' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Tổng thống Nga Vladimir Putin phát biểu tại diễn đàn Valdai (Ảnh: Reuters).
Tại phiên toàn thể lần thứ 23 của Câu lạc bộ Thảo luận Quốc tế Valdai ở vùng Moscow hôm 1/10, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã có bài phát biểu và phiên hỏi đáp kéo dài khoảng 3,5 giờ. Chủ đề năm nay là “Trách nhiệm đối với tương lai: Giới hạn của những gì có thể, hay những khả năng không giới hạn?”. Khoảng 120 đại biểu từ 40 quốc gia tham dự.
Bài phát biểu không chỉ là dịp để nhà lãnh đạo Nga trình bày quan điểm chiến lược, mà còn phản ánh cách Moscow nhìn nhận giai đoạn chuyển đổi toàn cầu hiện nay: từ trật tự đơn cực đang suy yếu, xung đột Ukraine kéo dài, quan hệ với phương Tây, khối BRICS và các đối tác châu Á, đến rủi ro từ trí tuệ nhân tạo (AI).
Thông điệp xuyên suốt là thế giới đang bước vào “một thực tại hoàn toàn mới”, nơi thách thức và cơ hội đan xen, các quốc gia cần thỏa thuận về nguyên tắc chung để tránh kịch bản thảm họa.
Thế giới ở điểm chuyển và trật tự đa cực
Tổng thống Putin mở đầu bằng nhận định thế giới đã đến “điểm chuyển quyết định trong sự phát triển”. Thay đổi không chỉ diễn ra ở chính trị hay cân bằng quyền lực giữa các cường quốc, mà còn ở công nghệ, xã hội, khí hậu, y tế, năng lượng, nhân khẩu học, số hóa và AI. Những yếu tố này tạo ra biến đổi căn bản, ảnh hưởng đến bản chất sinh học và đạo đức của con người, lối sống và thế giới quan. Cơ hội kéo dài tuổi thọ, cải thiện chất lượng sống đi kèm với nguy cơ hủy diệt lớn hơn từ xung đột quân sự, suy thoái môi trường hoặc mất kiểm soát công nghệ.
Tiếp đó, ông khẳng định xung đột quốc tế rất có khả năng tiếp tục trong những năm tới, vì những thay đổi sâu sắc kích thích tham vọng và sẵn sàng chấp nhận rủi ro. Quá trình này sẽ kéo dài và đầy rủi ro; nhiệm vụ chính hiện nay là giảm thiểu rủi ro ở mọi cấp độ.
Ông chủ Điện Kremlin kêu gọi các nước Đông - Tây - Bắc - Nam thỏa thuận về nguyên tắc cho trật tự mới, có khả năng bảo đảm tiến bộ của nhân loại trong nhiều thập niên; chỉ trích một số tổ chức quốc tế vì ảnh hưởng không cân xứng của một nhóm nước phương Tây (thiểu số toàn cầu) trong khi đa số thế giới ngày càng tự tin. Nga ủng hộ cải tổ Liên hợp quốc theo hướng tăng vai trò của châu Á, châu Phi, Mỹ Latinh và Trung Đông, nhưng thừa nhận điều này khó đạt được đồng thuận nội bộ.
Về quan hệ với châu Âu, ông Putin bác bỏ cáo buộc Nga muốn dựng “bức màn sắt” mới hay làm tan rã EU. Ông nói Moscow muốn hợp tác, không phá bỏ các cấu trúc hiện hữu; đồng thời cho rằng các biện pháp trừng phạt của phương Tây mới làm gia tăng sự chia rẽ. Nhà lãnh đạo Nga nhấn mạnh, an ninh của một quốc gia không thể xây dựng bằng cách đánh đổi an ninh của quốc gia khác.
Ông nhắc lại lịch sử sau Liên Xô tan rã (năm 1991), cho rằng việc không xây dựng cấu trúc an ninh chung, và NATO mở rộng về phía đông đã góp phần duy trì chia rẽ. Đây là cách diễn giải của phía Nga, tuy nhiên điều này gây tranh cãi với phương Tây.
