Hơn một năm vận hành chính quyền địa phương hai cấp cho thấy bộ máy mới từng bước ổn định, giải quyết công việc ở cơ sở cơ bản thông suốt, nhiều nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền rõ hơn.
Nhưng đòi hỏi hiện nay là phải tiếp tục tổ chức lại công việc, bố trí đúng người, đúng chuyên môn, sử dụng hiệu quả tài sản công và kịp thời điều chỉnh những vấn đề chưa phù hợp để bộ máy hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn.
Thực tiễn tại tỉnh Quảng Trị cho thấy rõ yêu cầu này. Xã Kim Ngân có diện tích tự nhiên 886,01km2, gồm 13 bản, dân cư phân bố không tập trung, đồng bào Bru-Vân Kiều chiếm trên 67% dân số.
Cán bộ xã không chỉ giải quyết công việc tại trụ sở mà còn phải thường xuyên xuống bản nắm tình hình, tuyên truyền, hướng dẫn và xử lý những vấn đề phát sinh.
Trong khi đó, khối chính quyền xã có 4 phòng chuyên môn, kể cả Trung tâm Phục vụ hành chính công, nhưng chỉ được giao 32 biên chế, trong đó có cả lãnh đạo Hội đồng Nhân dân, Ủy ban Nhân dân và hai ban của Hội đồng Nhân dân xã. Mỗi phòng chuyên môn phải tham mưu thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước liên quan đến 5-6 sở cấp tỉnh, trong khi chỉ có 5-7 biên chế.
Khó khăn của Quảng Trị không đơn thuần là vấn đề thiếu người. Có những lĩnh vực như đất đai, xây dựng, tài chính-kế toán, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số đòi hỏi chuyên môn sâu, nhưng chưa có đủ công chức đáp ứng yêu cầu.
Một số người phải kiêm nhiệm nhiều việc, thậm chí công việc được giao chưa phù hợp với chuyên ngành đào tạo. Mà đối với địa bàn miền núi, khối lượng công việc không thể chỉ đánh giá qua số lượng hồ sơ hành chính hoặc văn bản được xử lý. Có việc phải đi lại nhiều lần, xác minh tại địa bàn, gặp gỡ người dân, phối hợp với nhiều cơ quan, nhưng những công sức ấy khó phản ánh đầy đủ qua các tiêu chí thống kê thông thường.
Đây cũng là lý do Trung ương đang đặt trọng tâm vào việc rà soát, hoàn thiện vị trí việc làm, xác định nhu cầu nhân lực và xây dựng phương án biên chế giai đoạn 2027-2031.
Tinh thần của Kết luận số 107-KL/TW của Bộ Chính trị là chuyển mạnh từ quản lý biên chế chủ yếu dựa trên số người hiện có sang phương thức quản trị theo chức năng, nhiệm vụ, sản phẩm, vị trí việc làm, yêu cầu năng lực và kết quả thực hiện; đồng thời gắn chặt với phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số, tự chủ, xã hội hóa và cơ cấu lại đội ngũ. Tức là phải xác định công việc cần làm, cần bao nhiêu người, yêu cầu trình độ và năng lực ra sao, rồi mới tính toán phương án bố trí nhân lực.
Rà soát mới đây cho thấy đến ngày 29/10, toàn bộ 34 tỉnh, thành ủy và 60 cơ quan, đơn vị trực thuộc Trung ương đã thành lập, kiện toàn ban chỉ đạo, tổ công tác và ban hành kế hoạch thực hiện.
Ban Tổ chức Trung ương đã tiếp nhận hồ sơ của 34 tỉnh, thành phố và 60 đầu mối Trung ương; bước đầu nhận diện 139 nhóm nghiệp vụ tương đồng, tổng hợp 5.339 tên vị trí việc làm.
Đáng chú ý, rà soát 5.704 văn bản quy phạm pháp luật, các bộ, ngành đã bóc tách 23.864 quy định giao nhiệm vụ thành 48.446 công việc gắn với sản phẩm. Qua đó làm rõ những nội dung chồng chéo, trùng lặp cần phân cấp, cắt giảm, tự động hóa hoặc thực hiện tự chủ, xã hội hóa.
Tại địa phương, cách làm mới cũng đang từng bước đi vào thực chất. Quảng Trị triển khai quy trình 8 bước với 9 biểu nghiệp vụ, yêu cầu các cơ quan, đơn vị xác định công việc, sản phẩm đầu ra, khối lượng thực tế, yêu cầu năng lực và nhu cầu nhân lực.
