Thấy nhiều người trong hội nhóm bỉm sữa khoe con cao lớn sau thời gian uống sữa tăng chiều cao, chị H. (32 tuổi, Hà Nội) sốt ruột khi con trai 5 tuổi thấp hơn nhiều bạn cùng lớp. Tin vào những lời quảng cáo về khả năng phát triển chiều cao vượt trội, chị liên tục tìm mua các sản phẩm được giới thiệu là sữa tăng trưởng, hy vọng con sớm bắt kịp đà phát triển.
Mỗi lần thấy một loại mới được các phụ huynh khen ngợi, chị lại đặt vài thùng cho con dùng thử. Tiền mua đồ uống ngày càng tốn kém, nhưng sau nhiều tháng, chiều cao của bé gần như không cải thiện. Con còn có biểu hiện xanh xao, ăn uống thất thường, chậm tăng cân khiến chị lo lắng.
Đưa con đến cơ sở dinh dưỡng thăm khám, chị H. mang theo những sản phẩm đã mua để hỏi bác sĩ. Khi kiểm tra nhãn, bác sĩ giải thích các sản phẩm này thực chất là thức uống dinh dưỡng, không phải loại nào cũng có thành phần và giá trị dinh dưỡng tương đương sữa. Tên gọi quen thuộc hay quảng cáo về công dụng không đủ để khẳng định sản phẩm đáp ứng nhu cầu của trẻ.
Chị H. lúc này mới nhận ra bản thân quá tin vào lời truyền miệng, trong khi chưa tìm hiểu kỹ thành phần và chưa đánh giá đầy đủ tình trạng phát triển của con.
Câu chuyện tương tự cũng xảy ra với chị M. (30 tuổi, Bắc Ninh). Thấy loại đồ uống đóng hộp được nhiều phụ huynh giới thiệu trên mạng xã hội, chị mua cho con gái 4 tuổi sử dụng hằng ngày. Chị tin rằng sản phẩm có thể bổ sung dinh dưỡng, bù đắp những bữa ăn trẻ thường bỏ dở.
Bé uống vài hộp mỗi ngày nhưng lại ăn ít, không thích thịt, cá và rau. Ban đầu, chị M. không quá lo lắng vì nghĩ con được bổ sung dinh dưỡng từ đồ uống. Tuy nhiên, sau một thời gian, bé vẫn tăng cân chậm, vóc dáng nhỏ bé hơn những trẻ cùng tuổi. Chỉ đến khi người thân khuyên đưa con đi khám, chị mới xem lại thói quen ăn uống của bé.
Tại buổi tư vấn dinh dưỡng, chị mang sản phẩm theo để bác sĩ kiểm tra. Chị bất ngờ khi biết không thể mặc nhiên coi thức uống dinh dưỡng là sản phẩm thay thế sữa hoặc bữa ăn cân đối. Giá trị dinh dưỡng cần được đánh giá dựa trên thành phần cụ thể, lượng sử dụng và nhu cầu theo độ tuổi.
Sau khi thăm khám, gia đình được hướng dẫn điều chỉnh bữa ăn, theo dõi cân nặng, chiều cao theo biểu đồ tăng trưởng và đánh giá nguy cơ thiếu vi chất khi cần thiết.
Chị H tìm mua các sản phẩm được giới thiệu là sữa tăng trưởng, hy vọng con sớm bắt kịp đà phát triển. (Ảnh: NVCC)
PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết ông từng khám cho nhiều trẻ được cha mẹ bổ sung đồ uống mỗi ngày nhưng vẫn suy dinh dưỡng. Khi được hỏi trẻ uống loại sữa nào, phụ huynh kể tên nhiều sản phẩm. Tuy nhiên, khi kiểm tra thành phần, bác sĩ nhận thấy một số sản phẩm thực chất không phải là sữa.
Theo chuyên gia, khi lựa chọn sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ, cha mẹ cần đọc kỹ nhãn mác, thành phần và hướng dẫn sử dụng, thay vì chỉ dựa vào quảng cáo hoặc cách gọi quen thuộc. Với trẻ dưới 5 tuổi, việc bổ sung protein, canxi, kẽm và các vi chất cần căn cứ vào nhu cầu dinh dưỡng, tình trạng phát triển của trẻ; trường hợp cần thiết nên có tư vấn của bác sĩ.