Xung đột Ukraine và cảnh báo leo thang
Trong phần hỏi đáp với các đại biểu tham dự diễn đàn Valdai, vấn đề Ukraine chiếm nhiều thời gian. Ông Putin tiếp tục khẳng định “không phải chúng tôi muốn và bắt đầu chiến tranh, mà người ta bắt đầu chiến tranh chống lại chúng tôi”. Ông cáo buộc phương Tây nuôi dưỡng chủ nghĩa dân tộc và “chủ nghĩa bài Nga” ở Ukraine trong nhiều năm để biến nước này thành công cụ chống Nga, buộc Nga phải tự vệ. Mục tiêu của Moscow vẫn bao gồm vị thế trung lập của Ukraine, bảo đảm an ninh lâu dài cho Nga và các điều kiện cho hòa bình bền vững, không chỉ đình chiến.
Ông thừa nhận các cuộc tấn công của Ukraine vào hệ thống nhà máy lọc dầu Nga thời gian gần đây đã khiến Nga mất khoảng 1% GDP, nhưng cho rằng Nga đang đáp trả tương xứng và Ukraine đã mất ngành luyện kim. Ông Putin bác bỏ đề xuất ngừng tấn công các mục tiêu ở biển Đen đổi lấy việc Kiev dừng đánh vào cơ sở năng lượng Nga, gọi đó là “lố bịch”. Về tiến trình hòa đàm, ông nói Nga sẵn sàng nối lại càng sớm càng tốt trên các điều kiện chấp nhận được với Moscow và người dân Nga, đồng thời nhắc đến các đề xuất của Mỹ từng thảo luận.
Đáng chú ý là cảnh báo về Kaliningrad. Nhà lãnh đạo nước Nga tuyên bố rằng nếu xảy ra tấn công trực tiếp vào lãnh thổ Nga, đặc biệt là Kaliningrad (và có thể các vùng khác), việc triển khai “tất cả vũ khí sẵn có” sẽ “không thể tránh khỏi và ngay lập tức” được đặt ra.
Ông thừa nhận Nga sẽ đối mặt với đối thủ (NATO) gấp đôi về quy mô, nhưng nhấn mạnh lợi thế cạnh tranh của kho vũ khí Nga, kể cả hạt nhân. Đồng thời, ông phủ nhận rằng Nga có ý định tấn công các nước châu Âu trong các năm tới (2029-2030 hay xa hơn) và nói rằng Moscow muốn cùng tồn tại hòa bình.
Ông Putin cảnh báo chu kỳ leo thang xung đột có thể nhanh chóng dẫn đến điểm không thể quay lại. “Chúng ta phải nhận thức rằng khoảnh khắc không còn gì có thể thay đổi nữa có thể đến rất nhanh và bất ngờ với tất cả mọi người… Đây là con đường đến bờ vực thẳm”.
Ông nhấn mạnh không ai có thể bảo đảm vũ khí hủy diệt hàng loạt sẽ không bao giờ được sử dụng, vì vậy ngoại giao thực chất và tính đến lợi ích an ninh của mọi bên là cần thiết.
BRICS, Trung Quốc, Ấn Độ và quan hệ với Mỹ
Trong bối cảnh căng thẳng với phương Tây, ông Putin đề cao vai trò của khối BRICS như một mô hình hấp dẫn vì nguyên tắc bình đẳng, không có nước nào thống trị. Nhóm đang mở rộng hợp tác nhân văn và phát triển cơ chế tài chính, hệ thống thanh toán ít phụ thuộc vào bên ngoài - từng bước hình thành cấu trúc mới.
Với Trung Quốc, ông nhắc lại quan hệ hữu nghị và tin cậy là yếu tố ổn định toàn cầu; hai nước là các nền văn minh riêng, cần bảo vệ lịch sử, truyền thống và giá trị. Với Ấn Độ, Putin bày tỏ mong muốn mở rộng hợp tác trên Tuyến hàng hải phương Bắc (NSR). Ông cho biết, tàu container Trung Quốc và Hàn Quốc đã thử nghiệm và Nga đang thảo luận với Ấn Độ. Các hành lang vận tải quốc tế cần được khai thác chung, không trở thành nguồn xung đột.
Về Mỹ, Tổng thống Putin nói có “quan hệ tốt đẹp” với Tổng thống Donald Trump; ghi nhận nỗ lực của ông Trump trong việc thúc đẩy giải quyết vấn đề Ukraine. Ông cho biết sẵn sàng tiến hành cuộc họp ba bên với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump nếu có chương trình nghị sự phù hợp. Tuy nhiên, các yếu tố căng thẳng Nga - Mỹ đã tích tụ qua nhiều thập niên, không chỉ gần đây; ông hy vọng chúng sẽ dần được tháo gỡ.
