Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam có hàng loạt vi phạm

Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Sỹ Bảy vừa ký thông báo Kết luận thanh tra về chấp hành quy định của pháp luật trong quản lý, sử dụng vốn và tài sản tại Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM).

VATM được thành lập năm 2010 trên cơ sở tổ chức lại Tổng công ty Bảo đảm hoạt động bay Việt Nam, tổ chức theo mô hình công ty mẹ - công ty con. Trong đó, công ty mẹ VATM do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; công ty con là Công ty TNHH kỹ thuật Quản lý bay (Attech).

Phát hiện hàng loạt vi phạm tại VATM, cho thuê đất sai quy định

Thanh tra Chính phủ phát hiện VATM hạch toán chi phí mua sắm mới, nâng cấp tài sản cố định vào chi phí sản xuất kinh doanh, không ghi tăng nguyên giá tài sản cố định không đúng quy định.

Sau 5 năm trích Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ, Attech đã nộp thuế thu nhập doanh nghiệp đối với phần quỹ sử dụng không hết và tiền chậm nộp tính từ thời điểm trích lập. Đến 30/11/2025, số dư quỹ gần 5 tỷ đồng và đến ngày 31/12/2025 Attech kết chuyển trên 1,9 tỷ đồng vào thu nhập khác, số còn lại gần 3 tỷ đồng.

Tuy nhiên, Attech chưa hạch toán, phân phối và nộp về VATM số tiền này (là lợi nhuận sau thuế) để VATM nộp ngân sách là chưa đúng quy định.

Trong giai đoạn từ 2023 đến ngày 30/11/2025, VATM cùng các đơn vị hạch toán phụ thuộc và Attech chi bằng tiền mặt các khoản lương, thưởng và khoản chi khác có tính chất thường xuyên với tổng giá trị hơn 319 tỷ đồng. Việc không thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt đối với các khoản này đã vi phạm Luật Phòng, chống tham nhũng.

Công ty Quản lý bay miền Bắc và Công ty Quản lý bay miền Nam sử dụng một số tài sản công gắn liền với đất gồm sân cầu lông, sân tennis và một số vị trí lắp đặt thiết bị để cho thuê. Tổng số thu được hơn 3 tỷ đồng.

“Các đơn vị nêu trên sử dụng đất, tài sản công để cho thuê không đúng mục đích sử dụng đất, vi phạm Luật Đất đai và Nghị định 167/2017 của Chính phủ", kết luận nêu.

Qua kiểm tra 14 dự án, thanh tra nhận thấy một số báo cáo nghiên cứu khả thi không có nội dung phân tích tài chính, phân tích rủi ro và đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội. Một số báo cáo kinh tế - kỹ thuật không phân tích hiệu quả đầu tư, vi phạm Luật Xây dựng.

Dự án Trung tâm kiểm soát không lưu TPHCM (ATCC/HCM) phải điều chỉnh 3 lần. Dự án cơ sở làm việc Công ty Quản lý bay miền Trung phải điều chỉnh, bổ sung 8 lần. Một số nội dung điều chỉnh chủ yếu là kéo dài tiến độ để phù hợp với tình hình thực tế nhưng hồ sơ chưa chứng minh thuộc trường hợp được điều chỉnh dự án.

Tháng 6/2021, VATM phê duyệt Dự án ATCC/HCM trên cơ sở các chỉ tiêu quy hoạch tại Giấy phép quy hoạch số 104/2017, trong khi giấy phép này hết hiệu lực từ ngày 27/12/2019. Việc VATM sử dụng giấy phép quy hoạch đã hết hiệu lực làm căn cứ phê duyệt dự án là không đúng quy định.

Ngoài ra, theo quyết định của Thủ tướng năm 2018, cơ sở dự phòng tại chỗ cho Trung tâm kiểm soát không lưu (ACC) Hà Nội phải được triển khai đầu tư đến năm 2020. Dù vậy, tại thời điểm thanh tra, VATM chưa đầu tư cơ sở này.

Sử dụng báo giá hết hiệu lực và không lựa chọn mức giá phù hợp

Cũng tại kết luận, Thanh tra Chính phủ chỉ rõ một số thiết bị xây dựng, cơ điện chỉ có báo giá của doanh nghiệp thương mại, không phải nhà sản xuất. Một số thiết bị chuyên ngành quản lý bay không có đủ báo giá để so sánh, lựa chọn.

VATM phê duyệt tổng mức đầu tư không lựa chọn mức giá phù hợp giữa các báo giá của nhà sản xuất, nhà cung ứng. Báo giá hệ thống VCCS (hệ thống liên lạc bằng giọng nói) đã hết hiệu lực từ ngày 15/3/2021 nhưng vẫn được sử dụng để xác định tổng mức đầu tư; giá báo gần 2,9 triệu EUR, trong khi giá trúng thầu chỉ gần 1,6 triệu EUR - giảm 44%.

Hệ thống ATM được xác định theo báo giá khoảng 24 triệu USD, tương đương trên 607 tỷ đồng, trong khi giá trúng thầu trên 401,6 tỷ đồng - giảm 33%.

“Việc sử dụng báo giá hết hiệu lực và báo giá cao hơn đáng kể so với kết quả lựa chọn nhà thầu làm căn cứ xác định tổng mức đầu tư chưa bảo đảm nguyên tắc chi phí đầu tư xây dựng phù hợp với mặt bằng giá thị trường, vi phạm Luật Xây dựng”, Thanh tra Chính phủ kết luận.

Thanh tra còn phát hiện Tư vấn AEC chưa khảo sát, dự báo đầy đủ nhu cầu kỹ thuật và mức độ gia tăng mật độ bay, dẫn đến trong quá trình thực hiện phải điều chỉnh các trạm VHF tại sân bay Buôn Ma Thuột, Liên Khương; tăng số đầu cuối hệ thống VCCS; bổ sung hệ thống cấu hình kép, đồng hồ GPS và cột anten; thay đổi công nghệ tổng đài và tăng số kênh ghi âm.

Chất lượng khảo sát, dự báo và lập dự án chưa phản ánh đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, làm phát sinh điều chỉnh quy mô, chi phí.

Đối với dự án ATCC/HCM, kết luận thanh tra cho thấy dự toán chi phí thiết bị chuyên ngành quản lý bay gần 808 tỷ đồng được xác định theo báo giá của từng hệ thống, không được xác định từ khối lượng; số lượng, chủng loại thiết bị theo thiết kế và giá mua tương ứng. Sau khi đấu thầu, giá trúng thầu giảm khoảng 29% so với dự toán được phê duyệt.

VATM và các đơn vị tư vấn lập dự toán chi phí thiết bị không căn cứ đầy đủ khối lượng, số lượng, chủng loại thiết bị theo thiết kế, danh mục thiết bị trong dự án được duyệt và giá mua tương ứng. Việc này thực hiện không đúng Nghị định 10/2021 của Chính phủ.

Đủ căn cứ, cơ sở phải xử lý nghiêm

Thanh tra Chính phủ đề nghị Bộ Xây dựng, VATM, các đơn vị trực thuộc VATM và Attech làm rõ mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân có liên quan qua các thời kỳ.

Nếu có đủ căn cứ, cơ sở theo quy định, Thanh tra Chính phủ đề nghị tổ chức xem xét trách nhiệm để xử lý nghiêm theo quy định.