Thứ trưởng Nội vụ: Lao động đi làm ở nước ngoài cần biết quyền được hỗ trợ

Phát biểu tại hội nghị nâng cao năng lực cán bộ cơ sở về công tác đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng tại Bắc Ninh sáng 14/10, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng đề nghị các cơ quan, đơn vị cung cấp đầy đủ thông tin về quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động.

"Một người lao động Việt Nam đi nước ngoài không đơn độc. Chúng ta có hành lang pháp lý bảo vệ, chúng ta có cơ quan quản lý và chúng ta có doanh nghiệp tuyển dụng", ông nói.

Theo Thứ trưởng, chính sách cần được giải thích rõ để người lao động hiểu những quyền lợi mình được hưởng, nghĩa vụ phải thực hiện và các đầu mối có thể hỗ trợ trong quá trình làm việc ở nước ngoài.

Hiểu chính sách ngay từ trước khi xuất cảnh

Ông Thắng yêu cầu các đơn vị thông tin rõ về quyền lợi hợp pháp của người lao động, doanh nghiệp và trách nhiệm đóng góp vào Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước. Công tác tuyên truyền phải chính xác, kịp thời, đầy đủ, giúp người dân tiếp cận đúng chính sách.

Tại hội nghị, bà Nguyễn Thị Hoàng Lan, Phó giám đốc Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước, cho biết Quỹ thực hiện các nhiệm vụ phòng ngừa, giảm thiểu và khắc phục rủi ro đối với người lao động, doanh nghiệp; bảo hộ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Quỹ đồng thời cung cấp thông tin về thị trường lao động, quy định của nước tiếp nhận, pháp luật Việt Nam và chính sách hỗ trợ dành cho người lao động, thân nhân.

"Chúng tôi muốn người lao động biết về Quỹ và chính sách hỗ trợ của Quỹ ngay từ trước khi xuất cảnh", bà Lan nói. Theo bà, người lao động cần hiểu mình được hưởng chính sách gì, điều kiện thế nào và tiếp cận ra sao để được hỗ trợ khi gặp khó khăn.

Theo nội dung được giới thiệu tại hội nghị, mức đóng góp vào Quỹ của người lao động là 100.000 đồng/người/hợp đồng; doanh nghiệp dịch vụ đóng 150.000 đồng/người lao động/hợp đồng. Căn cứ đóng góp được xác định theo loại hợp đồng hoặc văn bản thỏa thuận tương ứng.

Những rủi ro thuộc diện được hỗ trợ

Bà Lan cho biết một nhóm chính sách của Quỹ dành cho người lao động phải về nước trước thời hạn do tai nạn lao động, tai nạn rủi ro, ốm đau hoặc bệnh tật đến mức không còn khả năng tiếp tục làm việc ở nước ngoài.

Người lao động phải về nước trước hạn vì người sử dụng lao động bị giải thể, phá sản hoặc thu hẹp sản xuất do thiên tai, dịch bệnh, bất ổn chính trị, chiến tranh, suy thoái kinh tế hay lý do bất khả kháng khác cũng thuộc nhóm được xem xét hỗ trợ theo quy định.

Một trường hợp khác là người lao động phải về nước trước thời hạn do đơn phương chấm dứt hợp đồng khi bị ngược đãi, cưỡng bức lao động, bị quấy rối tình dục hoặc có nguy cơ rõ ràng đe dọa trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe.

Các nội dung này được quy định tại Quyết định 34/2025/QĐ-TTg về Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước, với mức hỗ trợ và hồ sơ tương ứng từng trường hợp.

Theo phần giới thiệu của Quỹ, chính sách còn bao gồm hỗ trợ giải quyết tranh chấp phát sinh liên quan đến người lao động trong hoạt động đưa người đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; hỗ trợ thân nhân của người lao động chết, mất tích và hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề.

Đối với doanh nghiệp dịch vụ, Quỹ có các nội dung hỗ trợ giải quyết rủi ro liên quan đến người lao động, chi phí đưa thi hài, di hài người lao động bị chết về nước.

