Vụ nam sinh đánh cô giáo: Chuyên gia tâm lý nêu cách phục hồi sau chấn thương

ẢNH: CHỤP MÀN HÌNH

Những ngày qua, dư luận không khỏi bức xúc trước đoạn clip ghi lại cảnh một nam sinh Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (Hà Nội) hành hung cô giáo đến xuất huyết ngay trên bục giảng, trước sự can ngăn của bạn bè chung lớp. Theo tin mới nhất từ cơ quan chức năng, cô giáo bị tổn hại sức khỏe 12% còn nam sinh đã bị khởi tố hình sự. Ngoài chấn thương thể chất, dư luận dành nhiều quan tâm tới sức khỏe tinh thần của cô giáo và các phương án hỗ trợ tâm lý cần thiết. 

Dịp này, nghiên cứu sinh Lê Toàn, chuyên viên tư vấn học đường kiêm Phó ban An toàn học đường của Trường Quốc tế TP.HCM-Học viện Mỹ (ISHCMC-AA), trao đổi với Thanh Niên về cách hỗ trợ tinh thần cho giáo viên bị hành hung và những học sinh cùng lớp chứng kiến vụ việc.

Giáo viên quay lại bục giảng chưa chắc đã hồi phục

Theo bà Lê Toàn, việc hỗ trợ tâm lý cần được quan tâm ngay khi sự cố xảy ra. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa tất cả những ai bị ảnh hưởng hay chứng kiến vụ việc đều phải lập tức nhận hỗ trợ tâm lý hay can thiệp chuyên sâu.

"Điểm quan trọng trong quy trình phản ứng sau sự cố liên quan tới an toàn học đường là mỗi cá nhân đều cần thấy được an toàn, từ học sinh đến giáo viên, nhân viên. Riêng với giáo viên trong sự kiện lần này, cô ấy cần được biết rằng tiếng nói của mình sẽ có người lắng nghe và cô không phải đối diện một mình với trải nghiệm này", bà Toàn chia sẻ.

Những học sinh chứng kiến và cả chính giáo viên bị tác động đều có thể có những phản ứng và nhu cầu rất khác nhau. Vì thế, chúng ta cần tôn trọng những khác biệt, tránh việc thúc ép hoặc mong đợi họ phải nhanh ổn định cảm xúc. Nhà trường cần có quy trình xử lý sự cố cũng như theo dõi sau sự cố, nhận diện các khó khăn để kết nối, hỗ trợ phù hợp. Những điều này có thể làm giảm các nguy cơ tổn thương thứ phát và tạo cơ hội cho khả năng phục hồi ở cấp độ cá nhân lẫn cộng đồng, theo nữ chuyên gia.

ẢNH: NVCC

Bà Toàn cũng nhấn mạnh, cần cẩn trọng khi lấy việc người giáo viên quay trở lại bục giảng làm thước đo của sự hồi phục. Bởi, trở lại với công việc không nhất thiết đồng nghĩa với việc đã hồi phục. Ngược lại, việc hồi phục không nên đo bằng tốc độ quay lại công việc.

"Một người có thể đã đủ điều kiện trở lại công việc nhưng vẫn cần thời gian và sự hỗ trợ để khôi phục cảm giác an toàn, tự tin", bà lý giải.

Thế nên, bên cạnh đánh giá sức khỏe, trường nên trao đổi với giáo viên về mức độ sẵn sàng, những điều họ còn lo ngại, và hỗ trợ cần thiết khi trở lại công tác thông qua điều chỉnh nhiệm vụ, giảm các tình huống gây căng thẳng, bố trí người đồng hành...

"Điều cần làm là không để giáo viên cảm thấy chỉ có mỗi bản thân gánh trách nhiệm chứng minh rằng họ đã ổn và đã sẵn sàng", chuyên gia này nhấn mạnh.

Về lâu dài, bà Toàn nhìn nhận xây dựng môi trường học đường an toàn không chỉ là việc cơ sở giáo dục phản ứng ra sao khi xảy ra sự cố nghiêm trọng. Nhà trường cần xây dựng hệ thống hỗ trợ để giáo viên có thể chủ động tìm kiếm sự giúp đỡ từ sớm, kể cả những khó khăn ít được nhìn thấy như xung đột với học trò, căng thẳng trong tương tác với đồng nghiệp, các hành vi quấy rối, hoặc cảm giác bất lực hay nghi ngờ năng lực bản thân.

