Từ những đoạn Vành đai 2,5 đang chạy đua với thời gian hướng tới thông xe kỹ thuật dịp 10/10, Vành đai 4 dần thành hình, đến hàng loạt công trình cầu lớn đồng loạt triển khai, Hà Nội đang từng bước tạo dựng một mạng lưới giao thông mới.
Những “mạch máu” này không chỉ nhằm giảm áp lực đi lại mà còn mở rộng không gian đô thị, tăng cường liên kết vùng và tạo thêm động lực phát triển cho Thủ đô.
Từng bước khép kín các tuyến vành đai
Đầu tháng 10/2026, trên công trường đường Vành đai 2,5 đoạn Ngụy Như Kon Tum-Nguyễn Trãi, không khí thi công diễn ra khẩn trương từ ngày đến đêm.
Đoạn tuyến dài gần 1km, nằm giữa khu vực có mật độ dân cư và phương tiện lớn. Đầu tháng 10, khối lượng thi công đạt khoảng 60%. Các nhà thầu huy động nhân lực, máy móc, tổ chức thi công liên tục, hướng tới mục tiêu hoàn thành phần đường đủ điều kiện phục vụ người dân đi lại dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô.
Giám đốc Công ty cổ phần Xây dựng và Vật tư thiết bị 1 Đặng Thanh Ngôn cho biết đơn vị huy động tối đa máy móc, nhân lực, chia 3 ca thi công ngày, đêm, mỗi ca duy trì khoảng 100 kỹ sư, công nhân. Nhà thầu phấn đấu đến ngày 10/10 hoàn thành phần bên phải tuyến để người dân có thể đi lại.
Không chỉ tại đây, nhiều đoạn Vành đai 2,5 khác cũng đang được thúc đẩy. Đoạn Cầu Giấy-Khu đô thị mới Dịch Vọng dài khoảng 420m, đầu tháng 10 đã hoàn thành hơn 80% khối lượng; đoạn qua phường Xuân Đỉnh dài 582m cơ bản hoàn thành.
Trước đó vào ngày 5/10, tại cuộc họp kiểm điểm tiến độ các dự án Vành đai 1 và Vành đai 2,5, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội Đỗ Anh Tuấn yêu cầu các đơn vị tập trung cao độ, kiểm soát chặt từng mốc tiến độ để bảo đảm mục tiêu thông xe kỹ thuật vào ngày 10/10.
Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra không chỉ là chạy theo tiến độ. Theo ông Đỗ Anh Tuấn, đối với những đoạn có điều kiện hoàn thành sớm, cần khẩn trương đưa vào vận hành để giảm áp lực giao thông khu vực lân cận, nhưng phải bảo đảm an toàn và có phương án phân luồng phù hợp. Việc hoàn thành từng đoạn tuyến phải gắn với khả năng tổ chức giao thông trên thực tế.
Cách tiếp cận đó cho thấy một yêu cầu lớn hơn đối với phát triển hạ tầng của Hà Nội: một đoạn đường chỉ thực sự phát huy giá trị khi được kết nối và vận hành hiệu quả trong toàn mạng lưới.
Theo quy hoạch, Hà Nội có 7 tuyến đường vành đai gồm Vành đai 1; 2; 2,5; 3; 3,5; 4 và 5, với tổng chiều dài khoảng 303,39km. Mạng lưới này được hình thành qua nhiều dự án, đoạn tuyến và công trình thành phần, do các chủ đầu tư và đơn vị khác nhau triển khai. Vì vậy, bài toán đặt ra không đơn thuần là hoàn thành từng dự án riêng lẻ, mà là từng bước khớp nối chúng thành một hệ thống giao thông liên tục.
Nếu các tuyến Vành đai 1, 2 và 2,5 giữ vai trò quan trọng trong phân phối dòng phương tiện ở khu vực đô thị trung tâm thì những tuyến phía ngoài như Vành đai 3,5 và Vành đai 4 mở rộng khả năng kết nối các khu vực phát triển mới và liên kết vùng.
Trong số đó, Vành đai 4 -Vùng Thủ đô là một trong những dự án hạ tầng giao thông lớn đang được tập trung triển khai. Đến cuối tháng 8/2026, dự án đã bàn giao gần 99% mặt bằng; khoảng 35/51,5km đường song hành trên địa bàn Hà Nội đã được thi công, giá trị sản lượng đạt khoảng 85%.
