Từ biển sâu của họa sĩ Nguyễn Lộc

Trưng bày từ nay đến 25-10 tại Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM, triển lãm Từ biển sâu - Into the ocean giới thiệu hành trình sáng tác của Nguyễn Lộc qua hơn 70 bức tranh, từ những phong cảnh quen thuộc đến thế giới dưới lòng đại dương.

Trong đó, có hơn 40 tranh xoay quanh chủ đề đáy biển, nơi ông thử đặt mình ở dưới sâu để nhìn lên thế giới bên trên qua những tầng nước và ánh sáng.

Từ tình yêu biển đến những tầng sâu

Nguyễn Lộc sinh năm 1947 tại Hưng Yên, hiện sống và làm việc tại TP.HCM. Ông đến với hội họa khá muộn sau nhiều năm gắn bó với công việc và âm nhạc. Ở tuổi 40, ông học accordion. Đến tuổi 50, ông học piano. Ngoài 70 tuổi, ông bắt đầu học vẽ.

"Tôi không học không chịu được, cứ luôn muốn học cái gì đó mới, không bao giờ để cái đầu mình ì", ông chia sẻ.

Sáu năm đến với hội họa, Nguyễn Lộc đã vẽ hàng trăm tranh phong cảnh. Ông thích vẽ không gian rộng mở, không gì che tầm mắt: trời xanh bao la, cánh đồng bát ngát, dòng sông chạy dài, biển khơi mênh mông...

Từ những bức phong cảnh trên bờ, Nguyễn Lộc dần muốn đi sâu hơn vào chủ đề biển. Nhưng thay vì chọn mặt nước, con sóng hay đường chân trời quen thuộc, ông thử đặt mình dưới đáy biển để nhìn lên.

"Tôi hiếm thấy ai vẽ đáy biển nhìn lên như một bộ tranh", ông nói về lựa chọn của mình.

Trong tưởng tượng của ông, lòng biển không chỉ tối tăm và tĩnh mịch. Ở nơi sâu thẳm vẫn có ánh sáng, có âm thanh, những dòng hải lưu và sự sống. Càng xuống sâu, ánh sáng và màu sắc càng thay đổi, mở ra những hình hài khác lạ.

Triển lãm được chia thành năm chương, từ "Đường về", "Khởi nguồn", "Biển và những cảnh sắc" đến "Lòng biển" và "Ký ức". Người xem có dịp khám phá từ những cảnh sắc gần gũi trên mặt nước vào thế giới sâu thẳm bên dưới, rồi trở về với những trải nghiệm đã góp phần hình thành tình yêu biển của người họa sĩ.

Trong đó, góc nhìn từ đáy nước là điểm nhấn, thể hiện mong muốn khám phá những điều nằm khuất sau vẻ quen thuộc của đại dương.

Điều thú vị là Nguyễn Lộc chưa từng trực tiếp lặn xuống biển. Ông tìm hiểu qua phim ảnh, tư liệu rồi tự tưởng tượng mình đang ở những tầng nước khác nhau. Những bức tranh không tái hiện cảnh vật mà cho thấy cách ông hình dung và cảm nhận một thế giới mình chưa từng đặt chân đến.

Họa sĩ Đặng Đình Trung, người hướng dẫn ông trên con đường hội họa, nhận xét tranh Nguyễn Lộc có màu sắc trong sáng, đường nét tự do và cách tạo hình phóng khoáng. Khi chuyển sang vẽ đáy đại dương, ông cũng mở ra một không gian sâu lắng hơn trong sáng tác.

Tình yêu biển của Nguyễn Lộc còn gắn với cuộc sống ở Cần Giờ. Ông thích không gian thoáng đãng, những buổi tối yên tĩnh, mát lành, có hương biển để ngồi vẽ. "Tôi vẽ kiên trì, không đợi hứng", ông kể. Khi cảm xúc đến, ông cứ vẽ cho đến khi dòng chảy ấy được trôi hết trên tranh.

Bên cạnh vẻ đẹp và sự phong phú của đời sống dưới nước, một vài dấu vết do con người để lại cũng xuất hiện trong tranh. Không đặt nặng lời cảnh báo, những chi tiết ấy chỉ nhẹ nhàng gợi nhắc rằng thế giới dưới mặt nước không tách rời đời sống trên bờ.

Nguyễn Lộc từng đặt câu hỏi: "Một ngày không có biển, con người chúng ta có tồn tại được không?".

Điều ông muốn giữ lại trước hết vẫn là vẻ đẹp và sự sống của biển. Còn người xem, như lời ông chia sẻ, có thể thử “lặn sâu xuống, rồi cảm” theo cách riêng của mình.

Những chuyến lặn mò vẹm đen mưu sinh, phiên chợ hải sản giữa đêm khuya hay ánh mắt trẻ thơ bên đầm nước… 13 câu chuyện ảnh của ‘Giữa dòng hợp lưu’ mở ra nhiều góc nhìn đa chiều về đầm Thị Nại.