Trước thềm Nobel Văn chương, văn đàn thế giới nóng chuyện Goncourt

C'était ca ou mourir của nhà văn Canada gốc Haiti Thélyson Orélien từng giành giải tiểu thuyết Fnac, bán khoảng 35.000 bản và được lên kế hoạch dịch sang nhiều ngôn ngữ. 

Tuy nhiên, tác phẩm bất ngờ bị rút khỏi cuộc đua Goncourt sau khi xuất hiện cáo buộc được viết gần như hoàn toàn bằng AI.

Cuốn sách bán 35.000 bản bị rút khỏi Goncourt

Académie Goncourt - đơn vị tổ chức giải Goncourt, một trong những giải thưởng văn chương danh giá nhất nước Pháp - thông báo loại tiểu thuyết C'était ca ou mourir của Thélyson Orélien khỏi danh sách đề cử.

Quyết định được đưa ra sau khi một tài khoản ẩn danh trên mạng xã hội X cáo buộc cuốn sách "gần như hoàn toàn" được viết bằng trí tuệ nhân tạo (AI).

Xuất bản tại Pháp hồi tháng 8, C'était ca ou mourir kể về một giáo viên lịch sử và địa lý rời Haiti trong bối cảnh quê hương chìm trong bạo lực băng nhóm. Nhân vật trải qua hành trình nguy hiểm qua 12 quốc gia trước khi tìm được nơi trú ẩn tại Canada.

Tác phẩm đã bán khoảng 35.000 bản, giành giải Prix du roman Fnac và được bán quyền dịch sang hơn 20 quốc gia.

Cáo buộc sử dụng AI xuất hiện ngày 21-9, đúng thời điểm tác phẩm giành giải Prix du roman Fnac. Tài khoản có tên Balance ton Claude cho biết đã đưa cuốn sách qua Pangram - một công cụ phát hiện văn bản do AI tạo ra - và cho rằng tác phẩm có dấu hiệu được viết gần như hoàn toàn bằng AI.

Tuy nhiên, kết quả này không phải bằng chứng xác quyết. Một số công cụ phát hiện AI khác được truyền thông Pháp sử dụng lại cho kết quả cho thấy tác phẩm nhiều khả năng do con người viết.

Thélyson Orélien vướng tranh cãi AI đến cáo buộc đạo văn

Thélyson Orélien, 38 tuổi, phủ nhận cáo buộc sử dụng AI và cho rằng những nghi vấn nhằm vào ông mang động cơ phân biệt chủng tộc.

Trao đổi với Libération, nhà văn cho biết tác phẩm sử dụng ngôn ngữ và nhịp điệu mang đặc trưng Haiti và vùng Caribê. Ông khẳng định hình ảnh, sự lặp lại và nhịp điệu trong sách là cách biểu đạt của chính mình.

Tranh cãi càng phức tạp khi người đứng sau tài khoản Balance ton Claude sau đó được xác định là Samuel Fitoussi, một cây bút chuyên mục của Le Figaro. Samuel Fitoussi cho biết ông khởi động chiến dịch vì lo ngại AI có thể khiến việc đọc và viết biến mất, dù tự nhận là người lạc quan về công nghệ.

Ban đầu, Philippe Claudel, Chủ tịch Académie Goncourt, kêu gọi thận trọng trước cáo buộc liên quan AI. Nhưng sau đó truyền thông Pháp tiếp tục đưa tin về một cáo buộc đạo văn khác nhằm vào Thélyson Orélien.

• Công cụ Pangram phát hiện văn bản AI có thực sự đáng tin?

Theo nhật báo Libération, nhà văn bị cho là đã sử dụng một truyện ngắn từng đoạt giải trong lời tựa cuốn The Morning of the Magicians của nhà báo Pháp Louis Pauwels, xuất bản lần đầu năm 1960.

Académie Goncourt sau đó viện dẫn cả những cáo buộc đạo văn mới được phát hiện lẫn kết quả từ nhiều phân tích của các nhà nghiên cứu và nhà báo khi quyết định loại tác phẩm. Học viện cho biết muốn bảo vệ tính toàn vẹn của giải thưởng và gửi thông điệp rõ ràng rằng họ không ủng hộ việc tạo ra văn bản bằng AI.

Tranh cãi chưa có kết luận cuối cùng

Trong khi đó, Éditions du Boréal - nhà xuất bản tác phẩm tại Canada - cho biết chưa thể xác nhận hoặc phủ nhận các cáo buộc nhằm vào Orélien.

Nhà xuất bản cho rằng cần thận trọng và không nên đưa ra kết luận khi chưa có bằng chứng cụ thể. Éditions du Boréal đồng thời lên án những lời lẽ thù ghét và các cuộc công kích cá nhân nhằm vào nhà văn.

Thélyson Orélien cũng tuyên bố sẽ không bình luận thêm về các cáo buộc mới. Tại một liên hoan văn học ở Manosque, miền nam nước Pháp, ông nói cảm thấy không chỉ cuốn sách mà cả tiếng nói của mình đang bị nhắm đến.

Vụ việc một lần nữa đặt ra câu hỏi về giới hạn của các công cụ phát hiện văn bản AI, cũng như cách ngành xuất bản xử lý những tác phẩm bị nghi ngờ có sự can thiệp của công nghệ. Theo kế hoạch, Académie Goncourt sẽ trao giải vào ngày 4-11.

Năm nào cũng vậy, mỗi khi gần đến ngày giải Nobel Văn chương được công bố, dân tình lại thi nhau đoán xem ai sẽ đạt, nhưng hầu như năm nào cũng đoán… trật lất.