Tranh luận phương án mua bán xăng dầu giữa các doanh nghiệp phân phối

Tại hội nghị lấy ý kiến về dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu ngày 30/9, đại diện hai doanh nghiệp đầu mối lớn là Petrolimex và PVOIL - chiếm phần lớn thị phần cả nước, đều nghiêng về phương án hạn chế thương nhân phân phối mua bán xăng dầu với nhau.

Vì sao doanh nghiệp đầu mối muốn hạn chế mua bán lẫn nhau?

Ông Hoàng Đình Tùng, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) đề nghị lựa chọn phương án thương nhân phân phối được mua hàng trực tiếp từ các thương nhân đầu mối hoặc công ty con của thương nhân đầu mối theo quy định.

Theo ông Tùng, việc để thương nhân phân phối mua bán lẫn nhau có thể khiến thương nhân đầu mối khó xác định chính xác nhu cầu thực tế để xây dựng kế hoạch tạo nguồn, đặc biệt khi thị trường biến động.

"Đầu mối là nơi tạo nguồn từ nguồn nhập khẩu và nguồn trong nước", ông Tùng nói, cho rằng nếu thương nhân phân phối được mua bán qua nhiều tầng thì việc xác định lượng hàng cần tạo nguồn để đáp ứng hệ thống sẽ khó khăn hơn.

Trong khi đó, đại diện Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) cũng đề xuất lựa chọn phương án tương tự. Theo đại diện Petrolimex, việc cho phép thương nhân phân phối mua từ nhiều thương nhân đầu mối đã tạo ra một hệ thống mở hơn, giúp doanh nghiệp có thể lựa chọn một hoặc nhiều đầu mối để ký hợp đồng.

"Cách này vừa tăng khả năng lựa chọn nguồn hàng, vừa giúp thương nhân đầu mối chủ động hơn trong xây dựng kế hoạch tạo nguồn. Việc mở rộng thêm giao dịch theo chiều ngang giữa các thương nhân phân phối có thể làm phức tạp việc xác định nguồn cung, nhất là trong những thời điểm thị trường có biến động bất thường về giá hoặc nguồn hàng", đại diện doanh nghiệp nêu.

Doanh nghiệp phân phối lo đứt nguồn nếu không được mua bán lẫn nhau

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp bán lẻ và phân phối xăng dầu đề nghị tiếp tục duy trì quyền mua bán giữa các thương nhân phân phối. Đại diện Công ty Cổ phần Xăng dầu Dầu khí Thái Nguyên cho biết, doanh nghiệp đã hoạt động với vai trò thương nhân phân phối khoảng 10 năm và đầu tư xây dựng kho xăng dầu.

"Nghị định mới cần tiếp tục cho phép thương nhân phân phối mua bán xăng dầu lẫn nhau. Doanh nghiệp đã đầu tư hàng trăm tỷ đồng, do đó nếu không được mua bán với nhau, mà chỉ bán lẻ cho người tiêu dùng trực tiếp sẽ ảnh hưởng lớn đến hiệu quả kinh doanh", vị này cho hay.

Tương tự, ông Nguyễn Văn Tiu, Chủ tịch Công ty cổ phần Xăng dầu Tự Lực I, cho biết doanh nghiệp đã có khoảng 15 năm hoạt động với vai trò thương nhân phân phối và ủng hộ phương án cho phép các thương nhân phân phối tiếp tục mua bán với nhau, bên cạnh việc mua từ thương nhân đầu mối.

Theo ông Tiu, đây là phương án được nhiều thương nhân phân phối đồng tình, với điều kiện các giao dịch phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu được đặt ra trong dự thảo. Các điều kiện này, theo ông, sẽ giúp hoạt động mua bán giữa các thương nhân phân phối được kiểm soát chặt chẽ hơn trước.

Lý giải lựa chọn này, ông Tiu cho rằng nếu không cho phép thương nhân phân phối mua bán lẫn nhau, nguồn cung có thể gặp khó khăn cục bộ tại một số khu vực và thời điểm. Trong khi đó, nếu số lượng thương nhân đầu mối được thu gọn, việc cung ứng trực tiếp đến toàn bộ mạng lưới bán lẻ, đặc biệt tại nông thôn, miền núi, có thể gặp thách thức.

"Nhiều cửa hàng bán lẻ tại các khu vực này có sản lượng chỉ khoảng 30-40 m3 xăng dầu/tháng, chủ yếu là doanh nghiệp tư nhân. Các thương nhân phân phối hoạt động ngay tại địa bàn có thể đáp ứng linh hoạt hơn về thời gian giao hàng, sản lượng và điều kiện tài chính", ông nói.

Ông Tiu cũng lo ngại nếu thương nhân phân phối không được mua bán với nhau, sự phụ thuộc vào một số thương nhân đầu mối có thể gia tăng. Ông dẫn thực tế thời gian qua, có những thời điểm một số đầu mối giảm sản lượng cung ứng hoặc mức chiết khấu, khiến hệ thống bán lẻ gặp khó khăn.

"Nếu tới đây lại không cho các thương nhân mua bán lẫn nhau thì khó khăn này có thể tiếp tục xảy ra", ông Tiu nêu quan điểm.

Vị này cũng đề nghị cơ quan soạn thảo tính đến khoản đầu tư mà các thương nhân phân phối đã bỏ ra cho hệ thống vận tải, cửa hàng và nguồn vốn kinh doanh. Theo ông, nếu cơ chế mới làm thay đổi lớn phương thức hoạt động, một bộ phận thương nhân phân phối và cửa hàng bán lẻ có thể chịu thêm áp lực tài chính.

Ở góc độ hiệp hội, ông Trịnh Quang Khanh, Phó chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, cho rằng cần tiếp tục cho phép các thương nhân phân phối mua bán xăng dầu với nhau, bên cạnh việc mua từ nhiều thương nhân đầu mối.

Theo ông Khanh, việc giảm khâu trung gian không đồng nghĩa với việc phải giảm giao dịch giữa các thương nhân phân phối. Cần phân biệt giữa những giao dịch không có hàng hóa thực, không tạo ra giá trị với hoạt động của các thương nhân phân phối có năng lực thực, đang thực hiện chức năng về vốn, tồn kho, vận tải và phân phối.

"Thương nhân phân phối có thể đóng vai trò là cánh tay nối dài của thương nhân đầu mối, đưa xăng dầu đến các khu vực mà đầu mối khó đáp ứng trực tiếp, đồng thời duy trì một lớp tồn kho và hỗ trợ điều tiết nguồn hàng", ông nói

Do đó, đại diện Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam đề nghị lựa chọn phương án cho phép thương nhân phân phối mua từ nhiều thương nhân đầu mối và mua bán với nhiều thương nhân phân phối khác, với điều kiện các giao dịch phải gắn với hàng hóa thực tế, chuyển quyền sở hữu, truy xuất được nguồn gốc và đáp ứng các yêu cầu quản lý, báo cáo theo dự thảo.

Ông Khanh cho rằng cách tiếp cận này vừa bảo đảm quyền kinh doanh của thương nhân phân phối, vừa đặt quyền đó đi kèm trách nhiệm, qua đó hạn chế các giao dịch trung gian không tạo ra giá trị nhưng vẫn duy trì vai trò của những doanh nghiệp thực sự tham gia vào khâu lưu thông, phân phối xăng dầu.