KhoaHoc.tv • 09/09/2026 23:45

Trung Quốc cung cấp dịch vụ định vị toàn cầu

Đến năm 2012 Trung Quốc sẽ phóng thêm 8 vệ tinh tham gia vào chùm vệ tinh định hướng Beidou (Bắc Đẩu). Hệ thống vệ tinh định hướng Beidou được thiết kế để cung cấp dịch vụ tin nhắn ngắn, thời gian và định vị cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương trước năm 2012 và sẽ có thể cung cấp dịch vụ định vị to...

Kể từ lần phóng đầu tiên của vệ tinh Beidou 1 vào 30/10/2000, chương trình xây dựng hệ thống định vị và định hướng bằng vệ tinh Beidou đã đạt được nhiều bước tiến với 8 vệ tinh đã được đưa lên quỹ đạo thành công, hướng đến việc xây dựng một hệ thống định vị vệ tinh độc lập nhằm thoát khỏi sự lệ thuộc vào hệ thống định vị toàn cầu GPS của Mỹ.

định vị toàn cầu
Vệ tinh Beidou thứ 6 (Ảnh: Space).

Từ đề xuất phát triển một hệ thống định hướng khu vực sử dụng 2 vệ tinh địa tĩnh (vệ tinh có quỹ đạo tròn ngay phía trên xích đạo Trái đất, nó sẽ quay tròn xung quanh Trái đất theo cùng hướng và góc nghiêng) của Chen Fangyun (nhà khoa học quốc phòng hàng đầu Trung Quốc) vào năm 1983, dự án hệ thống vệ tinh định hướng Beidou được khơi mào và chính thức bắt đầu vào năm 1993. Đến năm 2000, cuộc phóng thử nghiệm 2 vệ tinh định hướng đầu tiên của Trung Quốc là Beidou 1A và Beidou 1B được thực hiện.

Với tham vọng phát triển hệ thống vệ tinh định hướng của riêng Trung Quốc có thể sánh ngang với các hệ thống GLONASS, GPS, Galileo , đến nay Trung Quốc đã thực hiện các đợt phóng vệ tinh Beidou gồm: Beidou 2A (2003 – dự phòng, 2007 – phóng không thành công), Beidou 5 (2007), Beidou G2 (2009), Beidou DW3, Beidou G3, Beidou Igso1, Beidou G4, Beidou Igso2 (2010).

Cùng với việc đưa các vệ tinh Beidou lên quỹ đạo, cũng trong năm 2000, Trung Quốc thành lập công ty BDStar Navigation liên doanh với tập đoàn Novatel (Canada) để phát triển dịch vụ định vị và khai thác thương mại, cụ thể là phát triển và thị trường hóa máy thu GPS.

Tên lửa Long March-3C thành công rời bệ phóng tại Trung tâm phóng vệ tinh Tây Xương vào 1/11/2010 mang vệ tinh Beidou thứ 6 vào quỹ đạo (Ảnh: Space).

Dự án về các dịch vụ thông tin từ vệ tinh Beidou được Bộ Khoa học và Công nghệ Trung Quốc tài trợ hoàn thành năm 2001 và được phê duyệt vào tháng 1/2003, cung cấp những ứng dụng mở cho hệ thống định hướng Beidou. Các dịch vụ này được thử nghiệm thành công vào tháng 12/2005 và ứng dụng đầu tiên trên các máy định hướng Beidou trên các tàu đánh cá xa bờ của Trung Quốc.

Trong phát biểu tại cuộc họp học thuật thường niên lần 2 về sự định vị vệ tinh vào hôm 18/5, ông Ran Chengqi cho biết hệ thống định vị vệ tinh Beidou sẽ hoàn tất những kiểm tra toàn diện vào tháng 10/2011 và có khả năng cung cấp những dịch vụ "sơ bộ" cho hầu hết các địa phận Trung Quốc.

