Công ty cổ phần Đầu tư Địa ốc Đại Quang Minh vừa có thay đổi đáng chú ý khi chuyển ngành nghề kinh doanh chính từ “Kinh doanh bất động sản, quyền sử dụng đất thuộc chủ sở hữu, chủ sử dụng hoặc đi thuê” sang “Xây dựng công trình đường sắt”.
Động thái này đáng chú ý bởi Đại Quang Minh vốn được biết đến với vai trò nhà phát triển bất động sản, chủ đầu tư Khu đô thị Sala tại Thủ Thiêm. Tuy nhiên, những năm gần đây, doanh nghiệp đã mở rộng sang lĩnh vực hạ tầng giao thông, đặc biệt là đường sắt.
Đại Quang Minh hiện là tổng thầu EPC tuyến metro số 2 đoạn Bến Thành - Tham Lương, dự án có tổng mức đầu tư 55.179 tỷ đồng. Doanh nghiệp cũng là nhà đầu tư tuyến metro số 2 đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm và đang chuẩn bị đầu tư dự án đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành.
Nhiều “ông lớn” nhập cuộc
Không chỉ Đại Quang Minh, trong hơn một năm qua, nhiều doanh nghiệp lớn khác cũng đang mở rộng sự hiện diện trong lĩnh vực đường sắt. Vingroup, thông qua công ty thành viên là Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển Đường sắt Cao tốc VinSpeed, đã nhanh chóng tham gia lĩnh vực này. VinSpeed được thành lập năm 2025, có vốn điều lệ 45.000 tỷ đồng, với ngành nghề kinh doanh chính là xây dựng công trình đường sắt.
Tháng 6 vừa qua, Vinhomes và VinSpeed được lựa chọn làm tổng thầu EPC 5 tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội, tổng chiều dài 303,5km, tổng mức đầu tư hơn 1,3 triệu tỷ đồng.
VinSpeed còn trực tiếp triển khai hai dự án đường sắt quy mô lớn là tuyến Hà Nội - Quảng Ninh có tổng vốn đầu tư khoảng 5,3 tỷ USD, và tuyến Bến Thành - Cần Giờ với tổng mức đầu tư khoảng 4 tỷ USD. Như vậy, chỉ 2 dự án này tổng vốn đầu tư đã lên đến 9,3 tỷ USD (khoảng 240.000 tỷ đồng).
Tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên (Ảnh: Nam Anh).
Trước đó, Tập đoàn Sovico của tỷ phú Nguyễn Thị Phương Thảo đã đề xuất UBND TPHCM việc đầu tư tuyến metro số 4 Đông Thạnh (Hóc Môn) - khu đô thị Hiệp Phước, có tổng chiều dài hơn 47km.
Ngoài ra, Công ty cổ phần Tập đoàn Masterise được TPHCM giao phối hợp nghiên cứu tuyến metro số 3, đoạn Hiệp Bình Phước - An Hạ, dài gần 46km, tổng mức đầu tư hơn 133.300 tỷ đồng. Động thái này không đồng nghĩa với việc giao nhiệm vụ chủ đầu tư, chuẩn bị đầu tư hay chấp thuận nhà đầu tư theo quy định của pháp luật hiện hành, tuy nhiên qua đó cho thấy sự quan tâm của Masterise - một thương hiệu được thị trường biết đến nhiều nhất thông qua các dự án bất động sản cao cấp tại TPHCM và Hà Nội.
Cùng với đó, liên danh GFS - Tập đoàn Xây dựng Delta (Delta Group) - Tập đoàn Xây dựng Điện lực Trung Quốc (PowerChina) đã có văn bản gửi UBND TPHCM đề xuất được tham gia nghiên cứu, khảo sát, thiết kế và thi công xây dựng tuyến metro số 6 giai đoạn 1, đoạn Tân Sơn Nhất - Phú Hữu, dài khoảng 22km, theo hình thức tổng thầu EPC.
Becamex cũng đang nghiên cứu tuyến metro Bình Dương - Suối Tiên và tuyến đường sắt Bàu Bàng - Dĩ An. Trong đó, tuyến metro Bình Dương - Suối Tiên dài khoảng 32km, kết nối với tuyến metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên.