Bà Lan cho biết Quỹ đã tổ chức phát hành sổ tay, tờ rơi giới thiệu chính sách, thị trường lao động, địa chỉ liên hệ khi cần hỗ trợ và cảnh báo những rủi ro có thể gặp phải. Việc tuyên truyền cũng được triển khai trên các nền tảng số.

Từ ngày 1/10/2025, theo báo cáo của Quỹ tại hội nghị, đơn vị triển khai tiếp nhận, giải quyết năm thủ tục hành chính trong lĩnh vực hỗ trợ người lao động thông qua Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Đưa thông tin chính thống đến người dân

Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng nhìn nhận một khó khăn là thông tin về các chương trình hợp tác phi lợi nhuận chưa đến được đầy đủ với người lao động. Trong khi đó, qua môi giới, trung gian, chi phí có thể bị đẩy lên cao, khiến người lao động chịu thiệt.

Ông cho rằng người môi giới thường tiếp cận trực tiếp gia đình có nhu cầu, tư vấn tận tình, diễn đạt lưu loát và đưa ra nhiều lời hứa. Thực tế này đặt ra yêu cầu thay đổi phương pháp tuyên truyền, nâng kỹ năng cung cấp thông tin của cán bộ cơ sở.

Theo Thứ trưởng, các chương trình, thỏa thuận, chi phí và thời gian đào tạo cần được công khai để người dân hiểu rõ trước khi tham gia. Việc tuyển chọn lao động phải bảo đảm minh bạch, gắn với thông tin xác thực và yêu cầu cụ thể của từng chương trình.

Ông đề nghị tăng phối hợp giữa chính quyền xã, phường với các đơn vị cung ứng, tuyển dụng lao động; đồng thời đẩy mạnh thông tin và xử lý nghiêm các hành vi môi giới bất chính.

Phát biểu tại hội nghị, ông Mai Sơn, Phó chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh, cũng yêu cầu cán bộ sau tập huấn vận dụng ngay kiến thức vào tuyên truyền, tư vấn và hướng dẫn người lao động.

Địa phương cần chú trọng cung cấp thông tin chính thống, hỗ trợ đúng đối tượng, đúng điều kiện và kịp thời phản ánh dấu hiệu môi giới trái phép, lừa đảo. Những vướng mắc trong quá trình thực hiện phải được tổng hợp, phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Nội vụ để hướng dẫn giải quyết.

Gắn hỗ trợ với việc làm sau khi về nước

Bên cạnh bảo vệ quyền lợi trong thời gian làm việc ở nước ngoài, lãnh đạo Bộ Nội vụ nhấn mạnh yêu cầu nâng cao tay nghề và kết nối việc làm khi người lao động trở về.

Theo ông, người lao động cần được đào tạo nghề, ngoại ngữ, kiến thức pháp luật, văn hóa và phong tục của nước tiếp nhận. Quá trình làm việc ở nước ngoài phải giúp họ tiếp thu kỹ năng, kỷ luật lao động và kinh nghiệm sử dụng máy móc, thiết bị hiện đại.

Thứ trưởng đề nghị gắn đào tạo với nhu cầu thị trường, tăng kết nối thông tin cung ứng lao động và sàn giao dịch việc làm. Đối với lao động về nước, các đơn vị cần nắm nguyện vọng, phân loại tay nghề, đối chiếu nhu cầu doanh nghiệp để kết nối phù hợp.

Bà Lan cho biết Quỹ đang triển khai điều tra nhu cầu tìm kiếm việc làm của người lao động sau khi về nước để kết nối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cần tuyển lao động chất lượng cao.

Theo ông Mai Sơn, người lao động trở về mang theo kỹ năng, ngoại ngữ, kinh nghiệm và tác phong làm việc hiện đại. Đây là nguồn nhân lực có thể tiếp tục đóng góp cho doanh nghiệp, khu công nghiệp tại địa phương.

Ông yêu cầu hiệu quả tập huấn phải thể hiện bằng chất lượng công việc và khả năng tiếp cận chính sách của người lao động. Cán bộ tham dự cần nắm chắc điều kiện, thủ tục hỗ trợ, chủ động trao đổi tình huống thực tế và duy trì liên hệ với các đầu mối để được hướng dẫn khi phát sinh vướng mắc.