Thành phố Hồ Chí Minh thu gom, xử lý bình quân gần 13.500 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày nhưng tỷ lệ tái chế, xử lý bằng công nghệ mới mới đạt khoảng 38%.
Hiện thành phố đang tháo gỡ vướng mắc cho các dự án đốt rác phát điện, đồng thời hoàn thiện phương án phân loại tại nguồn nhằm giảm chôn lấp, hướng tới mục tiêu xử lý 90% rác thải sinh hoạt bằng công nghệ mới vào năm 2030.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn cơ bản được duy trì ổn định.
Tuy nhiên, sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, lượng rác phát sinh tăng lên, trong khi khoảng 58,7% vẫn được xử lý bằng phương pháp chôn lấp.
Áp lực về khối lượng rác và quỹ đất xử lý đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi công nghệ, đồng thời tổ chức lại các khâu trong hệ thống quản lý chất thải.
Ông Nguyễn Hồng Nguyên - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh - cho biết mục tiêu đến năm 2030 có 90% rác thải sinh hoạt được xử lý bằng công nghệ mới đã được xác định trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025-2030. Tuy nhiên, các dự án chuyển đổi từ chôn lấp sang đốt rác thu hồi năng lượng đang triển khai chậm so với yêu cầu.
Hiện có 2 dự án đang xây dựng, dự kiến hoạt động vào cuối năm 2026 và đầu năm 2027; các dự án còn lại đang trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư. Khối lượng thủ tục hành chính lớn và việc một số doanh nghiệp chưa hoàn thiện hồ sơ kịp tiến độ ảnh hưởng đến quá trình triển khai. Sở đang đôn đốc chủ đầu tư, phối hợp với các đơn vị liên quan tháo gỡ khó khăn.
Trong những tháng cuối năm 2026, thành phố tiếp tục hỗ trợ hai dự án chuyển đổi công nghệ xử lý chất thải rắn sinh hoạt của Công ty Vietstar và Công ty Tâm Sinh Nghĩa, phấn đấu vận hành thử nghiệm trong tháng 12/2026. Cùng đó là thủ tục đầu tư ba nhà máy tái chế, xử lý chất thải công nghiệp và chất thải nguy hại tại khu vực Châu Pha; phương án quản lý Khu xử lý chất thải tập trung Tóc Tiên và đề xuất nâng công suất Nhà máy điện rác Tóc Tiên từ 1.000 lên 1.500 tấn/ngày.
Tại Khu liên hợp xử lý chất thải Đa Phước (xã Đa Phước), Công ty Trách nhiệm Hữu hạn Xử lý chất thải Việt Nam đề xuất dự án đốt rác phát điện công suất khoảng 3.000 tấn/ngày, hiện chờ thẩm định, cấp phép. Doanh nghiệp hiện vận hành hệ thống xử lý nước rỉ rác công suất 3.000 m3/ngày, tái sử dụng nước sau xử lý, thu gom khí từ khu chôn lấp để phát điện và kiểm soát mùi.
Bên cạnh đó, dây chuyền phân loại, tái chế rộng hơn 8.000m2 tại khu liên hợp chưa được khai thác hết công suất do nguồn rác đã phân loại đưa về chưa ổn định. Thực tế này cho thấy để phát huy hiệu quả công nghệ tái chế, thành phố cần đẩy mạnh phân loại rác tại nguồn, bảo đảm nguồn nguyên liệu đầu vào ổn định cho các nhà máy.
Từ ngày 1/9/2026, Thành phố Hồ Chí Minh áp dụng giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt theo khối lượng hoặc thể tích chất thải phát sinh, nhằm khuyến khích người dân giảm rác và phân loại tại nguồn.
Ông Nguyễn Hồng Nguyên cho biết thành phố đang xây dựng quy định quản lý chất thải rắn sinh hoạt và kế hoạch phân loại tại nguồn. Dự kiến trong năm 2027, việc phân loại bắt buộc và tổ chức phương tiện thu gom theo từng loại chất thải sẽ được triển khai đồng bộ. Rác sau phân loại cần được vận chuyển riêng và đưa đến đúng cơ sở xử lý để tránh tình trạng phân loại tại hộ gia đình nhưng bị trộn lẫn ở các công đoạn tiếp theo.
Các chuyên gia đã chỉ ra những bất cập về phương tiện thu gom, điểm tập kết và trạm trung chuyển. Lực lượng thu gom rác dân lập còn hoạt động phân tán, chưa được tích hợp đầy đủ vào hệ thống quản lý chất thải. Những hạn chế này ảnh hưởng đến hiệu quả phân loại cũng như chất lượng nguồn rác cung cấp cho các nhà máy tái chế, đốt rác phát điện.
Trong 9 tháng vừa qua, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh đã kiểm tra 48 công trình xử lý chất thải trong quá trình vận hành thử nghiệm; đồng thời phối hợp với các đơn vị quản lý khu chế xuất, khu công nghiệp và khu công nghệ cao kiểm tra, giám sát thêm 18 công trình. Qua kiểm tra, cơ quan chức năng lập 94 biên bản vi phạm hành chính và ban hành 63 quyết định xử phạt trong lĩnh vực môi trường.
Thời gian còn lại năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục hoàn thiện phương án phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, quy hoạch tổng thể và quy hoạch cục bộ các khu liên hợp xử lý chất thải Tây Bắc và Đa Phước. Thành phố đồng thời triển khai Chương trình bảo vệ môi trường giai đoạn 2026-2030, gắn quản lý chất thải với kiểm soát chất lượng môi trường.
Để giảm dần sự phụ thuộc vào chôn lấp, Thành phố Hồ Chí Minh cần đẩy nhanh tiến độ các dự án xử lý bằng công nghệ mới, đồng thời đồng bộ hóa khâu phân loại, thu gom và vận chuyển. Đây là những yếu tố quan trọng để nâng tỷ lệ tái chế, xử lý bằng công nghệ mới lên trên 45% trong năm 2026, tiến tới đạt 90% vào năm 2030./.
(TTXVN/Vietnam+)