Một trong những công cụ mà nhà lãnh đạo Liên hợp quốc đề cập đến là điện khí hóa. Đây được xem là xu hướng tất yếu giúp các nền kinh tế vượt qua khủng hoảng năng lượng, duy trì sức cạnh tranh, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và hiện thực hóa mục tiêu trung hòa các-bon.
Nhận thức rõ điều này, thời gian gần đây, nhiều nước tiếp tục đẩy nhanh tiến trình điện khí hóa mới. Ủy ban châu Âu (EC) vừa công bố Kế hoạch điện khí hóa nhằm đưa châu Âu trở thành lục địa đầu tiên trên thế giới vận hành hoàn toàn bằng năng lượng sạch.
Kế hoạch tập trung thúc đẩy chuyển đổi từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang điện sạch trong những lĩnh vực trọng yếu như công nghiệp, giao thông và xây dựng, qua đó nâng tỷ lệ điện trong tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng của Liên minh châu Âu (EU) lên 46% vào năm 2040.
Theo ước tính của EC, nếu đạt được mục tiêu này, EU có thể tiết kiệm hàng trăm tỷ euro chi phí nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch mỗi năm, đồng thời nâng cao tính tự chủ chiến lược và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Không chỉ EU, nhiều quốc gia trên thế giới đã nhanh chóng tham gia “đường đua”.
Theo truyền thông Australia, kể từ tháng 3/2026, khoảng 25 nước đã đưa ra các chính sách thúc đẩy điện khí hóa. Có nhiều nguyên nhân khiến thế giới thúc đẩy tiến trình điện khí hóa mới.
Giáo sư về chính sách năng lượng và khí hậu tại Đại học Oxford Jan Rosenow cho rằng, chuyển dịch năng lượng sạch là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn.
Việc phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu có thể khiến các nền kinh tế bị chi phối bởi những biến số không thể kiểm soát từ bên ngoài và dễ rơi vào tình thế bấp bênh khi nguồn cung đứt gãy.
Tình trạng gián đoạn dòng chảy “vàng đen” từ Trung Đông thời gian qua là một minh chứng rõ ràng cho thấy điểm yếu cố hữu trong hệ thống năng lượng phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch.
Trong bối cảnh đó, tăng cường sử dụng điện năng sản xuất trong nước sẽ giúp các quốc gia tự chủ về nguồn cung và nâng cao năng lực chống chịu trước biến động địa chính trị cũng như những cú sốc bất ngờ trên thị trường toàn cầu.
Về mặt kinh tế, điện khí hóa mang lại lợi ích không thể phủ nhận. Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) ước tính, việc đẩy nhanh tiến trình điện khí hóa mới có thể giúp các nước tiết kiệm hơn 400 tỷ USD chi phí nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch vào năm 2035 so với mức năm 2025. Tuy nhiên, tiến trình này đang đối mặt không ít khó khăn.
Thách thức hàng đầu hiện nay là bài toán mở rộng và nâng cấp hệ thống lưới điện. Các trang trại điện gió và điện mặt trời đang được triển khai nhanh hơn tốc độ phát triển kết cấu hạ tầng cần thiết để kết nối và truyền tải điện năng. Hơn 2.500GW điện từ các dự án năng lượng tái tạo hiện đang “xếp hàng” chờ kết nối với lưới điện.
Theo IEA, từ nay đến năm 2040, thế giới cần bổ sung hoặc nâng cấp hơn 80 triệu ki-lô-mét lưới điện, tương đương tổng chiều dài toàn bộ hệ thống lưới điện toàn cầu hiện nay.
Đây là thách thức đáng kể, nhất là đối với các nền kinh tế có tốc độ phát triển hạ tầng truyền tải không theo kịp tốc độ mở rộng năng lượng tái tạo. Ngoài ra, bảo đảm nguồn cung điện ổn định với giá hợp lý cũng là yêu cầu then chốt.
Tại một số khu vực trên thế giới, giá điện hiện cao gấp ba lần giá khí đốt. Nếu thiếu giải pháp giảm giá điện, tiến trình điện khí hóa mới sẽ khó đạt mục tiêu.
Hệ thống năng lượng toàn cầu đang đứng trước ngã rẽ mang tính lịch sử, mở ra cơ hội khép lại nhiều thập niên phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, bước sang “kỷ nguyên điện khí hóa mới” với tiến trình chuyển đổi sang năng lượng sạch.
Trong bối cảnh các nước liên tiếp đối mặt những biến động khó lường từ môi trường địa chính trị toàn cầu, điện khí hóa không chỉ là những giải pháp kỹ thuật, mà đã trở thành chiến lược thiết yếu giúp tăng cường tính tự chủ của nền kinh tế.
NGUYỄN HÀ