Sáng 6/11, phát biểu tại lễ kỷ niệm 80 năm Ngày thông qua bản Hiến pháp đầu tiên (9/11/1946 - 9/11/2026) ở Hội trường Diên Hồng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu ba định hướng lớn nhằm tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Trong đó, người đứng đầu Đảng, Nhà nước yêu cầu thực hiện định hướng của Bộ Chính trị tại Kết luận số 17 về công tác lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, tổ chức tốt việc tổng kết thi hành Hiến pháp năm 2013, chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu, đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp.
Việc tổng kết phải đánh giá cả những nội dung đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025, xác định các giá trị cần kế thừa và những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Quá trình này phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, phát huy trí tuệ của nhân dân, được tiến hành khoa học, dân chủ, thận trọng, đúng thẩm quyền và trình tự hiến định.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặc biệt nhấn mạnh việc nghiên cứu sửa đổi phải gắn với tiếp tục thực hiện nghiêm Hiến pháp hiện hành. Yêu cầu xuyên suốt là củng cố nền tảng chính trị, pháp lý của chế độ, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân và đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài của đất nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Kỷ niệm 80 năm Ngày thông qua bản Hiến pháp đầu tiên (9/11/1946 - 9/11/2026). Ảnh: Phạm Thắng
Nhìn lại chặng đường lập hiến, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho biết ngay sau khi giành độc lập, dù đất nước đối mặt muôn vàn khó khăn, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn đặc biệt coi trọng tổ chức Tổng tuyển cử và xây dựng Hiến pháp. Nền độc lập phải được củng cố bằng một Nhà nước có cơ sở pháp lý vững chắc, đồng thời xác lập địa vị làm chủ đất nước của nhân dân.
Ngày 9/11/1946, tại kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa I thông qua bản Hiến pháp đầu tiên, khẳng định quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, giá trị sâu xa của sự kiện này là gắn thành quả giành độc lập dân tộc với quyền làm chủ của nhân dân và việc tổ chức chính quyền bằng Hiến pháp.
Đề cập yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, ông cho biết Đại hội 14 của Đảng đã xác định những nhiệm vụ lớn nhằm thực hiện mục tiêu phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn còn khoảng cách giữa quy định và thực hiện, giữa thẩm quyền được giao với nguồn lực và năng lực đáp ứng.
Từ thực tế đó, bên cạnh việc nghiên cứu sửa đổi tổng thể Hiến pháp, lãnh đạo Đảng, Nhà nước yêu cầu bảo đảm Hiến pháp được tôn trọng và thực hiện nghiêm. Mọi hoạt động xây dựng pháp luật, tổ chức bộ máy và thực thi quyền lực nhà nước phải tuân thủ Hiến pháp; các cơ quan, người có thẩm quyền phải hoạt động trong khuôn khổ pháp luật và chịu trách nhiệm về nhiệm vụ, quyền hạn được giao.
Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội phải đề cao trách nhiệm bảo đảm tính hợp hiến của hệ thống pháp luật, nhất là những chính sách liên quan đến tổ chức quyền lực nhà nước, quyền con người và quyền công dân.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu khắc phục cả tình trạng vượt thẩm quyền lẫn né tránh trách nhiệm, tránh ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân. Việc phân cấp, phân quyền phải đi đôi với bảo đảm nguồn lực, điều kiện thực hiện và cơ chế kiểm soát phù hợp. Cơ quan được giao quyền phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
Lãnh đạo Đảng, Nhà nước cùng các đại biểu Quốc hội dự lễ kỷ niệm sáng 6/11. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân
Một định hướng quan trọng khác được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh là tiếp tục phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Người dân phải được bảo đảm quyền tham gia xây dựng chính sách, giám sát hoạt động công quyền và quyết định những vấn đề thuộc thẩm quyền theo Hiến pháp, pháp luật.
Đại biểu Quốc hội phải gắn bó với cử tri, phản ánh trung thực nguyện vọng chính đáng của người dân, đồng thời xem xét các vấn đề trên cơ sở lợi ích chung của đất nước. Việc tiếp nhận kiến nghị phải gắn với theo dõi, giám sát kết quả giải quyết. "Sự tín nhiệm của cử tri đòi hỏi trách nhiệm thường xuyên trong suốt nhiệm kỳ", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.
Các chính sách giáo dục, y tế, an sinh xã hội và phân bổ nguồn lực phải góp phần bảo đảm công bằng, mở rộng cơ hội phát triển, nhất là với người yếu thế và đồng bào tại những địa bàn khó khăn.
Ông cũng yêu cầu xử lý theo pháp luật mọi hành vi xâm phạm quyền con người, quyền công dân. Quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khi bị xâm phạm phải được bảo vệ, khôi phục; thiệt hại phải được bồi thường theo pháp luật.
Pháp luật không được tạo rào cản bất hợp lý cho phát triển
Về nâng cao chất lượng thể chế và các quyết sách quốc gia, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu việc hoàn thiện pháp luật phải cụ thể hóa đầy đủ các nguyên tắc hiến định, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và sự gắn kết giữa các lĩnh vực. Pháp luật phải tạo điều kiện cho đổi mới, sáng tạo có trách nhiệm, kiểm soát rủi ro vì lợi ích công, đồng thời không đặt ra những rào cản bất hợp lý đối với sự phát triển.
Quốc hội cần nâng cao chất lượng quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, đặt mỗi quyết sách trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia. Các quyết định về ngân sách, đầu tư và sử dụng tài nguyên phải tính đầy đủ hiệu quả, khả năng cân đối nguồn lực và tác động đến các nhóm xã hội.
"Phát triển hôm nay phải tạo thêm năng lực cho ngày mai, không để lợi ích trước mắt làm tổn hại môi trường, sự ổn định và cơ hội của các thế hệ", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.
Ông yêu cầu Chính phủ, các cơ quan trình chính sách và cơ quan thẩm tra phải chịu trách nhiệm về đề xuất, kiến nghị của mình, bảo đảm khách quan, có chính kiến, ngăn ngừa lợi ích cục bộ chi phối, làm sai lệch mục tiêu chính sách. Trong quyết định các vấn đề đối ngoại quan trọng, Quốc hội phải bảo đảm lợi ích quốc gia, dân tộc, tăng cường năng lực tự chủ và cơ sở pháp lý cho hội nhập, đồng thời thực hiện nghiêm các cam kết quốc tế.
Sơn Hà