Tác phẩm đặc sắc khoác áo mới
Dựa trên nguyên tác của nhà viết kịch Lưu Quang Vũ, đạo diễn người Pháp Anne Bouvier, Chủ tịch Hiệp hội Nghệ sĩ Sân khấu Pháp đã thổi "làn gió mới” cho “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”. Dưới sự chỉ đạo của đạo diễn, vở kịch tập trung vào ngôn ngữ hình thể và tính biểu đạt trong diễn xuất nhằm khắc họa rõ nét xung đột giữa phần hồn và thể xác, góp phần làm nổi bật bi kịch của con người khi phải sống trong một hình hài không thuộc về mình.
Theo Đạo diễn Anne Bouvier, đây là lần đầu bà dàn dựng một tác phẩm sân khấu Việt Nam. Bà cho biết đã nhận lời ngay khi được đề xuất kịch bản bởi yêu thích văn hóa và đời sống tâm linh, cũng như tâm lý, tính cách đặc trưng của người Việt. Trong tác phẩm, bà Anne Bouvier đã lựa chọn một diễn viên đảm nhận cùng lúc cả hai vai Trương Ba và anh hàng thịt. “Cách dàn dựng này nhấn mạnh sự chia rẽ bên trong nhân vật khi linh hồn phải tồn tại trong một cơ thể khác. Mâu thuẫn giữa phần hồn và phần xác nhờ đó được thể hiện trực tiếp qua diễn xuất và chuyển động trên sân khấu”, đạo diễn chia sẻ.
Với các nghệ sĩ Việt Nam, phương pháp dàn dựng mới cũng đặt ra những yêu cầu khác biệt về cách diễn xuất. Diễn viên Bảo Thanh, đảm nhận vai vợ anh hàng thịt cho biết, với tác phẩm lần này, đạo diễn yêu cầu diễn viên sử dụng ngôn ngữ cơ thể với cường độ biểu đạt cao hơn. “Cách diễn của diễn viên Việt Nam thường thiên về tâm lý nhiều hơn. Do đó, trong vở kịch này, cái khó là chúng tôi phải tìm được sự cân bằng giữa yêu cầu biểu đạt hình thể và chiều sâu tâm lý, để cách thể hiện mới vẫn giữ được đặc điểm của nhân vật”, nữ diễn viên bày tỏ.
Dù được tiếp cận bằng phương pháp dàn dựng khác, “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” vẫn đặt ra những vấn đề có ý nghĩa lâu dài về nhân cách, phẩm giá và khát vọng được sống đúng với bản thân. Đây cũng là những câu hỏi có khả năng vượt qua khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa, giúp tác phẩm tiếp tục đối thoại với công chúng ở những không gian nghệ thuật khác nhau.
Tạo cơ hội hợp tác văn hóa, nghệ thuật
Sau đêm diễn tại Nhà hát Hồ Gươm, vở kịch dự kiến được trình diễn tại Nhà hát Marigny ở Paris vào ngày 26/10, trong khuôn khổ Tuần Sân khấu Việt Nam tại Pháp năm 2026, diễn ra từ ngày 24 đến 31/10. Với chủ đề “Những cuộc gặp gỡ - Rencontre”, chương trình hướng tới giới thiệu các loại hình sân khấu truyền thống và đương đại của Việt Nam tại Thủ đô nước Pháp, tạo không gian kết nối nghệ sĩ, nhà nghiên cứu và công chúng hai nước.
Sáng kiến do nhà báo Ngô Phương Ly, Phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khởi xướng, với sự phối hợp tổ chức giữa Bộ Ngoại giao, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Đại sứ quán Việt Nam tại Pháp, Phái đoàn thường trực Việt Nam bên cạnh UNESCO, cùng các đối tác Việt Nam và Pháp. Chương trình có sự tham gia của Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam, Nhà hát Múa rối Việt Nam, Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang và Đoàn Nghệ thuật Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh.
Bên cạnh “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”, Tuần Sân khấu Việt Nam tại Pháp cũng giới thiệu nghệ thuật múa rối nước, di sản sân khấu Việt Nam, tác phẩm múa đương đại “Dó” và chương trình “Trương Chi” qua góc nhìn của nghệ sĩ Pháp. Các hoạt động giao lưu, hội thảo và quảng bá văn hóa tại nhiều địa điểm, trong đó có Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Pháp, Nhà hát Marigny, Grand Rex và Carreau du Temple. Nổi bật là hai đêm diễn với chủ đề “Từ di sản đến đương đại” đặt tuồng, chèo, cải lương bên cạnh múa đương đại, gợi mở khả năng tiếp nối giá trị truyền thống bằng những hình thức biểu đạt mới.
Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông nhấn mạnh, chương trình hướng tới giới thiệu diện mạo sân khấu Việt Nam đa dạng, giàu bản sắc, năng động và sáng tạo. Theo ông, việc một tác phẩm Việt Nam được nghệ sĩ Pháp dàn dựng là thử nghiệm có ý nghĩa, mở ra đối thoại về ngôn ngữ sân khấu cũng như những điểm khác biệt và tương đồng trong cảm nhận nghệ thuật. Ông kỳ vọng, các cuộc gặp gỡ giữa nghệ sĩ, đạo diễn, nhà hát và chuyên gia hai nước sẽ tạo tiền đề cho hợp tác lâu dài trong đồng dàn dựng, trao đổi nghệ sĩ, đào tạo, nghiên cứu và phát triển dự án mới. Trong khi đó, Thứ trưởng Ngoại giao Ngô Lê Văn khẳng định, văn hóa có vai trò như nền tảng và sức mạnh mềm, góp phần làm sâu sắc quan hệ Việt Nam - Pháp và Việt Nam - UNESCO.
Với các chương trình biểu diễn đa dạng và hoạt động kết nối chuyên môn, Tuần Sân khấu Việt Nam tại Pháp mở thêm không gian để nghệ thuật Việt Nam hiện diện trong đời sống văn hóa quốc tế. Việc giới thiệu di sản song hành với những thử nghiệm sáng tạo góp phần khẳng định sức sống của sân khấu Việt Nam, thúc đẩy hợp tác nghệ thuật và tăng cường sự gắn kết giữa nhân dân hai nước.
VÂN KHÁNH