Ông Công, 80 tuổi, ho khan, đau ngực, chụp CT tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội cho thấy khối u ở thùy dưới phổi phải kích thước 16x25 mm cùng nhiều nốt tổn thương ở gan. Sinh thiết xác định ông mắc ung thư biểu mô tuyến xâm nhập của phổi, di căn gan, có đột biến EGFR.
Bệnh nhân từ tháng 1/2025 được điều trị bằng thuốc trúng đích thế hệ thứ ba. Sau một năm, tổn thương ở gan tăng kích thước lên 24x26 mm, xét nghiệm chỉ dấu ung thư CEA ở mức cao.
ThS.BS Nguyễn Thế Thu, Khoa Ung bướu, chẩn đoán người bệnh kháng thuốc sau khoảng 13 chu kỳ điều trị. Lý giải tình trạng này, bác sĩ cho hay trong khối u có thể tồn tại nhiều nhóm tế bào ung thư với đặc điểm gene khác nhau và mức độ nhạy cảm với thuốc khác nhau. Ở bệnh nhân ung thư phổi mang đột biến EGFR như cụ ông, thuốc đích kiểm soát các tế bào phụ thuộc vào EGFR song một số tế bào kích hoạt các đường truyền tín hiệu khác. Ngoài ra, dưới tác động của thuốc, tế bào ung thư có thể xuất hiện thêm các thay đổi như biến đổi tại vị trí thuốc tác động, thay đổi mức độ biểu hiện protein hoặc kích hoạt các cơ chế sinh tồn khác khiến thuốc không còn đạt hiệu quả như ban đầu.
Bác sĩ Thu tư vấn phác đồ điều trị cho ông Công. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Bác sĩ Thu chỉ định sinh thiết tổn thương ở gan cụ ông nhằm tìm đột biến gene kháng thuốc. Kết quả cho thấy ngoài EGFR còn xuất hiện đột biến HER2 kèm dấu ấn PDL-1 ở mức cao (75%). Từ kết quả này, bác sĩ đề xuất hai phương án điều trị là thuốc liên hợp kháng thể và liệu pháp miễn dịch, trong đó ưu tiên liệu pháp miễn dịch kết hợp hóa trị trước.
Sau ba chu kỳ theo phác đồ này, bệnh vẫn tiếp tục tiến triển, khối u ở phổi phải tăng kích thước hơn 30x25 mm, phổi trái xuất hiện thêm nhiều nốt đặc mới. Các bác sĩ hội chẩn đánh giá lại toàn bộ diễn biến bệnh và quyết định chuyển phác đồ điều trị sang thuốc liên hợp kháng thể (Antibody-Drug Conjugate - ADC) nhắm vào đột biến HER2.
Về cơ chế, khác với hóa trị truyền thống, ADC kết hợp một kháng thể có khả năng nhận diện HER2 với hoạt chất gây độc tế bào. Khi gắn vào tế bào ung thư mang HER2, thuốc được đưa vào bên trong tế bào và giải phóng hoạt chất, hỗ trợ tiêu diệt tế bào ung thư đồng thời hạn chế ảnh hưởng mô lành.
Tổn thương ở gan ông Công thoái triển sau ba chu kỳ điều trị (ảnh phải) bằng thuốc liên hợp kháng thể. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Sau ba chu kỳ dùng thuốc liên hợp kháng thể, người bệnh giảm ho, ăn uống tốt hơn, tăng cân, các tổn thương ở gan và phổi, dịch màng phổi thoái triển. Kết quả xét nghiệm chỉ dấu ung thư CEA và CA 19-9 giảm mạnh, cho thấy bệnh nhân đáp ứng điều trị tốt.
Ông Công tiếp tục dùng thuốc liên hợp kháng thể kết hợp đánh giá định kỳ, theo dõi các chỉ số marker ung thư sát sao. "Thời gian sống của người bệnh có thể kéo dài song tiên lượng phụ thuộc vào thể trạng cũng như khả năng đáp ứng thuốc", bác sĩ Thu nói.
Khác với hóa trị truyền thống chủ yếu tác động lên các tế bào đang phân chia trên diện rộng, thuốc liên hợp kháng thể được thiết kế để sử dụng kháng thể nhận diện mục tiêu trên tế bào ung thư, từ đó đưa thuốc gây độc tế bào đến đúng nơi cần tác động. Cơ chế này mở ra một cách tiếp cận khác trong điều trị ung thư, đặc biệt có ý nghĩa ở người bệnh có khối u tiến triển sau nhiều phương pháp điều trị trước đó, giúp kéo dài tiên lượng và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Theo Globocan năm 2024, Việt Nam ghi nhận khoảng 23.100 ca ung thư phổi mới và hơn 21.300 ca tử vong do căn bệnh này. Ung thư phổi đứng thứ hai về số ca mắc mới nhưng là nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu tại Việt Nam.
Bác sĩ Thu khuyến cáo mỗi người nên khám sức khỏe định kỳ. Nhóm nguy cơ cao như trên 50 tuổi, có tiền sử hút thuốc lâu năm hoặc gia đình có người thân mắc ung thư phổi nên tầm soát bằng CT phổi liều thấp theo hướng dẫn của bác sĩ để phát hiện sớm bất thường và tăng hiệu quả điều trị khi bệnh còn ở giai đoạn sớm.
Hiếu Nguyễn
*Tên bệnh nhân đã được thay đổi
Độc giả đặt câu hỏi về bệnh ung thư tại đây để bác sĩ giải đáp