Khi hoàn thành, tuyến đường sẽ tạo thêm hành lang kết nối Hà Nội với các địa phương trong Vùng Thủ đô, góp phần phân luồng phương tiện từ xa, giảm lượng xe liên tỉnh phải đi sâu vào khu vực trung tâm.
Vành đai 3,5 cũng đang được thúc đẩy ở nhiều đoạn. Đây là tuyến có ý nghĩa kết nối các khu vực phía Tây, Nam và Bắc thành phố, đồng thời liên hệ với những công trình vượt sông quan trọng như cầu Thượng Cát và cầu Ngọc Hồi.
Giá trị của các tuyến vành đai vì vậy không chỉ được tính bằng số kilômét đường mới. Trong cấu trúc phát triển đa cực, đa trung tâm, khi các tuyến được khép kín và kết nối với những trục hướng tâm, chúng có thể góp phần phân bố lại dòng giao thông, dân cư và hoạt động kinh tế, mở thêm dư địa phát triển bên ngoài khu vực lõi.
Những nhịp cầu mở thêm không gian phát triển
Cùng với các tuyến vành đai, hàng loạt công trình cầu mới đang mở thêm những hướng kết nối giữa các khu vực của Thủ đô. Theo báo cáo cập nhật ngày 1/10 của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông thành phố Hà Nội, 7 công trình cầu lớn gồm Tứ Liên, Ngọc Hồi, Trần Hưng Đạo, Thượng Cát, Vân Phúc, Hồng Hà và Mễ Sở đang được tập trung triển khai.
Tại cầu Tứ Liên, toàn bộ 62,51ha mặt bằng đã được bàn giao. Hai trụ tháp chính P37, P38 đã hoàn thành toàn bộ 84 cọc khoan nhồi và hai bệ trụ; các nhà thầu tiếp tục thi công thân tháp cùng các hạng mục cầu dẫn, nút giao và hầm chui. Giá trị sản lượng thi công đạt 21,72%.
Ở phía Nam, cầu Ngọc Hồi và đường dẫn hai đầu cầu dài khoảng 7,5km, kết nối Hà Nội với Hưng Yên. Phần mặt bằng trên địa bàn Hà Nội đã được bàn giao 100%; hai trụ tháp chính hoàn thành toàn bộ 80 cọc khoan nhồi. Sản lượng thi công đạt 23,59%.
Tại khu vực trung tâm, cầu Trần Hưng Đạo cũng đang dần hiện rõ hình hài. Cầu chính vượt sông Hồng dài 870m, kết cấu vòm thép với hình dáng mang biểu tượng vô cực, được thiết kế 6 làn xe cơ giới, 2 làn xe đạp và 2 làn đi bộ.
Đến ngày 1/10, cầu chính đã hoàn thành 128/128 cọc khoan nhồi, 7/7 bệ trụ; dầm thép của 5/6 nhịp đang được gia công trong nhà máy. Sản lượng thi công đạt 36,96%.
Đáng chú ý, hai cây cầu thuộc dự án Vành đai 4 đã đạt khối lượng thi công lớn. Cầu Hồng Hà hoàn thành toàn bộ 941 cọc khoan nhồi, 69/70 bệ trụ, sản lượng đạt khoảng 49,35%; phấn đấu thông xe kỹ thuật tháng 7/2027 và hoàn thành toàn bộ cầu vào tháng 10/2027...
Những con số không chỉ phản ánh tiến độ của từng công trường. Khi đặt các dự án trong cùng một mạng lưới, có thể thấy rõ hơn cách Hà Nội đang tạo thêm các hướng kết nối mới.
Tứ Liên tăng khả năng kết nối khu vực phía Bắc với đô thị trung tâm; Trần Hưng Đạo bổ sung một trục giao thông giữa hai bờ sông Hồng; Ngọc Hồi kết nối với Vành đai 3,5 và hành lang phía Nam; Hồng Hà và Mễ Sở là những mắt xích quan trọng của Vành đai 4; Thượng Cát, Vân Phúc tăng cường khả năng kết nối phía Tây và Tây Bắc.