Tại Đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026 diễn ra vào tháng 6, theo thông tin được Vietcap dẫn lại, Becamex cho biết đang nghiên cứu phát triển đồng thời hệ thống metro và tuyến đường sắt lưỡng dụng vận chuyển hàng hóa, hành khách.
Đối với metro, Becamex đang phối hợp với Ban Quản lý đường sắt đô thị nghiên cứu hướng tuyến và các khu vực phát triển theo mô hình TOD. Dự kiến đến tháng 10/2026 sẽ hoàn thiện phương án đầu tư, đồng thời có thể triển khai hai tuyến đường sắt tốc độ cao từ cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027.
Với tuyến đường sắt lưỡng dụng Bàu Bàng - Chơn Thành - Cái Mép, Becamex đang làm việc với các đơn vị tư vấn quốc tế để phát triển theo mô hình TOD công nghiệp - đô thị - dịch vụ - logistics. Dự kiến trong tháng 7, doanh nghiệp sẽ báo cáo mô hình và đề xuất dự án lên các cơ quan chức năng. Các dự án này là một phần trong chiến lược phát triển hạ tầng thế hệ mới, kết nối các khu công nghiệp, đô thị và cảng biển.
Không chỉ đầu tư và xây dựng, chuỗi cung ứng đường sắt cũng đang thu hút các doanh nghiệp công nghiệp.
THACO đang đầu tư Tổ hợp Công nghiệp đường sắt và Cơ khí đa dụng 320 ha tại TPHCM, hướng tới sản xuất, hoàn thiện toa xe và thiết bị thi công đường sắt.
Trong khi đó, Tập đoàn Hòa Phát đầu tư Nhà máy Ray và Thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất hơn 10.000 tỷ đồng, dự kiến sản xuất thép ray đường sắt cao tốc từ năm 2027.
"Miếng bánh" lớn cỡ nào?
Theo ghi nhận, các dự án đường sắt đô thị đang được triển khai theo hướng kết hợp nguồn vốn ngân sách với TOD (phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng) và phương thức hợp tác công - tư (PPP). Mô hình này mở thêm cơ hội cho doanh nghiệp tham gia từ đầu tư, xây dựng hạ tầng đến phát triển đô thị.
Cụ thể, theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, mạng lưới đường sắt đô thị (metro) được kế thừa từ Nghị quyết 188/2025 của Quốc hội cùng các quy hoạch đã được phê duyệt. Toàn mạng gồm 18 tuyến với tổng chiều dài 979km.
Trong giai đoạn 2026-2035, thành phố dự kiến nghiên cứu và xây dựng kế hoạch đầu tư khoảng 500km đường sắt đô thị, nhằm hình thành khung giao thông công cộng khối lượng lớn và thúc đẩy phát triển đô thị theo mô hình TOD (phát triển đô thị lấy hệ thống giao thông công cộng làm trung tâm).
Giai đoạn 2036-2045, Hà Nội sẽ tiếp tục đầu tư khoảng 479 km còn lại để hoàn thiện toàn bộ mạng lưới và mở rộng các tuyến theo quy hoạch.
Tại TPHCM, quy hoạch sau sáp nhập đặt mục tiêu hình thành 28 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài khoảng 1.024km. Trước khi sáp nhập, TPHCM có quy hoạch 12 tuyến dài khoảng 582km; Bình Dương 12 tuyến khoảng 305km và Bà Rịa - Vũng Tàu 3 tuyến khoảng 125km.
Trong khi đó, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam dài khoảng 1.541km cũng đang được chuẩn bị để triển khai. Cùng với đó là các tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Quảng Ninh, Thủ Thiêm - Long Thành, Bến Thành - Cần Giờ và nhiều tuyến đường sắt đô thị khác.
Theo Quyết định 1093 của Bộ Xây dựng về điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Việt Nam sẽ có 25 tuyến đường sắt quốc gia với tổng chiều dài 6.658km, gồm 7 tuyến hiện có và 18 tuyến xây dựng mới.
