TPHCM "bắt bệnh" bạo lực học đường: Chuyển từ xử lý sang nhận diện sớm

Sau vụ một nam sinh lớp 7 dùng vật sắc nhọn gây thương tích cho 5 bạn học xảy ra sáng 4/9 tại một trường học ở xã Thạnh An (TPHCM), vấn đề bảo đảm an toàn trường học, phòng ngừa bạo lực và phát hiện sớm những bất ổn trong tâm lý, hành vi học sinh tiếp tục nhận được sự quan tâm.

Sở GD&ĐT TPHCM phối hợp Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng (HIU) tổ chức chương trình tập huấn về truyền thông giáo dục, tư vấn học đường và công tác xã hội cho hơn 700 cán bộ quản lý, giáo viên phụ trách tại các trường phổ thông, trung tâm giáo dục thường xuyên - giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn.

Chương trình được tổ chức thành 2 đợt trong tháng 9, tập trung vào những vấn đề thiết thực trong công tác quản lý, hỗ trợ học sinh hiện nay.

Nhận diện sớm thay vì chờ sự việc xảy ra

Theo đại diện Sở GD&ĐT TPHCM, tại một số cơ sở giáo dục, hoạt động phòng ngừa, tư vấn và phối hợp xử lý vấn đề liên quan đến học sinh vẫn chưa được thực hiện đồng bộ, thường xuyên; việc phát hiện học sinh gặp khó khăn về tâm lý, có biểu hiện bất thường hoặc nguy cơ xung đột đôi khi còn chậm.

ThS Nguyễn Xuân Mai, Phó Trưởng phòng Học sinh, sinh viên, Sở GD&ĐT TPHCM, cho rằng bạo lực học đường không phải hiện tượng nhất thời hay vấn đề của một vài học sinh cá biệt, mà chịu tác động đan xen từ tâm lý lứa tuổi, môi trường gia đình, văn hóa nhà trường và những biến đổi xã hội dưới ảnh hưởng của mạng xã hội.

Đáng chú ý, mỗi vụ việc cần được nhìn nhận ở cả ba nhóm chủ thể gồm người gây ra hành vi, người chịu tác động trực tiếp và những học sinh chứng kiến. Nhóm thứ ba thường ít được chú ý, trong khi thái độ cổ vũ, thờ ơ hay lên tiếng bảo vệ đều có thể tác động đến diễn biến của bạo lực.

“Những bạo lực về thể chất, tinh thần hay bạo lực trên mạng khiến nạn nhân rối loạn lo âu, trầm cảm, giảm lòng tự trọng, thu mình né tránh xã hội; sa sút học tập nghiêm trọng có thể dẫn đến ý tưởng tự hại”, ThS Nguyễn Xuân Mai cảnh báo.

Từ đó, chương trình đặt trọng tâm vào quy trình phòng ngừa - phát hiện - can thiệp - xử lý. Các giải pháp được trao đổi gồm xây dựng và phổ biến quy tắc ứng xử có sự tham gia của học sinh, phụ huynh; tổ chức hoạt động về kỹ năng sống, quản lý cảm xúc; tăng giám sát tại những khu vực có nguy cơ và thiết lập kênh để học sinh phản ánh khi gặp vấn đề.

Theo bà Huỳnh Lê Như Trang, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM, các trường cần rà soát toàn diện kế hoạch bảo đảm an toàn, xác định những khu vực và thời điểm dễ phát sinh sự cố; đồng thời tăng cường khả năng nhận diện và xử lý nguy cơ.

Khi phát hiện dấu hiệu bắt nạt, đe dọa, xung đột hoặc tự gây tổn hại, việc tiếp cận học sinh cần bảo đảm nguyên tắc tôn trọng, bảo mật, không kỳ thị và không làm gia tăng tổn thương. Trường hợp vượt quá khả năng chuyên môn của nhà trường cần kịp thời kết nối gia đình, cơ sở y tế, chuyên gia tâm lý và các đơn vị liên quan.

Bạo lực học đường không chỉ diễn ra trong sân trường

Một vấn đề khác được đặt ra tại chương trình là những hình thức tổn thương tâm lý xuất hiện cùng với sự phát triển của môi trường số.

TS tâm lý Đào Lê Hòa An, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Hội Tâm lý học Việt Nam, Thành viên Ban tư vấn chính sách pháp luật về thanh thiếu nhi của Ban Bí thư Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, đặc biệt lưu ý những hình thức bạo lực học đường thời công nghệ như các nhóm “bóc phốt” kín, cô lập trên môi trường mạng, tẩy chay ngầm hay phát tán hình ảnh, video nhạy cảm. Những hành vi có thể diễn ra âm thầm, khó phát hiện nhưng để lại tổn thương tâm lý kéo dài.

Trước những hình thức tổn thương ngày càng khó nhận biết, theo TS Hòa An, điều quan trọng không chỉ là phát hiện vấn đề mà còn nằm ở cách người lớn tiếp cận và tạo kết nối với học sinh.

“Lắng nghe bằng sự thấu hiểu, kết nối bằng sự tận tâm, chúng ta mới có thể cùng nhau xây dựng trường học an toàn cho học sinh”, TS Đào Lê Hòa An chia sẻ.

Việc bảo vệ thông tin của học sinh cũng được đặc biệt lưu ý. Theo Sở GD&ĐT TPHCM, tự ý đăng tải hình ảnh, video hoặc dữ liệu cá nhân liên quan đến vụ việc có thể khiến tổn thương của học sinh kéo dài. Vì vậy, thông tin cần được cung cấp chính xác, đúng thẩm quyền và hạn chế khả năng nhận diện học sinh liên quan.

Không chỉ tập trung vào phòng ngừa và xử lý bạo lực học đường, chương trình tiếp cận nhiều vấn đề đang đặt ra trong môi trường giáo dục hiện nay, từ nhận diện sớm những bất ổn tâm lý, tư vấn và hỗ trợ học sinh đến truyền thông giáo dục, hướng nghiệp, kỹ năng sống và phối hợp giữa nhà trường - gia đình - xã hội.

Phát biểu tại chương trình, NCS.ThS Trần Thúy Trâm Quyên, Phó Hiệu trưởng HIU, chia sẻ: “Thông qua hội nghị hôm nay, chúng tôi mong muốn góp phần hỗ trợ các cơ sở giáo dục trên địa bàn TPHCM nâng cao hiệu quả công tác truyền thông giáo dục, tăng cường năng lực tư vấn tâm lý, đồng thời phát triển các kỹ năng cần thiết để đồng hành cùng học sinh trong bối cảnh nhiều áp lực và thách thức mới”.