Công nghệ vẫn là thỏi nam châm hút vốn toàn cầu
Đợt bán tháo cổ phiếu công nghệ trên Phố Wall cho thấy nhà đầu tư thận trọng hơn trước làn sóng chi tiêu khổng lồ cho trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, trong dài hạn, đây có thể chỉ là nhịp điều chỉnh trong chu kỳ phát triển của ngành.
Phiên 30/10, cổ phiếu Intel mất 29% giá trị; Alphabet, Amazon, Nvidia, Broadcom và Qualcomm cũng chịu áp lực bán mạnh. Lo ngại các tập đoàn đầu tư quá nhiều cho AI nhưng chưa chứng minh được hiệu quả sinh lời khiến giới đầu tư đánh giá lại triển vọng nhóm cổ phiếu này.
Dù vậy, mức giảm cần đặt trong tương quan với đà tăng trước đó. Trước phiên lao dốc khiến khoản đầu tư của Chính phủ Mỹ thiệt hại 11-12 tỷ USD, Intel đã tăng 150% từ đầu năm. Nvidia sau đợt điều chỉnh vẫn tăng 7,8% so với đầu năm, sau khi tăng 8,2 lần trong 5 năm và 116 lần trong 10 năm.
Nhiều tập đoàn công nghệ hiện có vốn hóa hàng nghìn tỷ USD, tiếp tục là những điểm đến lớn của dòng vốn quốc tế.
Lịch sử cho thấy sau các chu kỳ đầu cơ và điều chỉnh, ngành công nghệ thường tái cấu trúc, sàng lọc và hình thành những doanh nghiệp dẫn đầu. Sau bong bóng dot-com đầu những năm 2000, Amazon, Google, Microsoft và Apple vươn lên thành các đế chế toàn cầu. Những làn sóng điện thoại thông minh, mạng xã hội và điện toán đám mây tiếp tục tạo ra các doanh nghiệp trị giá hàng trăm, thậm chí hàng nghìn tỷ USD.
Hiện nay, AI thúc đẩy nhu cầu đầu tư vào trung tâm dữ liệu, chip xử lý, hạ tầng điện toán và năng lượng. Microsoft, Alphabet, Amazon, Meta và Nvidia liên tục mở rộng chi tiêu để phát triển năng lực tính toán, xây dựng hệ sinh thái AI. Tuy nhiên, khả năng chuyển hóa các khoản đầu tư này thành lợi nhuận sẽ là yếu tố quan trọng quyết định sức hấp dẫn của từng doanh nghiệp.
Công nghệ vẫn có sức hút với dòng vốn dài hạn, dù không phải doanh nghiệp nào cũng chuyển hóa được đầu tư thành lợi nhuận tương xứng. Cuối tháng 9/2026, nhóm công nghệ thông tin chiếm gần 40% tỷ trọng chỉ số S&P 500, cho thấy vai trò lớn của ngành trên thị trường chứng khoán Mỹ.
Trong khi đó, thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn thiếu doanh nghiệp công nghệ nội địa có quy mô lớn và vị thế quốc tế. FPT là đại diện nổi bật, với vốn hóa khoảng 3,8 tỷ USD cuối tháng 10/2026, song còn khiêm tốn so với các tập đoàn hàng đầu thế giới.
Bên cạnh FPT, những tên tuổi như VNG với vốn hóa 620 triệu USD, CMG, FOX, VGI và ELC cũng chưa đủ tạo nên nhóm cổ phiếu công nghệ có quy mô và chiều sâu để thu hút mạnh dòng vốn quốc tế.
Đáng chú ý, ngay cả FPT cũng chịu áp lực bán ròng lớn từ nhà đầu tư nước ngoài. Khối ngoại đã bán ròng khoảng 570 triệu USD cổ phiếu này từ đầu năm, trong khi giá cổ phiếu FPT giảm 56% so với đỉnh hồi cuối tháng 1/2025, khiến vốn hóa giảm khoảng 4,9 tỷ USD. DN công nghệ đầu ngành cũng chưa đủ sức giữ chân dòng vốn ngoại trước những thay đổi trong khẩu vị đầu tư toàn cầu.