Như vậy, theo bà Toàn, một hệ thống bảo vệ cả học sinh lẫn giáo viên cần được xây dựng từ kênh tiếp nhận, quy trình xử lý rõ ràng, sự hỗ trợ của cấp quản lý, khả năng tiếp cận hỗ trợ chuyên môn cũng như cơ chế tìm sự giúp đỡ. Những yếu tố "quy trình" hoặc "dịch vụ" này cần được xây dựng, nuôi dưỡng từ cảm giác tin tưởng để cá nhân có thể đến và sử dụng.

Chăm sóc cả học sinh chứng kiến bạo lực

Cũng theo chuyên gia tâm lý Lê Toàn, với những bạn cùng lớp chứng kiến bạo lực học đường, điều quan trọng không chỉ là giúp các em tiếp tục học tập, sinh hoạt như thường nhật, mà còn là khôi phục cảm giác trường học là chốn an toàn - nơi những lo lắng được lắng nghe và hành vi bạo lực được xử lý có trách nhiệm. Như vậy, nhà trường cần tạo cơ hội để các em tiếp nhận thông tin phù hợp, được hỏi và bày tỏ cảm xúc như lo lắng, căng thẳng hay sợ hãi, đồng thời cho các em biết mình có thể tìm đến ai để nhận sự hỗ trợ khi thấy không an toàn.

"Tôi thiết nghĩ, không nên tổ chức các hoạt động có tính tập thể và buộc các em phải kể lại sự kiện hay chia sẻ cảm xúc cá nhân trước đám đông. Những quan sát và theo dõi để ghi nhận khó khăn cá nhân của học sinh cần được tiếp cận riêng tư và hỗ trợ phù hợp", bà chia sẻ.

Bên cạnh hỗ trợ những học sinh trực tiếp chứng kiến hay bị ảnh hưởng bởi sự việc, nếu điều kiện cho phép, nhà trường cũng có thể tận dụng giờ sinh hoạt chủ nhiệm hoặc hoạt động giáo dục phù hợp để quan tâm tới sự khỏe mạnh toàn diện của tất cả học sinh trong trường. Những hoạt động này không nhất thiết tập trung trực tiếp vào sự cố đã xảy ra, mà có thể tạo cơ hội để các em nhận diện và tự nguyện chia sẻ cảm xúc, học cách ứng phó với những trải nghiệm khó khăn, phát triển sự thấu cảm, kết nối với bạn bè và thầy cô, cũng như biết tìm sự hỗ trợ khi cần thiết.

"Chúng ta không chỉ giúp các em vượt qua những lo lắng sau một sự cố, mà còn từng bước xây dựng văn hóa học đường - nơi cảm xúc, tiếng nói của học sinh được quan tâm, đón nhận và tôn trọng. Nhà trường cần củng cố cảm giác an toàn, sự thuộc về và niềm tin của học sinh", bà nói.

Phòng ngừa bạo lực là trách nhiệm quản trị

Trong nhà trường, hiệu trưởng chịu trách nhiệm hàng đầu về tổ chức phòng ngừa. Không thể giao hết cho giáo viên chủ nhiệm hay đợi sự cố mới tìm giải pháp. Cần nội quy rõ ràng, nhất quán; kênh phản ánh an toàn cho cả thầy và trò; quy trình phát hiện, can thiệp sớm khi có đe dọa, bắt nạt, gây hấn. Trường hợp phức tạp phải có tư vấn tâm lý, phối hợp gia đình và chuyên gia, thay vì chỉ yêu cầu kiểm điểm.

Tuy nhiên, không thể quy mọi hành vi cá nhân cho hiệu trưởng. Trách nhiệm cần xét theo cảnh báo đã có, biện pháp đã làm và điều kiện nhà trường được bảo đảm. Cơ quan quản lý phải hỗ trợ nhân lực, chuyên môn, kiểm tra thực chất thay vì chỉ yêu cầu báo cáo. Gia đình không thể khoán trắng việc dạy con, xã hội cũng không thể đòi trường học văn minh trong khi dung dưỡng bạo lực ngoài cổng trường.

Ít báo cáo chưa chắc ít bạo lực. Điều quan trọng là thầy trò có dám lên tiếng, cảnh báo được xử lý kịp thời và hành vi gây hấn có tái diễn hay không. Giữ "tôn sư trọng đạo" phải bảo vệ người thầy, dạy trẻ tự kiểm soát và buộc các bên thực hiện trách nhiệm. Đừng để đến khi cô giáo phải nhập viện, chúng ta mới cuống cuồng tìm cách làm cho trường học an toàn.

Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh