Trần Tiến, nhạc và đời: Hà Nội và tôi - Thanh Niên

Một ngày, anh Trần Hiếu - khi ấy đã là một ca sĩ khá nổi tiếng - gọi tôi về và mắng, sao cứ đi lang thang, làm những chuyện linh tinh mà không tham gia đội ngũ thanh niên tình nguyện, đi xây dựng nông trường giống như trong bài hát thời Xô viết: "Nông trường ơi, đắm say mênh mông trong lòng ta, lớn ...

HỌC NHẠC ĐỂ ĐỔI ĐỜI

Sau này anh Trần Hiếu giới thiệu tôi với nhạc sĩ Nguyễn Hữu Hiếu, Trưởng đoàn văn công Hà Nội - nhận tôi vào làm công nhân hậu đài (một phần tôi có giọng trầm có thể hát bè cho dàn đồng ca của đoàn). Ngày làm việc đầu tiên của tôi là xếp hàng ở sân ga Hàng Cỏ, ôm theo chiếc chăn bông, chân đi guốc, đầu cạo trọc lóc theo đoàn xuống Hải Phòng biểu diễn.

Thực lòng lúc ấy tôi không yêu nhạc lắm mà yêu khoa học hơn, thêm nữa, mẹ tôi thì luôn coi nghề hát là "xướng ca vô loài". Nhưng đã ở đoàn ca nhạc mà chỉ làm chân bốc xếp thì còn đắng cay hơn. Thế là tôi quyết học nhạc, học hát để... đổi đời.

Hằng ngày, thấy mọi người đàn hát, tôi cũng bắt chước, rồi tự luyện giọng. Chỉ trong sáu tháng, tôi từ chân hậu đài và hát đồng ca đã được vào tốp ca, rồi được hát song ca với ca sĩ Thanh Hiếu. Một năm sau, tôi được hát đơn ca và đóng luôn vai chính trong vở operette Ông Đá của Đỗ Nhuận.

NƠI CHỐN TRỞ VỀ

Ký ức Hà Nội trong tôi là những viên gạch vỡ, những mảng tường rêu, những gốc cây quen thuộc… Hà Nội còn là những phận người nhỏ bé, vất vả mà bình tâm trong mưu sinh. Lớn lên trong chiến tranh nên Hà Nội với tôi cũng là những mất mát. Nhà tôi xưa ở phố Hàng Lọng, có ga Hàng Cỏ, một đường phố ngoài kinh rất nghèo. Người ngoài kinh thường mặc áo chàm xanh bán cỏ cho ngựa trong kinh ra ăn. Người trong kinh thì mặc áo vàng áo đỏ. Phố nghèo là vậy.

Hà Nội tuổi thơ tôi, là đứa bé bụi đời suốt ngày lang thang qua nhiều đường phố. Mùi thuốc bắc phố người Tàu ám vào tôi, một mùi thơm thảo thật dịu dàng như không có thật. Tôi lắng nghe tiếng động mơ hồ, tiếng thở hiền hòa của những dãy phố cổ xưa. Tôi ngửi mùi của người nghèo trong những dãy nhà ẩm mốc dột nát.

Tôi có người bạn gái thân đã trở thành nữ anh hùng của lực lượng TNXP. Hà Nội còn là những ký ức đong đầy về gia đình, về mẹ. Nhớ những ngày gian khó, mẹ tôi phải bươn chải buôn bán vôi gạch để nuôi một bầy con, mặt mũi lúc nào cũng tái nhợt vì lo lắng. Anh Trần Hiếu (NSND Trần Hiếu) lớn tuổi hơn, thường được mẹ sai bám xe đi vào vùng địch tạm chiếm để "mua xi măng mang về Hà Nội bán"... Nhớ cái áo bông sột soạt mẹ may cho tôi mặc đến trường trong ngày mùa đông buốt giá, vừa đi vừa nghe tiếng sột soạt. Đâu ai biết mẹ được ông bộ đội già tặng miếng vải lính, vừa đủ may cho tôi cái vỏ áo bông. Để con đỡ lạnh, bên trong mẹ nhét đầy giấy báo.

Cả đời nuôi tám đứa con mẹ chưa bao giờ đánh con, mẹ thương tôi nhất nhà. Khi tôi trưởng thành, bước vào đời, mẹ vẫn luôn trăn trở khi nghe tôi đi làm ca sĩ. Mẹ lo không biết con trai mình làm sao sống sót với chuyện cơm áo gạo tiền. Và chẳng bao giờ quên nụ cười của mẹ khi lần đầu tiên thấy con mình nhận được tiền giải thưởng từ sáng tác nhạc. Giải nhất cuộc thi sáng tác Tiếng hát át tiếng bom với bài hát đầu tay Bài ca thanh niên ra tiền tuyến. Giờ ở tuổi gần 80, mỗi khi nhắc đến mẹ, tôi vẫn muốn khóc.

Hà Nội với tôi luôn là nơi chốn để trở về, là quê hương, bởi nơi ấy có hai ngôi mộ của bố, mẹ. Người có công đưa tôi đi qua trái đất đẹp đẽ và khắc nghiệt này. Tôi không viết nhiều về Hà Nội nhưng Hà Nội trong âm nhạc của tôi là ánh sáng của những kỷ niệm, của quá khứ. Những tác phẩm như: Ngẫu hứng sông Hồng, Ngẫu hứng phố, Mùa thu trắng, Hà Nội những năm 2000... đều là những cảm xúc về một Hà Nội xa vắng… Tất cả đều rất thật. (còn tiếp)

(Nhà báo Việt Hà chấp bút. Trích từ sách Trần Tiến - Người hát thơ mình do Đông A và NXB Hội Nhà văn ấn hành)