Sáng 19.9, tại không gian mỹ thuật TAA Gallery (TP.HCM), người xem thích thú khi lần đầu được chiêm ngưỡng 17 bức tranh thuộc bộ nổi tiếng thế giới Thiên nhiên cầu nguyện không lời của họa sĩ Lê Bá Đảng, lần đầu được giới thiệu tại Việt Nam.
Tại đây, nhà sưu tập Trần Thắng giới thiệu 60 tác phẩm tuyển chọn, gồm 17 bức thuộc bộ Thiên nhiên cầu nguyện không lời và 43 tác phẩm về hoa, thiên nhiên độc đáo của họa sĩ Lê Bá Đảng, người con tài hoa của đất Quảng Trị.
Bức tranh thiên nhiên muôn vẻ
Ảnh: TRẦN THẮNG
Hoa phong lan trong tranh vẽ của họa sĩ Lê Bá Đảng
Ảnh: TRẦN THẮNG
Trong hành trình hơn bảy thập niên lao động nghệ thuật không ngừng nghỉ, hình tượng hoa chiếm một vị trí đặc biệt trong sáng tác của họa sĩ Lê Bá Đảng, vừa khiêm nhường vừa sâu thẳm.
Theo nhà phê bình Ngô Kim Khôi: “Không ồn ào như những con ngựa đầy khí lực, cũng không day dứt như những thân phận con người trong các chuỗi tác phẩm về chiến tranh và hòa bình, hoa của ông xuất hiện như một tiếng thở dịu dàng của thiên nhiên, thứ tiếng thở mà chính họa sĩ từng gọi là ‘thiên nhiên cầu nguyện không lời’”.
Nhìn vào những tác phẩm hoa được giới thiệu tại triển lãm, người xem dễ nhận ra một đặc điểm xuyên suốt: Lê Bá Đảng hầu như không bao giờ vẽ hoa theo lối tả thực. Ông không mô tả cánh, nhụy hay màu sắc theo quy luật quang học thông thường.
Trong tranh ông, hoa trở thành dấu vết của một trạng thái tinh thần. Một cành khô khẳng khiu vươn lên từ chiếc bình trong suốt; những cánh hoa trắng mỏng manh như vừa tan vào ánh sáng; những vệt đỏ, vàng, xanh lam loang ra như những vết thương, nhưng cũng gợi những niềm hy vọng. Mỗi bức tranh là một khoảnh khắc của sự sống, vừa hé nở vừa phôi pha.
Lễ khai mạc sáng 19.9 tại TAA Gallery, TP.HCM
Ảnh: ANH KHÔI
Nhà phê bình Ngô Kim Khôi giữa cùng khách mời tại triển lãm
Ảnh: ANH KHÔI
Tranh của Lê Bá Đảng thường in trên hai lớp giấy, phập phồng như có hơi thở
Điểm nhấn của triển lãm lần này không chỉ nằm ở những tác phẩm về hoa. Đúng như tên gọi Thiên nhiên cầu nguyện không lời, ban tổ chức và nhà sưu tập Trần Thắng lần đầu giới thiệu tại Việt Nam 17 bức tranh thuộc bộ tác phẩm nổi tiếng cùng tên của Lê Bá Đảng. Đây là những tác phẩm được thực hiện bằng kỹ thuật in thạch bản trên giấy ngọc trai của Nhật, do Nhà xuất bản Weston (New York) in ấn và phát hành 150 bộ, mỗi bộ gồm 17 tranh, được đánh thứ tự theo bảng chữ cái.
Bộ tranh của nhà sưu tập Trần Thắng mang ký hiệu E, có chữ ký của họa sĩ Lê Bá Đảng, qua đó càng làm tăng giá trị của bộ sưu tập.
Theo nhà văn, đạo diễn Xuân Phượng, việc Lê Bá Đảng chọn câu “Thiên nhiên cầu nguyện không lời” từ tư tưởng của Lão Tử để đặt tên cho bộ tranh thể hiện tinh thần vô vi và sự hòa hợp chặt chẽ giữa con người, thiên nhiên và vũ trụ.