Từ đầu năm 2026 đến nay, tỉnh đã điều động 144 cán bộ, công chức và 29 viên chức cấp xã; biệt phái 5 công chức cấp tỉnh về cơ sở.
Trong quý 4 này, tỉnh tiếp tục rà soát, dự kiến điều chuyển khoảng 84 công chức giữa các xã nhằm bảo đảm định mức, cơ cấu lại đội ngũ phù hợp với vị trí việc làm và yêu cầu chuyên môn.
Tuy nhiên, như Quảng Trị nhìn nhận trong xây dựng vị trí việc làm, quan trọng là tổ chức, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực hiện có. Khi mỗi vị trí được xác định rõ nhiệm vụ, yêu cầu chuyên môn và trách nhiệm, việc bố trí cán bộ, công chức sẽ sát với thực tiễn hơn, góp phần khắc phục tình trạng nơi thừa, nơi thiếu, giảm áp lực cho cơ sở.
Bên cạnh nhân lực, việc sắp xếp bộ máy cũng đặt ra yêu cầu nhìn lại những mô hình đã được tổ chức sau sáp nhập. Trong lĩnh vực giáo dục, hoạt động dạy và học tại các cơ sở cơ bản được duy trì, nhưng một số nơi xuất hiện trường có quy mô lớn, nhiều cấp học, nhiều phân hiệu, điểm trường cách xa nhau.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, quy mô trường lớn không mặc nhiên là bất cập; vấn đề cốt lõi là quy mô đó có phù hợp với điều kiện thực tế và khả năng quản trị hay không. Việc đề xuất rà soát, điều chỉnh mô hình trường học sau sắp xếp của một số địa phương là vấn đề cần được xem xét trên cơ sở thực tiễn vận hành.
Trong quá trình tổ chức thực hiện, căn cứ tình hình thực tế, Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh chủ động điều chỉnh các nội dung cụ thể của mô hình trường học quy mô lớn, nhưng phải bảo đảm mục tiêu, nguyên tắc sắp xếp và hiệu quả tổ chức thực hiện. Và nếu mô hình hiện tại chưa phù hợp, địa phương có thể tổ chức lại hoặc tách trường khi thực sự cần thiết.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành công văn hướng dẫn tổ chức, hoạt động của cơ sở giáo dục sau sắp xếp, nhằm kịp thời hỗ trợ các địa phương ổn định tổ chức, duy trì hoạt động dạy học và nâng cao hiệu quả quản trị nhà trường.
Vấn đề nữa là quản lý, sử dụng tài sản công sau sắp xếp. Khi nhiều cơ quan, đơn vị được tổ chức lại, một số trụ sở cũ không còn nhu cầu sử dụng, nếu không được xử lý kịp thời sẽ gây lãng phí.
Tây Ninh hiện có 3.564 cơ sở nhà, đất thuộc diện sắp xếp, đã có phương án xử lý 3.563 cơ sở, đạt 99,97%. Nhưng vẫn còn 852 cơ sở chưa có đầy đủ hồ sơ pháp lý và 477 cơ sở đã có phương án điều chuyển, chuyển giao cần tiếp tục xử lý.
Tỉnh yêu cầu hoàn thành việc xử lý, đưa 477 cơ sở vào khai thác chậm nhất trong tháng 12/2026; ưu tiên những công trình có thể phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và sinh hoạt cộng đồng.
Thực tế hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ, giấy tờ giao nhận thất lạc, khó khăn trong xác định nguồn gốc, hiện trạng cho thấy việc xử lý tài sản dôi dư cần quy trình rõ ràng, trách nhiệm cụ thể và sự kiểm tra thường xuyên.
Sau hơn một năm thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, những kết quả bước đầu là đáng ghi nhận. Tuy nhiên, những bất cập cũng đã bộc lộ rõ hơn. Trung ương đang tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu vị trí việc làm thống nhất, rà soát quy định, tháo gỡ chồng chéo.
Các địa phương chủ động sắp xếp, điều chuyển, đào tạo đội ngũ, đồng thời bảo đảm nguồn lực, cơ sở vật chất và điều kiện thực thi nhiệm vụ cho cấp xã. Đó chính là cơ sở để bộ máy mới thực sự phát huy hiệu quả, giúp các địa phương tập trung nguồn lực, nâng cao năng lực điều hành và thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới./.
(TTXVN/Vietnam+)