Cho đến năm 2020, khoảng 35 vệ tinh sẽ hình thành hệ thống định vị vệ tinh toàn cầu Beidou. Trong đó bao gồm 5 vệ tinh địa tĩnh và 30 vệ tinh quỹ đạo Trái đất tầm trung (MEO) - ở độ cao 21.000km và quỹ đạo nghiêng 55 độ. Những vệ tinh MEO sẽ dùng nguyên tắc định vị như các vệ tinh MEO của những hệ thống GPS, GLONASS và Galileo. Sự kết nối tín hiệu từ nhiều vệ tinh cho phép bộ thu tín hiệu của người dùng tính toán vị trí trên Trái đất với độ chính xác cao.

Ngoài thông tin trên, ông Ran còn dự đoán khu vực định vị vệ tinh của Trung Quốc sẽ đạt khoảng 400 tỉ NDT (61,84 tỉ USD) trong giá trị sản lượng hằng năm vào 2020.

Các hệ thống định vị vệ tinh toàn cầu của các nước

GPS: Hệ thống định vị toàn cầu của Mỹ bao gồm 32 vệ tinh quỹ đạo Trái đất (MEO) bên trong 6 tàu bay quỹ đạo khác nhau (orbital plane), số vệ tinh chính xác luôn thay đổi khi những vệ tinh cũ phải "nghỉ hưu". Hệ thống này bắt đầu hoạt động từ năm 1978 và cung cấp dịch vụ toàn cầu vào năm 1994. GPS hiện là hệ thống vệ tinh định hướng được sử dụng nhiều nhất thế giới.

GLONASS: Chùm vệ tinh định hướng với đầy đủ chức năng mà Liên Xô xây dựng, tuy nhiên sau sự sụp đổ của Liên bang Xô viết, GLONASS không được sửa chữa và chỉ hoạt động một phần. Việc phục hồi được tiến hành trong năm 2010.

Compass: Hệ thống định vị toàn cầu tương lai mà Trung Quốc dự kiến hoạt động vào năm 2020. Hệ thống này được mở rộng từ hệ thống định vị vùng Beidou. Hệ thống Compass sẽ bao gồm 30 vệ tinh MEO và 5 vệ tinh địa tĩnh.

Galileo: Hệ thống định vị có trị giá ước tính 3 tỉ Euro do Liên minh châu Âu và Cơ quan vũ trụ châu Âu hợp tác phát triển bắt đầu từ tháng 3/2002 cùng với mong muốn thoát khỏi sự lệ thống vào GPS. Vệ tinh thử nghiệm đầu tiên được phóng vào 28/12/2005. Hệ thống gồm 30 vệ tinh MEO dự kiến hoạt động vào năm 2014 và cung cấp dịch vụ đầy đủ vào năm 2020.