Những “mạch máu” thông suốt
Dù vậy, với quy mô dân số và nhu cầu đi lại ngày càng lớn, Hà Nội không thể giải quyết bài toán giao thông chỉ bằng mở thêm đường và xây thêm cầu. Đường sắt đô thị đang được đặt ở vị trí ngày càng quan trọng trong hệ thống giao thông của Thủ đô.
Ngày 28/9, Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội ban hành kết luận về chủ trương thực hiện các tuyến đường sắt đô thị số 1, 2, 8, 10 và 14 theo hình thức hợp đồng chìa khóa trao tay.
Việc triển khai 5 tuyến được xác định là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách, góp phần hoàn thiện kết cấu hạ tầng giao thông chiến lược và tạo động lực phát triển kinh tế-xã hội của thành phố.
Ở tầm nhìn dài hạn, Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm tiếp tục đặt ra yêu cầu phát triển mạnh hệ thống đường sắt. Theo định hướng quy hoạch mới, mạng lưới đường sắt đa cấp có tổng chiều dài khoảng 1.200km, trong đó đường sắt đô thị khoảng 979km, gắn với phát triển các khu vực TOD, hệ thống vành đai và các trục hướng tâm.
Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cho rằng các dự án đường sắt đô thị đang và sẽ triển khai là một trong những động lực quan trọng đối với tăng trưởng của thành phố. Nhưng ý nghĩa của đường sắt đô thị còn rộng hơn một động lực đầu tư.
Khi gắn với mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng - TOD, các nhà ga có thể trở thành hạt nhân tổ chức không gian, tập trung nhà ở, thương mại, dịch vụ và các hoạt động công cộng xung quanh mạng lưới vận tải khối lượng lớn.
Đường sắt đô thị vì vậy cần được kết nối với xe buýt, các tuyến vành đai, trục hướng tâm và hệ thống cầu để hình thành một mạng lưới giao thông liên thông, từng bước giảm sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.
Song song với mở rộng hạ tầng vật lý, Hà Nội đang tăng cường ứng dụng công nghệ trong tổ chức giao thông. Trung tâm điều khiển giao thông của Phòng Cảnh sát giao thông, Công an thành phố Hà Nội đang khai thác hệ thống camera AI kết nối với đèn tín hiệu tại các nút giao trọng điểm, cho phép theo dõi dòng phương tiện theo thời gian thực, nhận diện nguy cơ ùn tắc và hỗ trợ điều chỉnh chu kỳ đèn.
Sau thời gian vận hành, hệ thống đã điều chỉnh tín hiệu tại 188 nút giao, thiết lập 22 tuyến “làn sóng xanh” trên các trục chính. Tại một số khu vực, năng lực thông hành qua nút được cải thiện từ 4% đến trên 18%.
Trong điều kiện quỹ đất khu vực nội đô dành cho việc tiếp tục mở rộng đường ngày càng hạn chế, khai thác hiệu quả hơn hạ tầng hiện có bằng dữ liệu và công nghệ trở thành một phần của lời giải. Nếu đường sá, cầu và đường sắt tạo nên những “mạch máu” vật lý thì dữ liệu và hệ thống điều hành thông minh chính là công cụ giúp những dòng chảy đó vận hành hiệu quả hơn.
Hà Nội vẫn còn một chặng đường dài để giải quyết căn cơ bài toán giao thông. Nhiều đoạn vành đai cần tiếp tục hoàn thiện, khép kín, các công trình cầu lớn vẫn đang trong quá trình thi công.
Mạng lưới đường sắt đô thị đòi hỏi nguồn lực rất lớn để hiện thực hóa quy hoạch. Trong khi đó, ùn tắc vẫn tác động trực tiếp đến đời sống người dân hằng ngày.
Khi những “mạch máu” ấy được kết nối thành một hệ thống đồng bộ, dòng người, hàng hóa và các nguồn lực phát triển sẽ có thêm những hướng lưu chuyển mới. Đó là nền tảng để giảm sức ép lên khu vực trung tâm, mở rộng không gian đô thị và tạo thêm động lực phát triển cho Thủ đô./.
(TTXVN/Vietnam+)