Lãi suất cao tại các nền kinh tế lớn càng khiến dòng vốn quốc tế có xu hướng ưu tiên những thị trường và doanh nghiệp có khả năng tăng trưởng, thanh khoản và quy mô vượt trội. Khi những cơ hội hấp dẫn tập trung ở các tập đoàn công nghệ hàng đầu, Việt Nam phải cạnh tranh gay gắt hơn để thu hút vốn.
Nghịch lý hút FDI công nghệ nhưng thiếu doanh nghiệp nội địa
Việc FTSE Russell nâng hạng chứng khoán Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp mở ra cơ hội tiếp cận dòng vốn quốc tế. Tuy nhiên, áp lực bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài cho thấy nâng hạng và cải thiện điều kiện tiếp cận thị trường chưa đủ để đảo chiều dòng tiền trong ngắn hạn.
Theo số liệu công bố đầu tháng 8/2026, khối ngoại bán ròng hơn 92.000 tỷ đồng trên HoSE từ đầu năm, lũy kế ba năm vượt 300.000 tỷ đồng. Tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán giảm từ khoảng 15% năm 2020 xuống còn khoảng 11%.
Dòng vốn rút ra chịu tác động của nhiều yếu tố như tỷ giá, chênh lệch lãi suất, biến động quốc tế, định giá, thanh khoản và chất lượng quản trị doanh nghiệp. Bên cạnh đó, cơ cấu hàng hóa trên thị trường, trong đó có sự thiếu vắng doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn, cũng cần được nhìn nhận.
Việt Nam đã thu hút lượng vốn FDI lớn vào công nghệ, với sự hiện diện của Samsung, LG, Intel và các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng Apple. Những dự án này đóng góp quan trọng vào xuất khẩu, việc làm và năng lực sản xuất công nghiệp.
Tuy nhiên, thu hút nhà máy nước ngoài không đồng nghĩa với việc hình thành doanh nghiệp công nghệ nội địa có sức cạnh tranh quốc tế. Công nghệ lõi, thương hiệu, tài sản trí tuệ và phần lớn giá trị gia tăng ở nhiều khâu vẫn có thể thuộc về doanh nghiệp nước ngoài.
Đây là khoảng cách giữa tham gia chuỗi cung ứng và làm chủ công nghệ. Khi còn thiếu doanh nghiệp nội địa sở hữu sản phẩm, nền tảng có khả năng mở rộng ra quốc tế, thành công thu hút FDI khó chuyển hóa tương xứng thành sức mạnh của khu vực công nghệ trong nước và thị trường chứng khoán.
Kinh nghiệm Trung Quốc cho thấy sự phát triển của các tập đoàn lớn trong thương mại điện tử, viễn thông, nền tảng số và xe điện vừa tạo thêm lựa chọn cho nhà đầu tư, vừa thúc đẩy các ngành liên quan. Đây là hướng tham khảo cho Việt Nam trong phát triển doanh nghiệp công nghệ.
Cùng với đầu tư hạ tầng và thúc đẩy sản xuất, Việt Nam cần đẩy mạnh thương mại hóa nghiên cứu, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn dài hạn, nhân lực chất lượng cao và thị trường quốc tế. Nâng chuẩn quản trị, minh bạch và bảo vệ cổ đông cũng là điều kiện để doanh nghiệp trưởng thành, niêm yết và huy động vốn.
Nâng hạng mở thêm cửa đón vốn ngoại, còn chất lượng doanh nghiệp là yếu tố quan trọng để giữ chân dòng tiền. Muốn thu hút vốn bền vững, Việt Nam cần cả dự án FDI tỷ USD lẫn doanh nghiệp công nghệ nội địa có khả năng tạo ra giá trị tỷ USD.