Với định hướng cải tạo, nâng cấp 6 tuyến đường sắt hiện có và đầu tư một số tuyến mới trước năm 2030, tổng nhu cầu vốn đến năm 2030 ước hơn 1,5 triệu tỷ đồng, huy động từ ngân sách nhà nước, nguồn vốn ngoài ngân sách và các nguồn vốn hợp pháp khác.
Nếu tính cả hệ thống đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị và các tuyến liên vùng, thị trường phía trước là một khối lượng công việc rất lớn, kéo dài trong nhiều năm.
Đường sắt kéo theo dư địa bất động sản?
Theo chuyên gia tại Chứng khoán Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (VCBS), với địa hình trải dài Bắc - Nam, Việt Nam sẽ tiếp tục đẩy mạnh phát triển hạ tầng đường sắt trong thời gian tới, từ đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đến các tuyến metro, đường sắt đô thị tại Hà Nội và TPHCM.
Sự phát triển của hệ thống đường sắt được kỳ vọng thúc đẩy mô hình đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD), qua đó định hình lại thị trường bất động sản. Đặc biệt, khi Hà Nội và TPHCM có lộ trình hạn chế, tiến tới cấm xe xăng tại một số khu vực, bất động sản quanh các tuyến và nhà ga đường sắt có thể hưởng lợi nhờ khả năng kết nối thuận tiện hơn.
Xu hướng này có thể tạo mặt bằng giá mới tại các khu vực lân cận nhà ga, đồng thời hình thành thêm các cực tăng trưởng ở đô thị vệ tinh và vùng ven. Không chỉ tác động đến giá trị bất động sản, sự phát triển của đường sắt còn mở ra nhu cầu lớn đối với xây dựng, cơ khí, thép và công nghệ. Hàng loạt dự án được triển khai trong nhiều năm sẽ hình thành chuỗi nhu cầu dài hạn, từ xây dựng hạ tầng, sản xuất thiết bị đến phát triển các khu đô thị và dịch vụ quanh nhà ga.
VCBS cũng đánh giá giải ngân đầu tư công năm 2026 sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao, trong đó hạ tầng là một trong những động lực quan trọng cho tăng trưởng. Giai đoạn 2026-2030 dự kiến đẩy mạnh các dự án như đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Quảng Ninh, Bến Thành - Cần Giờ và các dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 2.
Cùng với nguồn vốn ngân sách, việc sửa đổi Luật PPP được VCBS kỳ vọng tháo gỡ một số rào cản pháp lý, tạo điều kiện thu hút vốn tư nhân vào các dự án BT (xây dựng – chuyển giao), BOT (Xây dựng – vận hành – chuyển giao). Các cơ chế hỗ trợ ngân sách, tăng tỷ lệ vốn nhà nước tham gia dự án cũng có thể giúp giảm áp lực tài chính cho doanh nghiệp.
"Khả năng tiếp cận vốn được kỳ vọng cải thiện khi điều kiện phát hành trái phiếu được nới lỏng, trong khi trái phiếu hạ tầng có thể được niêm yết ngay sau khi phát hành ra công chúng", VCBS nhận định.
Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA), cho rằng TOD phù hợp với các đô thị lớn bởi có thể khai thác hiệu quả hơn giá trị đất đai, tạo nguồn lực tái đầu tư cho hạ tầng, đồng thời giảm áp lực giao thông.
Theo ông Châu, khi khả năng tiếp cận bằng metro được cải thiện, các chức năng nhà ở, văn phòng, bán lẻ và dịch vụ có điều kiện phát triển quanh nhà ga. "Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình này còn phụ thuộc vào hệ thống giao thông kết nối, trường học, y tế, không gian công cộng và các tiện ích phục vụ cư dân", ông Châu nói.
Theo chuyên gia, với doanh nghiệp bất động sản, sức hút của đường sắt không chỉ nằm ở việc trực tiếp tham gia xây dựng hạ tầng mà còn ở quỹ đất và không gian phát triển đô thị quanh các tuyến, đặc biệt là khu vực nhà ga.