Tổng thống Mỹ xoay chuyển chính sách, Nga hưởng lợi thế

Báo New York Times nhận định Tổng thống Nga Vladimir Putin liên tiếp nhận được “trái ngọt” từ Washington.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với dầu diesel của Nga. Ông công khai kêu gọi Ukraine bầu tổng thống mới. Đồng thời, nhà lãnh đạo Mỹ cũng gây sức ép buộc Kiev chấm dứt chiến dịch tấn công các cơ sở dầu mỏ của Nga, vốn gây tổn hại cho nền kinh tế Nga.

Đổi lại, Tổng thống Nga vẫn giữ vững lập trường cứng rắn và tiếp tục chiến dịch quân sự tại Ukraine.

Chỉ vài phút sau khi ông Trump công bố thỏa thuận dầu diesel với Nga, Điện Kremlin nhắc lại lập trường của Tổng thống Putin rằng Nga sẽ không đàm phán với Ukraine ở thời điểm hiện tại, vì nhà lãnh đạo Nga vẫn không hài lòng trước các cuộc tấn công của Ukraine trong thời gian Nga tổ chức bầu cử vào tháng trước.

Ngày hôm sau, Nga tiến hành cuộc tập kích nhằm vào thành phố Zaporizhzhia ở Ukraine. Đây là đợt tập kích mới nhất trong một chuỗi các cuộc tấn công gần như diễn ra hàng ngày của Nga, trong bối cảnh Kiev đang thiếu trầm trọng tên lửa phòng không.

Tổng thống Putin cũng phát đi tín hiệu cho thấy Nga có kế hoạch tiếp tục leo thang căng thẳng, với mục tiêu nhắm đến là các cơ sở hạ tầng điện và nước của Ukraine trong mùa đông. Ukraine dự đoán mùa đông năm nay sẽ là mùa đông khắc nghiệt nhất kể từ khi xung đột nổ ra.

Theo New York Times, Nga đang có lợi thế trong bối cảnh các ưu tiên về chính trị trong nước của Tổng thống Trump trùng khớp với khuynh hướng lâu nay của nhà lãnh đạo Mỹ là nghiêng cán cân về phía Nga. Khi ông Trump tập trung tìm cách giảm giá nhiên liệu trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đầy khó khăn, ông lại gây sức ép với Ukraine.

Ukraine tuyên bố sẽ dừng các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga nếu Moscow chấm dứt các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng của Ukraine khi mùa đông đang đến gần.

Tuy nhiên, khi ông Trump công bố thỏa thuận “ngừng bắn năng lượng” Nga - Ukraine hôm 11/10, điều ông muốn nói chỉ là hai nước tạm dừng các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu của nhau. Ukraine chỉ có một nhà máy lọc dầu lớn và các cuộc tấn công của Nga đã khiến cơ sở này phần lớn ngừng hoạt động từ năm 2022.

Ông Trump ca ngợi thỏa thuận năng lượng với ông Putin như một bằng chứng cho thấy ông đang giải quyết thách thức về nguồn cung dầu diesel của Mỹ. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng vấn đề này chủ yếu bắt nguồn từ cuộc chiến với Iran. Giới chức Ukraine xem thỏa thuận là sự “quay lưng” của nhà lãnh đạo Mỹ, làm suy yếu nỗ lực kéo dài nhiều năm của phương Tây nhằm cắt đứt nguồn tài chính hỗ trợ cho chiến dịch quân sự của Nga.

Thỏa thuận thậm chí có thể không giúp giảm đáng kể giá dầu diesel. Các nhà kinh tế cho rằng lượng nhiên liệu được đề cập không đủ lớn để tạo ra thay đổi đáng kể trên thị trường.

“Tổng thống Mỹ chỉ tập trung vào một điều, đó là bản thân ông và cách ông nhìn nhận thế giới”, ông Alexander Gabuev, Giám đốc Trung tâm Nga - Á - Âu Carnegie, nhận định.

Theo ông Gabuev, cách nhìn nhận đó bao gồm việc Tổng thống Trump kiên quyết phủ nhận rằng, chính quyết định phát động cuộc chiến với Iran của ông đã khiến giá nhiên liệu tăng vọt.

“Trong bức tranh về thế giới của ông Trump, cuộc chiến Vùng Vịnh không đóng vai trò gì trong cuộc khủng hoảng dầu diesel hiện nay, và cần phải có một giải pháp từ người mà ông ấy vốn có thiện cảm, đó là ông Vladimir Putin”, chuyên gia nói thêm.

Đầu năm nay, tình hình tại Nga có vẻ khó khăn. Chi tiêu cho chiến dịch quân sự tăng nhanh, trong khi đà tiến quân trên chiến trường gần như không có diễn biến mới. Giá dầu toàn cầu, mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Nga, giảm xuống khoảng 60 USD/thùng.