Trẻ có cân nặng, chiều cao phù hợp vẫn có thể sử dụng thức uống dinh dưỡng theo nhu cầu, sở thích, nhưng cha mẹ cần kiểm soát lượng dùng, không để sản phẩm thay thế nước lọc hay làm giảm khẩu phần ăn chính.
Chuyên gia khuyến cáo, các sản phẩm này chỉ có vai trò hỗ trợ khi phù hợp với nhu cầu của trẻ, không thể thay thế chế độ ăn đa dạng gồm chất bột đường, chất đạm, chất béo cùng vitamin và khoáng chất từ rau củ, trái cây.
Muốn trẻ phát triển chiều cao tốt, điều quan trọng không nằm ở những lời quảng cáo hấp dẫn, mà ở chế độ dinh dưỡng cân đối, vận động, giấc ngủ và việc theo dõi tăng trưởng đúng cách.
Tiền mất, sức khỏe có thể bị ảnh hưởng
Theo TS.BS Trương Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Y học Ứng dụng Việt Nam, khoảng hai thập niên gần đây, chiều cao và vóc dáng ngày càng được nhiều gia đình châu Á coi trọng. Hình ảnh các thần tượng K-pop với ngoại hình nổi bật cũng góp phần tạo nên mong muốn cao lớn ở thanh thiếu niên và cha mẹ.
Qua thăm khám, bác sĩ Sơn nhận thấy nhiều phụ huynh lo chiều cao sẽ ảnh hưởng đến cơ hội học tập, công việc và cuộc sống của con khi trưởng thành. Không ít người từng tự ti vì vóc dáng thấp bé nên sẵn sàng đầu tư nhiều tiền bạc, tìm mọi cách giúp con cao lớn.
Tuy nhiên, chiều cao chịu tác động của nhiều yếu tố, gồm di truyền, dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ và tình trạng sức khỏe. Theo bác sĩ Sơn, trẻ cần được cung cấp đủ năng lượng, protein, chất béo, vitamin và khoáng chất như canxi, sắt, kẽm, vitamin D để phát triển hệ xương. Khẩu phần ăn cần đa dạng, phù hợp với độ tuổi, thay vì phụ thuộc vào một loại thực phẩm hay sản phẩm bổ sung.
Vận động thường xuyên giúp phát triển cơ xương, cải thiện mật độ xương và tăng cường sức khỏe. Trẻ cũng cần ngủ đủ, hạn chế ngồi lâu trước màn hình và duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh.
Tuổi dậy thì là giai đoạn chiều cao thường tăng nhanh nhờ những thay đổi về nội tiết và sự phát triển của hệ xương. Khi các sụn tăng trưởng đóng hoàn toàn, xương không còn dài thêm theo cơ chế phát triển thông thường. Vì vậy, theo dõi tốc độ tăng trưởng và phát hiện sớm bất thường có ý nghĩa quan trọng.
Đánh vào tâm lý muốn con cao lớn, trên các hội nhóm bỉm sữa, nhiều sản phẩm thuốc, sữa và thực phẩm chức năng được quảng cáo có khả năng tăng chiều cao. Bác sĩ Sơn cảnh báo, tự ý sử dụng các sản phẩm này có thể gây tốn kém, dẫn đến bổ sung dưỡng chất quá mức, thậm chí ảnh hưởng sức khỏe. Hormone tăng trưởng không phải sản phẩm bổ sung thông thường, chỉ được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ.
Các chuyên gia khuyến cáo cha mẹ xây dựng chế độ ăn cân đối, khuyến khích trẻ vận động phù hợp lứa tuổi, ngủ đủ giấc và hạn chế thực phẩm nhiều đường, chất béo không lành mạnh. Không nên tự ý cho trẻ dùng thuốc hoặc thực phẩm chức năng với mục đích tăng chiều cao.
Phụ huynh cần đo chiều cao định kỳ để theo dõi sự phát triển. Nếu trẻ tăng chiều cao chậm, thấp hơn rõ rệt so với chuẩn theo tuổi hoặc có dấu hiệu dậy thì bất thường, gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá. Tốc độ tăng dưới 4 cm mỗi năm là dấu hiệu cần lưu ý, nhưng phải được xem xét theo độ tuổi và giai đoạn phát triển của từng trẻ.