Thế giới đang lưu hơn 295 exabyte dữ liệu

Tính đến hết năm 2007, nhân loại đã lưu trữ khoảng 295 exabyte dữ liệu, một con số khổng lồ được công bố trong công trình nghiên cứu đăng trên tạp chí Science. Một exabyte tương đương 1 tỷ gigabyte, cho thấy quy mô thông tin được tích lũy vượt xa hình dung thông thường của con người trong đời sống hằng ngày. Khối dữ liệu ấy đến từ hơn 60 phương thức lưu trữ khác nhau, gồm ổ đĩa cứng, đĩa DVD, sách in cùng nhiều công nghệ analog và kỹ thuật số. Để hình dung 295 exabyte lớn đến mức nào, các nhà nghiên cứu giả định toàn bộ dữ liệu được chuyển thành sách rồi xếp phủ kín diện tích đất nước Trung Quốc. Trong kịch bản đó, lớp sách sẽ dày tới 13 tầng, biến một lượng thông tin vô hình thành cảnh tượng vật chất rộng lớn, gần như không thể tưởng tượng. Nếu thay sách bằng đĩa CD, chồng đĩa tạo thành sẽ vươn cao tương đương khoảng cách từ Trái đất lên Mặt trăng, theo cách so sánh hình tượng của nhóm nghiên cứu. Tuy nhiên, 295 exabyte không phải lượng dữ liệu được tạo ra trong toàn bộ lịch sử nhân loại, mà là phần được lưu trữ trong giai đoạn từ năm 1986 đến 2007. Khoảng thời gian 21 năm ấy phản ánh tốc độ phát triển đặc biệt nhanh của công nghệ thông tin, đồng thời cho thấy dữ liệu đang trở thành dấu ấn lớn của thời đại. Nghiên cứu xem con số trên là minh chứng rõ nét cho cuộc cách mạng bùng nổ thông tin, khi khả năng tạo lập, lưu trữ và truyền tải dữ liệu tăng mạnh. Năm 2000, khoảng 75% dữ liệu trên thế giới vẫn được lưu bằng công nghệ analog, chẳng hạn băng cassette và băng video, thay vì các thiết bị kỹ thuật số. Chỉ bảy năm sau, cán cân đã đảo chiều rõ rệt, với 94% dữ liệu được lưu trữ bằng công nghệ số hóa như ổ đĩa cứng và những phương tiện tương tự. Sự chuyển dịch này không chỉ thay đổi thiết bị lưu trữ, mà còn làm biến đổi cách con người tiếp cận thông tin, sao chép nội dung và chia sẻ tri thức. Các nhà khoa học còn ước tính rằng đến năm 2010, mỗi ngày thế giới phát tán khoảng 2 zettabyte dữ liệu qua nhiều hệ thống và kênh truyền thông khác nhau. Một zettabyte tương đương 1.000 exabyte, vì vậy con số hai zettabyte mỗi ngày cho thấy dòng thông tin lưu chuyển đã lớn hơn đáng kể kho dữ liệu tích lũy trước đó. Nếu quy đổi thành lượng tin tức mỗi người phải tiếp nhận, trung bình một người dân trên thế giới sẽ phải đọc khoảng 175 tờ báo mỗi ngày. Phép tính này không có nghĩa mọi người thực sự đọc đủ số báo ấy, mà nhằm minh họa áp lực thông tin ngày càng lớn trong môi trường truyền thông hiện đại. Dữ liệu phát tán liên tục khiến thế giới kết nối nhanh hơn, nhưng đồng thời cũng đặt ra câu hỏi về khả năng tiếp nhận, chọn lọc và quản lý thông tin. Bên cạnh bức tranh tăng trưởng ấn tượng, nghiên cứu cảnh báo khoảng cách số giữa các quốc gia giàu và nghèo cũng đang mở rộng nhanh chóng. Năm 2002, lượng thông tin một người dân tại quốc gia giàu nhận được trong một ngày đã nhiều gấp tám lần so với một người dân ở quốc gia nghèo. Đến năm 2007, chênh lệch này tăng lên 15 lần, cho thấy lợi ích của hạ tầng kỹ thuật số không được phân bổ đồng đều giữa các khu vực. Khoảng cách ấy liên quan đến sự khác biệt về thiết bị, mạng lưới truyền thông, khả năng tiếp cận công nghệ và điều kiện sử dụng thông tin của người dân. Vì vậy, sự bùng nổ dữ liệu vừa mở ra cơ hội phát triển, vừa nhấn mạnh nhu cầu thu hẹp bất bình đẳng trong tiếp cận công nghệ trên toàn cầu. Từ sách in đến đĩa CD, từ băng cassette đến ổ đĩa cứng, lịch sử lưu trữ cho thấy nhân loại liên tục tìm cách chứa nhiều thông tin hơn. Những con số của giai đoạn 1986 đến 2007 đồng thời báo hiệu một kỷ nguyên mới, nơi dữ liệu số giữ vị trí áp đảo trong kho tri thức nhân loại. 295 exabyte khi ấy đã gây choáng ngợp, còn tốc độ phát tán 2 zettabyte mỗi ngày vào năm 2010 cho thấy thế giới thông tin vẫn tiếp tục phình to. Câu chuyện này nhắc rằng tiến bộ công nghệ không chỉ nằm ở dung lượng lưu trữ, mà còn ở khả năng giúp mọi người tiếp cận thông tin công bằng hơn.