Trung Quốc đặt mục tiêu xây dựng hệ thống định vị vệ tinh Beidou, hay Bắc Đẩu, nhằm cung cấp dịch vụ thời gian, nhắn tin ngắn và xác định vị trí cho người dùng trên phạm vi ngày càng rộng. Theo kế hoạch, đến năm 2012, nước này sẽ phóng thêm tám vệ tinh, giúp Beidou cung cấp dịch vụ khu vực tại châu Á và Thái Bình Dương. Xa hơn, hệ thống dự kiến hoàn thiện khả năng định vị toàn cầu vào năm 2020, trở thành lựa chọn độc lập bên cạnh GPS của Mỹ, GLONASS của Nga và Galileo của châu Âu. Hành trình Beidou bắt đầu từ đề xuất năm 1983 của Chen Fangyun, một nhà khoa học quốc phòng hàng đầu Trung Quốc, về hệ thống khu vực sử dụng hai vệ tinh địa tĩnh. Dự án chính thức được khởi động năm 1993, sau đó Trung Quốc phóng thử hai vệ tinh đầu tiên, Beidou 1A và Beidou 1B, vào năm 2000. Kể từ lần phóng Beidou 1 ngày 30/10/2000, chương trình liên tục mở rộng, với tám vệ tinh đã được đưa lên quỹ đạo thành công theo thông tin được công bố. Các vệ tinh địa tĩnh bay trên những quỹ đạo tròn ngay phía trên xích đạo, cùng hướng và góc nghiêng với chuyển động quay của Trái đất, nên có thể duy trì vùng phủ ổn định. Mô hình này giúp Trung Quốc từng bước tạo nền tảng cho hệ thống định vị riêng, giảm sự phụ thuộc vào hạ tầng GPS do Mỹ phát triển và vận hành. Mục tiêu của Bắc Kinh là xây dựng mạng lưới đủ năng lực sánh ngang những hệ thống định vị vệ tinh lớn đang phục vụ dân sự, quân sự và thương mại trên thế giới. Danh sách phóng của Beidou gồm Beidou 2A, vệ tinh dự phòng năm 2003 nhưng thất bại trong lần phóng năm 2007, cùng Beidou 5 được đưa lên quỹ đạo năm 2007. Năm 2009, Trung Quốc phóng Beidou G2, tiếp đó là Beidou DW3, Beidou G3, Beidou Igso1, Beidou G4 và Beidou Igso2 trong năm 2010. Ngày 1/11/2010, tên lửa Long March-3C rời bệ phóng tại Trung tâm phóng vệ tinh Tây Xương, mang vệ tinh Beidou thứ sáu lên quỹ đạo thành công. Song song hoạt động phóng vệ tinh, Trung Quốc còn chuẩn bị nền tảng thương mại để biến năng lực định vị thành những sản phẩm phục vụ thị trường. Năm 2000, công ty BDStar Navigation được thành lập trong liên doanh với tập đoàn Novatel của Canada, tập trung phát triển dịch vụ định vị và thương mại hóa máy thu GPS. Dự án dịch vụ thông tin từ vệ tinh Beidou do Bộ Khoa học và Công nghệ Trung Quốc tài trợ hoàn thành năm 2001, được phê duyệt tháng 1/2003 và cung cấp các ứng dụng mở cho hệ thống. Những dịch vụ này được thử nghiệm thành công vào tháng 12/2005, trước khi lần đầu được đưa vào sử dụng trên các máy định hướng Beidou trang bị cho tàu đánh cá xa bờ Trung Quốc. Tại cuộc họp học thuật thường niên lần thứ hai về định vị vệ tinh ngày 18/5, ông Ran Chengqi cho biết Beidou sẽ hoàn tất kiểm tra toàn diện vào tháng 10/2011. Sau thời điểm đó, hệ thống được kỳ vọng cung cấp các dịch vụ sơ bộ cho phần lớn lãnh thổ Trung Quốc, mở rộng đáng kể phạm vi ứng dụng thực tế. Kế hoạch đến năm 2020 dự kiến hình thành mạng lưới Beidou toàn cầu gồm khoảng 35 vệ tinh, trong đó có năm vệ tinh địa tĩnh và 30 vệ tinh quỹ đạo Trái đất tầm trung. Các vệ tinh MEO này hoạt động ở độ cao khoảng 21.000km, quỹ đạo nghiêng 55 độ, sử dụng nguyên tắc định vị tương tự những vệ tinh MEO của GPS, GLONASS và Galileo. Khi bộ thu nhận tín hiệu từ nhiều vệ tinh, thiết bị có thể tính toán vị trí của người dùng trên Trái đất với độ chính xác cao hơn. Ông Ran Chengqi dự đoán lĩnh vực định vị vệ tinh của Trung Quốc có thể đạt giá trị sản lượng khoảng 400 tỉ NDT, tương đương 61,84 tỉ USD, mỗi năm vào năm 2020. GPS của Mỹ khi đó gồm 32 vệ tinh MEO trên sáu mặt phẳng quỹ đạo, bắt đầu hoạt động năm 1978 và cung cấp dịch vụ toàn cầu từ năm 1994, dù số lượng vệ tinh thường thay đổi khi các vệ tinh cũ nghỉ hưu. GLONASS từng suy giảm sau khi Liên Xô tan rã nhưng bắt đầu được khôi phục trong năm 2010, còn Compass là tên gọi cho hệ thống định vị toàn cầu tương lai Trung Quốc dự kiến vận hành vào năm 2020.

Đọc trên KhoaHoc.tv