AI, rủi ro “chủ nghĩa toàn trị số” và kiểm soát công nghệ
Một phần đáng chú ý là cảnh báo về AI. Ông Putin cho rằng nhân loại chưa hiểu hết tác động của sự phát triển nhanh chóng này đối với năng lực trí tuệ, di sản tinh thần và văn hóa.; đồng thời nhắc đến khái niệm “số hóa có ý thức” - từ chối tích hợp không kiểm soát công nghệ vào các lĩnh vực nhạy cảm với sự phát triển đạo đức con người.
Chuyên gia ngày càng lo ngại công nghệ AI có thể trở thành nỗ lực mới nhằm “đưa mọi người về mẫu số chung”, tước đi cá tính thông qua thuật toán do người khác cấu hình. “Chủ nghĩa toàn trị số như vậy sẽ là ngõ cụt, u ám và phi nhân tính giống như các xã hội toàn trị trong quá khứ mà chúng ta đã biết”, ông nói.
Tổng thống Nga dẫn ví dụ lịch sử tháng 9/1983: sĩ quan Liên Xô Stanislav Petrov nghi ngờ tín hiệu cảnh báo sớm về cuộc tấn công tên lửa Mỹ và không kích hoạt phản ứng. Nếu quyết định giao cho công nghệ AI, kết quả có thể đã khác.
Ông Putin cảnh báo rằng số hóa chiến tranh có thể khiến thương vong trở thành con số trên màn hình, giảm cảm nhận hậu quả thực tế; khi hệ thống tự động tham gia ngày càng sâu, nguy cơ xung đột tàn khốc hơn tăng lên. Cộng đồng quốc tế cần thảo luận giới hạn nhân đạo trong chiến tranh, đồng thời các quốc gia bảo vệ chủ quyền số và bản sắc mà không tự cô lập khỏi tiến bộ công nghệ.
Bài phát biểu của Tổng thống Putin tại Diễn đàn quốc tế Valdai năm 2026 tiếp tục dòng thông điệp dài hạn của Moscow, đó là thế giới đang chuyển từ trật tự do phương Tây chi phối sang đa cực; Nga là một trong những lực lượng thúc đẩy quá trình này thông qua quan hệ với Trung Quốc, Ấn Độ và BRICS.
Cảnh báo hạt nhân về Kaliningrad, leo thang phản ánh mức độ căng thẳng hiện tại, đặc biệt sau các động thái ngoại giao gần đây liên quan đến vùng lãnh thổ biệt lập này. Các hãng tin quốc tế ghi nhận ông Putin khẳng định Nga không có kế hoạch tấn công châu Âu, nhưng sẵn sàng dùng mọi vũ khí nếu bị tấn công trực tiếp.
Về vấn đề Ukraine, quan điểm của nhà lãnh đạo nước Nga vẫn nhất quán với lập trường chính thức kể từ năm 2022. Ông Putin nói rằng xung đột bắt nguồn từ hành động của phương Tây và Kiev, không phải từ Moscow. Trong khi đó, phía Ukraine và nhiều nước phương Tây bác bỏ cách giải thích này; cho rằng Nga là bên khởi xướng cuộc chiến. Dữ liệu về thiệt hại kinh tế và tiến độ quân sự trên chiến trường mà ông Putin nêu phản ánh thực tế chiến tranh tiêu hao kéo dài, với cả hai bên đều chịu tổn thất lớn.
Nhìn chung, thông điệp của Tổng thống Nga tại Diễn đàn Valdai 2026 vừa cảnh báo rủi ro leo thang và mất kiểm soát, vừa khẳng định sự tự tin của Moscow vào xu hướng đa cực dài hạn.
Nó phản ánh thực tế địa chính trị năm 2026: xung đột Ukraine bước sang năm thứ năm, quan hệ Nga - phương Tây gần như đóng băng, trong khi Nga tăng cường liên kết với châu Á và phương Nam toàn cầu. Liệu các bên có thể chuyển từ lời kêu gọi “trách nhiệm chung” sang đối thoại thực chất hay không vẫn là câu hỏi mở trong tương lai.