những người làm ra sản phẩm ấy cũng cần được nhìn nhận lại. Không phải ý tưởng nào cũng trở thành doanh nghiệp, nhưng mỗi doanh nghiệp thành công có thể từng bắt đầu từ một ý tưởng nhỏ như vậy.
Tôi mong khoảng cách giữa việc nghĩ ra một sản phẩm, làm cho nó chạy được và đưa nó đến tay người dùng sẽ ngày càng ngắn lại. Bởi nếu AI đã giúp nhiều người có cơ hội trở thành người sáng tạo công nghệ, thì chính sách cũng nên giúp họ có cơ hội bước tiếp sau khi sáng tạo.
An Truong Hoang
- Điên tiết vì gọi hotline hãng hàng không chỉ thấy chatbot AI trả lời vô hồn
- Bài học khi tôi thất nghiệp ở Đức và viết 100 CV xin việc bằng AI
- 'Chi chục triệu đồng một khóa sử dụng AI nhưng học xong chẳng nhớ gì'
- Tôi sợ hãi những bản nhạc AI vô hồn
- 'Học sinh dựa dẫm AI vì đề thi bịt đường tư duy'
- Tôi hối hận ngay khi tạo ảnh AI đứng giữa trời tuyết theo trend
- Điên tiết vì gọi hotline hãng hàng không chỉ thấy chatbot AI trả lời vô hồn
- Bài học khi tôi thất nghiệp ở Đức và viết 100 CV xin việc bằng AI
- 'Chi chục triệu đồng một khóa sử dụng AI nhưng học xong chẳng nhớ gì'
- Tôi sợ hãi những bản nhạc AI vô hồn
- 'Học sinh dựa dẫm AI vì đề thi bịt đường tư duy'
- Tôi hối hận ngay khi tạo ảnh AI đứng giữa trời tuyết theo trend