“Tại một bức tranh chỉ có hai màu đối lập đen - trắng, tác giả tạo một nhịp điệu thị giác giữa ánh sáng và bóng tối, vừa tranh chấp vừa hòa lẫn vào nhau. Đặc biệt, phần không gian màu trắng ở giữa tranh được lấm chấm những điểm nhỏ. Chi tiết này làm dịu bớt sự tương phản trắng - đen của tác phẩm, đồng thời gợi nhớ những áng mây, màn sương hay khoảng không vũ trụ mênh mông.
Có bức rực rỡ với đỏ gạch, cam đất và đỏ sẫm, gợi sự ấm áp mãnh liệt của sinh lực, ngọn lửa nội tâm hoặc một kỷ niệm huy hoàng trong quá khứ. Màu xanh gợi lên hình ảnh một giọt nước, một mầm sống hay nguồn năng lượng thanh mát, đồng thời gợi sự tĩnh lặng giữa không gian rực rỡ xung quanh”, bà Xuân Phượng nhận xét.
Bức tranh chỉ với hai màu đối lập đen - trắng
Ảnh: TRẦN THẮNG
Tranh của Lê Bá Đảng còn là sự đối thoại giữa cái hữu hạn và cái vô hạn
Ảnh: TRẦN THẮNG
Sự đối lập giữa âm và dương trong tranh Lê Bá Đảng
Trong tranh Lê Bá Đảng, sự đối lập giữa âm và dương được thể hiện qua màu sắc. “Âm” là sắc xanh gợi đêm tối, mặt nước và sự lắng đọng của nội tâm; “dương” là sắc đỏ gợi ánh nắng chói chang, ngọn lửa và sức sống trần thế nồng nhiệt. Xanh và đỏ, vì thế, trở thành hai cực đối lập nhưng đồng thời giao hòa, tạo nên một chỉnh thể thống nhất.
Ở một tác phẩm khác, gam màu ấm phía dưới gợi lòng đất hoặc những lớp đá trầm tích, tạo cảm giác về dấu vết của thời gian và sự kìm nén nặng nề. Chính giữa bức tranh, mảng vàng chanh lung linh như một ngọn nến, một lối thoát hay tia sáng xuyên qua không gian u tối. Bố cục theo trục thẳng đứng khiến tác phẩm liên tưởng đến một cột trụ, vách đá cổ hoặc ngôi đền đã bị bỏ hoang.
Nhà văn Xuân Phượng chia sẻ thêm, có những bức tranh như một cuộc đối thoại giữa cái hữu hạn của con người, thời gian với cái vô hạn của vũ trụ, thiên nhiên. Từ nền tối mờ của đất mẹ, những mảng vàng và đỏ rực rỡ vươn lên, gợi hành trình vượt qua mọi trở ngại để đạt đến sự tĩnh lặng và tìm lại bản chất đích thực của con người.
Bức tranh gợi đến sự giao thoa giữa vũ trụ, trái đất và đời sống nội tâm con người
Ảnh: TRẦN THẮNG
Nhắc nhở về sự tồn tại song song giữa tĩnh và động, ngày và đêm, lý trí và cảm xúc
Ảnh: TRẦN THẮNG
Điểm độc đáo ở nhiều tác phẩm của họa sĩ Lê Bá Đảng được giới thiệu tại triển lãm là tranh được in trên hai lớp giấy: phía trên là lớp giấy washi Nhật Bản siêu mỏng, phía dưới là nền giấy vẽ dày. Màu sắc và đường nét hiện diện trên cả hai lớp, tạo cảm giác như tranh có phần “dương” và phần “âm”. Lớp washi mỏng chỉ được dán hờ ở phần mép trên của tờ giấy nền cứng bên dưới, khiến bức tranh như phập phồng theo nhịp thở, nhẹ nhàng mà sâu lắng.
“Việc chọn loại giấy có gân cũng thật tài tình: những đường gân giấy thấm màu tạo nên vô số nét ngẫu hứng, tinh tế, cộng hưởng với các đường cong, tròn, xiên, dọc, ngang của những cành cây trút lá, núi non, sông nước. Bề mặt tranh vừa mang vẻ mong manh của giấy lụa, vừa ẩn chứa sức mạnh của tính trừu tượng. Ở đây, chất liệu đã tham gia một cách xuất sắc vào việc tạo hình”, nhà phê bình mỹ thuật trẻ Nguyễn Tuấn nhận xét.