Tìm hiểu siêu virus đang đe dọa công nghiệp toàn cầu

Stuxnet từng được xem là lời cảnh báo đặc biệt nghiêm trọng đối với an ninh công nghiệp, bởi mã độc này cho thấy máy tính có thể trở thành công cụ phá hoại ngoài đời thực. Nhiều chuyên gia an ninh cùng nhân viên chính phủ lo ngại hacker giàu kinh nghiệm sẽ khai thác thông tin công khai về Stuxnet để tạo ra những biến thể nhắm vào nhiều ngành sản xuất khác nhau. Nguy cơ không chỉ nằm trong một cuộc tấn công mạng thông thường, mà còn ở khả năng làm sai lệch quy trình, thiết bị, nguyên liệu và sản phẩm của các cơ sở công nghiệp. Stuxnet là một dạng sâu máy tính hoạt động trên hệ điều hành Windows, được công ty bảo mật Belarus VirusBlokAda phát hiện lần đầu vào tháng 6/2010. Đây là mẫu sâu đầu tiên được biết đến với khả năng thâm nhập, tái cấu trúc hệ thống công nghiệp, đồng thời chứa rootkit điều khiển logic khả lập, thường gọi là PLC rootkit. Mục tiêu trực tiếp của Stuxnet là các hệ thống giám sát điều khiển và thu thập dữ liệu, viết tắt SCADA, vốn giữ vai trò điều hành nhiều quy trình sản xuất. Điểm nguy hiểm của Stuxnet nằm ở khả năng tự động xâm nhập hệ thống, đánh cắp công thức pha trộn sản phẩm và làm xáo trộn thành phần nguyên liệu. Sau đó, mã độc còn đánh lừa hệ điều hành cùng phần mềm diệt virus, khiến người vận hành tin rằng mọi hoạt động vẫn diễn ra bình thường. Cách thức này biến một cuộc tấn công kỹ thuật số thành sự cố có thể tác động trực tiếp tới dây chuyền, chất lượng sản phẩm và tiến độ vận hành. Thiệt hại đầu tiên được báo cáo liên quan đến Stuxnet là cuộc tấn công nhằm vào hệ thống điều khiển chương trình hạt nhân của Iran. Các cơ sở tại Iran sử dụng hệ thống điều khiển của Siemens, dù Siemens phủ nhận sâu máy tính này gây ra tác hại đối với hệ thống của họ. Tuy nhiên, Iran thừa nhận kế hoạch triển khai hạt nhân tại Natanz bị chậm trễ vì sự phá hoại của Stuxnet vào ngày 29/11. Trong báo cáo trình Ủy ban Thượng viện về An ninh Lãnh thổ và Nội vụ Chính phủ Hoa Kỳ, Sean McGurk, quyền giám đốc trung tâm an ninh mạng quốc gia, đã nêu rõ phạm vi đe dọa. Theo ông, hệ thống điều khiển của một số ngành công nghiệp đặc biệt vẫn sử dụng phần mềm có liên quan tới Windows, vì vậy có thể trở thành mục tiêu của đoạn mã độc. Những lĩnh vực được cảnh báo bao gồm công nghiệp xe hơi, hóa chất và công nghiệp hóa thực phẩm. Dean Turner, Giám đốc Mạng lưới Thông minh Toàn cầu thuộc tập đoàn Symantec, xác nhận Stuxnet hoàn toàn có khả năng tung ra những cuộc tấn công tương tự. Ông nhận định tác động của Stuxnet tới thế giới thực cao hơn rất nhiều so với bất cứ mối nguy nào từng xuất hiện trong quá khứ. Kaspersky Labs của Nga cũng mô tả Stuxnet là một dạng vũ khí thông minh, linh động và đáng sợ, dù cách gọi này phản ánh mức độ nguy hiểm chứ không biến nó thành vũ khí quân sự theo nghĩa thông thường. Đoạn mã Stuxnet cực kỳ tinh vi và phức tạp, nhưng sự phức tạp đó không bảo đảm những hacker sừng sỏ sẽ không thể sử dụng nó cho các mục đích tấn công khác nhau. Rủi ro càng tăng khi mã độc được rao bán trên các chợ đen của giới hacker, nơi những công cụ nguy hiểm có thể bị biến đổi để nhắm tới mục tiêu mới. Ngoại trừ Iran, các số liệu chưa đầy đủ vào thời điểm đó vẫn cho thấy Stuxnet đã trở thành mối đe dọa đối với an ninh thông tin trên phạm vi toàn cầu. Tại Việt Nam, bản tin An ninh mạng tháng 9/2010 của Bkav xếp Stuxnet ở vị trí thứ tư trong danh sách 10 virus lây nhiễm nhiều nhất tháng. Bản tin này không nêu rõ những đối tượng hay hệ thống cụ thể mà Stuxnet đã tấn công tại Việt Nam, nên chưa thể xác định mức độ ảnh hưởng trong nước. Thống kê được công bố ghi nhận Trung Quốc có 6.000.000 máy tính nhiễm, con số chưa kiểm chứng ngày 01 tháng 11, Iran 62.867, Indonesia 13.336, Ấn Độ 6.552, Hoa Kỳ 2.913, Úc 2.436, Anh 1.038, Malaysia 1.013, Pakistan 993, Phần Lan 7 và Đức 5 trong tháng 9.