Sau đó, Mỹ cùng Israel phát động cuộc chiến với Iran. Giá dầu tăng vọt lên hơn 100 USD/thùng. Việc Mỹ và các đồng minh Vùng Vịnh sử dụng một lượng lớn tên lửa phòng không để đáp trả các cuộc tấn công của Iran đã khiến nguồn cung loại vũ khí này dành cho Ukraine cạn kiệt, đẩy Kiev vào tình thế ngày càng dễ bị tổn thương.

Trong khi ông Trump tìm cách thoát khỏi cuộc chiến, mối quan hệ lâu năm giữa Nga và Iran lại mang đến cho Moscow một lợi thế mới để tiếp cận Washington.

Khi cuộc chiến với Iran mang lại lợi thế cho Nga, Ukraine tìm cách hạn chế những lợi ích kinh tế mà Moscow thu được bằng cách gia tăng các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu của Nga. Đây chính là chiến dịch mà ông Trump yêu cầu Kiev chấm dứt.

Việc Kiev nhắm mục tiêu tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng đã tác động đến đời sống của người dân Nga. Tình trạng xếp hàng tại các trạm xăng xuất hiện trên khắp cả nước, buộc Nga, một trong những nhà cung cấp dầu diesel lớn nhất thế giới, phải đình chỉ xuất khẩu mặt hàng này.

Khi các cuộc tấn công của Ukraine làm giảm sản lượng, nguồn thu thuế của Nga từ dầu mỏ và khí đốt trong 9 tháng đầu năm nay giảm 17% so với cùng kỳ năm 2025, ngay cả khi giá nhiên liệu tăng mạnh.

Giờ đây, thỏa thuận dầu diesel mới với Mỹ có thể mang lại hàng tỷ USD cho nền kinh tế Nga. Nếu Kiev đồng ý kéo dài thời gian tạm dừng các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga dưới sức ép mạnh mẽ của Mỹ, Moscow có thể thu về số tiền còn lớn hơn nhiều.

Lợi thế cho Nga

Lợi thế của Nga không chỉ dừng lại ở thỏa thuận dầu diesel. Trong năm nay, ông Trump còn đón tiếp các bộ trưởng Nga tham dự các sự kiện của Nhóm các nền kinh tế lớn G20 tại North Carolina và Wisconsin. Ông cũng có kế hoạch tiếp đón Tổng thống Putin vào tháng 12 tại hội nghị thượng đỉnh G20 ở Miami.

Chính quyền Tổng thống Trump đồng thời đang đàm phán các thỏa thuận kinh doanh tiềm năng với Điện Kremlin. Đội ngũ của ông Trump coi những thỏa thuận này là biện pháp nhằm thúc đẩy Nga tiến tới một thỏa thuận hòa bình.

Theo các nhà phân tích, Nga còn muốn nhận được nhiều hơn nữa từ Tổng thống Mỹ.

Ông Fyodor Lukyanov, nhà khoa học chính trị Nga có vai trò cố vấn cho Điện Kremlin, cho rằng Ukraine sẽ gần như không còn khả năng tự vệ nếu Mỹ hoàn toàn chấm dứt hỗ trợ quân sự. Tuy nhiên, động thái như vậy từ ông Trump cũng có thể khiến Quốc hội Mỹ có những hành động cứng rắn hơn, đặc biệt sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Thượng viện Mỹ gần đây đã thông qua một dự luật trừng phạt Nga, được đặt theo tên Thượng nghị sĩ Lindsey Graham của bang South Carolina, với số phiếu đủ để vượt qua quyền phủ quyết của Tổng thống. Tuy nhiên, ông Trump vẫn có quyền miễn trừ các điều khoản của dự luật vì lý do an ninh quốc gia và sẽ cần thực hiện quyền này để nhập khẩu dầu diesel của Nga.

Các nhà phân tích nhận định, mặc dù lực lượng Nga phần lớn không tiến công mạnh trên chiến trường, Tổng thống Putin từ lâu vẫn tin rằng Nga có thể giành lợi thế ở Ukraine bằng cách cầm cự lâu hơn Kiev và các đồng minh phương Tây mà ông cho là dễ thay đổi lập trường. Theo các nhà phân tích, nhà lãnh đạo Nga tin rằng các nước phương Tây cuối cùng sẽ giảm bớt sự hỗ trợ quy mô lớn của họ dành cho Ukraine khi những vấn đề trong nước ngày càng gia tăng.

“Có thể lập luận rằng, từ góc nhìn của Điện Kremlin, triển vọng tương lai đang trở nên thuận lợi hơn, tạo điều kiện cho việc kết thúc cuộc chiến gần với những điều kiện mà họ mong muốn”, ông Sam Charap, nhà phân tích về Nga tại Tập đoàn RAND, nhận định.