TP.HCM chống ngập theo lưu vực - Thanh Niên

Hệ thống thoát nước hoạt động theo nguyên lý bình thông nhau: một dự án có thể chưa giải quyết ngay một điểm ngập nhưng nếu kết hợp nhiều dự án sẽ chống ngập cho cả lưu vực.

MỘT CƠN MƯA, NGẬP CẢ LƯU VỰC

Ngày 6.10, người dân trên đường Phan Huy Ích (P.Tân Sơn) quay trở lại cuộc sống thường ngày nhưng vẫn thấp thỏm nỗi lo mưa lớn gây ngập, công việc kinh doanh ngưng trệ, đồ đạc hư hại. Đường Phan Huy Ích dài hơn 2,5 km, kết nối đường Quang Trung ra Trường Chinh (thuộc địa bàn 2 quận Gò Vấp và Tân Bình cũ). Hơn chục năm qua, tuyến đường này được ví như "rốn ngập" của thành phố, bởi cứ mưa lớn là ngập. Theo ghi nhận, hệ thống thoát nước trên đường Phan Huy Ích nhỏ hẹp, trong khi khu dân cư xung quanh đông đúc.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý hệ thống thoát nước đánh giá đường Phan Huy Ích những ngày qua ngập nặng hơn các năm trước một phần do thi công dự án cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên khiến lòng kênh bị thu hẹp, năng lực thoát nước giảm mạnh. Chưa kể, các dự án chống ngập cho khu vực này chưa được đầu tư đồng bộ, nhất là dự án cải tạo kênh Hy Vọng (P.Tân Sơn).

Dự án cải tạo kênh Hy Vọng từng là một hạng mục thuộc dự án kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên (giai đoạn 2), được TP.HCM đồng ý triển khai bằng vốn ngân sách từ năm 2013. Sau đó, Ngân hàng Thế giới (WB) đề xuất tài trợ vốn, dự kiến đầu tư giai đoạn 2016 - 2021, nhưng đến năm 2017 phải dừng lại.

Cách đường Phan Huy Ích không xa, các tuyến đường trục chính như Phạm Văn Chiêu, Nguyễn Văn Khối, Lê Văn Thọ, Lê Đức Thọ cũng thường xuyên ngập nước do mưa lớn. Theo quy hoạch, nước mưa từ các tuyến đường này đổ ra kênh Tham Lương. Ở phía bên kia bờ kênh Tham Lương, các tuyến đường Nguyễn Văn Quá, Phan Văn Hớn (P.Đông Hưng Thuận) cũng chung cảnh ngộ ngập nặng khi mưa lớn. Đặc biệt, đường Nguyễn Văn Quá từng được chi hơn 160 tỉ đồng để nâng đường, đầu tư cống hộp kích thước lớn nhưng ngập vẫn hoàn ngập.

Theo tìm hiểu của PV Báo Thanh Niên, các khu vực bị ngập nêu trên là nơi giao nhau của nhiều lưu vực nhỏ thuộc tuyến kênh Tham Lương như Cầu Sa, Hy Vọng, Cây Liêm, Cầu Suối. Như vậy, muốn chống ngập hiệu quả cho khu vực quận 12, Gò Vấp, Tân Bình cũ phải triển khai đồng thời nhiều dự án, gồm cải tạo hệ thống thoát nước, khơi thông dòng chảy và cải tạo kênh rạch.

Kế hoạch chống ngập giai đoạn 2026 - 2030 của TP.HCM đặt mục tiêu giải quyết cơ bản các vị trí ngập do mưa, đặc biệt là khu vực trung tâm thành phố, khu đông dân cư, khu công nghiệp, các tuyến đường giao thông chính. Song song đó, thành phố muốn tăng khả năng tiêu thoát nước theo từng lưu vực, tiểu lưu vực thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu.

KỲ VỌNG LOẠT DỰ ÁN LỚN

Từ nay đến hết năm 2027, TP.HCM triển khai 54 dự án (DA) với tổng mức đầu tư hơn 69.300 tỉ đồng nhằm giải quyết 33 vị trí ngập. Các khu vực ngập nặng được ưu tiên xử lý trong 2 năm tới gồm đường Thảo Điền - Quốc Hương - Nguyễn Văn Hưởng, chợ Thủ Đức, khu vực Q.Gò Vấp cũ và sân bay Tân Sơn Nhất, đường Nguyễn Văn Quá…

Ở khu vực sân bay Tân Sơn Nhất, DA xây dựng hạ tầng, cải tạo môi trường kênh Hy Vọng gần 2.300 tỉ đồng được giao cho Ban Quản lý DA đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị làm chủ đầu tư. Toàn tuyến kênh dài hơn 1,8 km sẽ được kiên cố hóa, làm đường giao thông dọc 2 bờ, xây dựng hệ thống thoát nước dọc đường. Từ quý 3/2027, DA bắt đầu triển khai và hoàn thành cuối năm 2029. Không chỉ chống ngập cho khu vực sân bay Tân Sơn Nhất, đường Phan Huy Ích cũng được hưởng lợi khi đây là tuyến kênh băng ngang đường, kết nối ra kênh Tham Lương.

