Hậu kiểm đột xuất khi có cảnh báo
Chiều 24/10, thảo luận tại tổ về dự án Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, đại biểu Phạm Thu Xanh, Giám đốc Bệnh viện Quốc tế Sản nhi Hải Phòng, nhấn mạnh việc sửa đổi luật lần này là hết sức cấp thiết, trong bối cảnh thực tiễn cho thấy công tác quản lý an toàn thực phẩm (ATTP) vẫn còn nhiều bất cập.
Đề cập đến công tác hậu kiểm, đại biểu Phạm Thu Xanh dẫn vụ việc 573 nhãn sữa bột giả do Công ty Rance Pharma và Hacofood Group sản xuất, tiêu thụ công khai trong khoảng 4 năm. Theo thông tin từ cơ quan điều tra Bộ Công an vào tháng 4/2025, chất lượng nhiều chỉ tiêu của các sản phẩm này chỉ đạt dưới 70% so với mức công bố, với doanh thu gần 500 tỷ đồng.
Đáng chú ý, các sản phẩm được tiêu thụ hướng đến những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như người mắc bệnh tiểu đường, người suy thận, trẻ sinh non và phụ nữ mang thai.
“Đây không chỉ là vi phạm của một doanh nghiệp mà còn là cảnh báo về khả năng phát hiện, truy xuất và xử lý của hệ thống quản lý”, đại biểu nhận định.
Từ thực tế này, bà Phạm Thu Xanh đề nghị dự thảo luật quy định rõ kế hoạch lấy mẫu định kỳ theo từng nhóm nguy cơ, đồng thời tổ chức hậu kiểm đột xuất khi có cảnh báo hoặc dấu hiệu vi phạm.
Bên cạnh công tác hậu kiểm, đại biểu cũng đề cập đến vụ “kẹo rau củ Kera” năm 2025, liên quan đến việc quảng cáo thổi phồng công dụng thông qua hoạt động livestream của người nổi tiếng, sau đó bị cơ quan chức năng xử lý.
Theo đại biểu, vụ việc cho thấy những khoảng trống trong kiểm soát nội dung quảng cáo thực phẩm cũng như xác định trách nhiệm của người quảng cáo và các nền tảng thương mại điện tử.
Đây là vấn đề đặc biệt đáng quan tâm đối với các sản phẩm thực phẩm dành cho người bệnh, người cao tuổi và trẻ nhỏ - nhóm đối tượng nhạy cảm, dễ bị ảnh hưởng bởi thông tin quảng cáo sai lệch.
Để khắc phục bất cập, bà đề nghị sửa đổi theo hướng kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ; lưu vết thông tin người bán và nội dung quảng cáo; kịp thời tạm ẩn hoặc gỡ bỏ nội dung khi có căn cứ; đồng thời bảo toàn dữ liệu phục vụ công tác xử lý vi phạm.
“Trách nhiệm của người quảng cáo, người có ảnh hưởng và nền tảng phải được quy định cụ thể, nhất là với sản phẩm có khuyến cáo sức khỏe và sản phẩm dành cho nhóm dễ tổn thương”, bà Xanh nêu quan điểm.
Cũng tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa, Ủy viên chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đánh giá cao định hướng cải cách thủ tục hành chính trong dự thảo luật, đặc biệt là việc chuyển mạnh tư duy quản lý từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” trên cơ sở ứng dụng hạ tầng công nghệ số.
Tuy nhiên, để bảo đảm các điều kiện thi hành khi luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, bà Mai Thoa đề nghị Chính phủ rà soát kỹ năng lực vận hành thực tế của Hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia, bảo đảm hệ thống được tập trung, thống nhất, kết nối thông suốt với UBND các cấp và liên thông tự động với cơ sở dữ liệu của ngành hải quan, doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, cần xây dựng lộ trình bồi dưỡng, nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng mẫu cho các cơ sở thử nghiệm tại địa phương, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
Trường hợp cấp bách phải đình chỉ, tạm dừng sản xuất
Phát biểu tại phiên thảo luận, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết dự thảo luật đã đề xuất nhiều cơ chế, chính sách mới, gồm quản lý theo nguy cơ (rủi ro), quản lý theo chuỗi, chuyển đổi số và đặc biệt là thiết lập một đầu mối quản lý thống nhất.
Theo Thủ tướng, cấp có thẩm quyền đã có quyết định giao Bộ Y tế là cơ quan quản lý nhà nước chịu trách nhiệm về vệ sinh an toàn thực phẩm. Tại địa phương, cơ quan phụ trách là Sở Y tế; ở cấp xã sẽ có Phòng Văn hóa - Xã hội, trong đó cần bổ sung nhân sự chuyên trách về bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm.
Đồng tình với ý kiến của đại biểu về cơ chế hậu kiểm, Thủ tướng nhấn mạnh sự cần thiết phải quy định rõ tần suất kiểm tra, lấy mẫu và kiểm định chất lượng sản phẩm sau khi doanh nghiệp công bố tiêu chuẩn.
“Chúng ta hiện nay dựa vào hậu kiểm khi doanh nghiệp công bố tiêu chuẩn, nhưng việc kiểm soát sau như thế nào, đồng thời với việc đó là tần suất lấy mẫu để kiểm tra, kiểm định là rất quan trọng”, Thủ tướng nêu vấn đề.
Theo Thủ tướng, bảo đảm an toàn thực phẩm không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Y tế và Sở Y tế, mà cần sự tham gia của các hiệp hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, doanh nghiệp sản xuất và chính người tiêu dùng trong việc phát hiện, đấu tranh với các hành vi vi phạm.
Đặc biệt, cần có cơ chế tiếp nhận và xử lý kịp thời các phản ánh, kiến nghị của người dân cũng như hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ quốc và trong những trường hợp cấp bách, phải đình chỉ, tạm dừng việc sản xuất.