Bên cạnh đó, TP.HCM triển khai DA cải tạo hệ thống thoát nước đường Phan Huy Ích (từ đường Huỳnh Văn Nghệ đến đường Quang Trung, thuộc P.An Hội Tây) với tổng vốn đầu tư 180 tỉ đồng. Đoạn đường dài gần 1,6 km sẽ được làm cống hộp 1,6 - 2,6 m dọc 2 bên, nhằm giải quyết thoát nước cho lưu vực khoảng 228 ha. Chủ đầu tư cũng xây dựng tuyến cống ngang rộng 40 - 80 cm, đấu nối tuyến cống hiện hữu vào các tuyến cống chính mới xây dựng.

Cùng lưu vực Tham Lương - Bến Cát, hàng loạt DA cải tạo hệ thống thoát nước trên tuyến đường Nguyễn Văn Khối, Lê Văn Thọ, Phạm Văn Chiêu, Lê Đức Thọ, Thống Nhất, Quang Trung sẽ được đầu tư. Song song đó, các tuyến kênh rạch thuộc lưu vực như kênh A41, rạch Cầu Cụt, rạch Cây Liêm, rạch Cầu Suối cũng được chi hàng ngàn tỉ đồng để khơi thông, mở rộng tiết diện thoát nước. Ngoài ra, hơn 2,7 km đường Lê Đức Thọ (đoạn từ Lê Văn Thọ đến Nguyễn Oanh) sẽ mở rộng lên 25 - 40 m cùng hệ thống thoát nước đồng bộ.

Ở khu vực chợ Thủ Đức (P.Thủ Đức), TP.HCM sẽ đầu tư 4 DA lớn giải quyết 6 điểm ngập ở đường Kha Vạn Cân, Dương Văn Cam, Đặng Thị Rành, Hồ Văn Tư, Tâm Tâm Xã và Tô Ngọc Vân. Đầu tiên là cải tạo hệ thống thoát nước trên đường Dương Văn Cam, Đặng Thị Rành, Kha Vạn Cân và Hồ Văn Tư, tổng mức đầu tư hơn 67 tỉ đồng. Các DA lớn khác gồm cải tạo rạch Thủ Đức hơn 5.100 tỉ đồng, xây dựng hệ thống thoát nước suối Linh Tây gần 2.800 tỉ đồng và xây dựng hệ thống thoát nước theo mương Ngọc Thủy gần 87 tỉ đồng.

Riêng tại 3 tuyến đường Thảo Điền, Quốc Hương và Nguyễn Văn Hưởng (P.An Khánh) đang triển khai 2 DA chống ngập gồm DA vệ sinh môi trường TP.HCM giai đoạn 2 và DA cải tạo hệ thống thoát nước khu dân cư Thảo Điền. Ngoài xây dựng mới cống hộp, khu vực này có đầu tư thêm 2 trạm bơm công suất 3.500 m3/giờ và 10.000 m3/giờ để hỗ trợ bơm nước ra sông Sài Gòn khi mưa lớn, triều cường.

QUY HOẠCH HỒ ĐIỀU TIẾT GIỮ NƯỚC

TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM, nhìn nhận TP.HCM đang đối mặt tình trạng ngập úng ngày càng nghiêm trọng do tác động kép của biến đổi khí hậu, triều cường dâng cao và tốc độ đô thị hóa nhanh chóng gây sụt lún nền đất. Để giải quyết triệt để bài toán này, thành phố cần thay đổi căn bản tư duy chuyển từ việc tiêu thoát cơ học sang chiến lược "giữ - trữ - thoát", tách biệt rõ ràng các nhiệm vụ kỹ thuật và đẩy mạnh phân cấp quản lý.

Theo TS Thuận, chống triều do nước biển và chống ngập do nước mưa là 2 nhiệm vụ khác nhau. Cụ thể, chống triều cường là giải pháp ngăn nước từ ngoài vào, đòi hỏi các công trình vĩ mô như đê bao, cống ngăn triều lớn để cô lập lõi đô thị khi triều dâng. Ngược lại, chống ngập do mưa là bài toán tiêu thoát từ trong ra. Khi mưa lớn trùng thời điểm triều cường, việc mở cống thoát ra sông là bất khả thi. Do đó, cần xây dựng các hồ điều tiết, hồ sinh thái nội đô đóng vai trò như những "bể chứa tạm thời" để giữ nước, chờ triều rút mới xả ra ngoài, tránh áp lực quá tải cho hệ thống cống.

Về giải pháp, TS Thuận cho rằng cần quy hoạch hồ sinh thái đa năng diện tích từ 1 - 3 ha theo bình đồ thoát nước tự nhiên của từng lưu vực. Để giải quyết bài toán nguồn vốn ngân sách đang eo hẹp, thành phố cần đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút dòng vốn tư nhân. Theo đó, doanh nghiệp đầu tư, khai thác các công trình đa năng công cộng nổi trên mặt hồ như công viên, khu dịch vụ và có trách nhiệm duy tu, nạo vét hồ định kỳ. "Thành phố phải kiên quyết giải phóng mặt bằng, khơi thông và khôi phục lại hệ thống kênh rạch vốn đã bị san lấp bất hợp pháp trong quá trình đô thị hóa để trả lại không gian tự nhiên cho nước", TS Thuận nhấn mạnh.