Tầm vóc trong quyết định dời đô của Lý Thái Tổ không đơn thuần nằm ở việc chọn một địa điểm mới để đặt kinh đô mà ở tư duy chiến lược: Kinh đô phải phục vụ sự nghiệp dựng nước, mở mang bờ cõi và phát triển quốc gia lâu dài, chứ không chỉ đáp ứng yêu cầu phòng thủ trước mắt của một triều đại.
Mô hình cung điện ở Hoàng thành Thăng Long
ẢNH: HÀ VƯƠNG
Trong thời Đinh - Tiền Lê, Hoa Lư có lợi thế rõ rệt về phòng thủ nhờ địa thế núi non hiểm trở. Đó là sự lựa chọn phù hợp với hoàn cảnh một quốc gia còn non trẻ, cần củng cố nền độc lập và bảo vệ chính quyền vừa được tạo dựng. Nhưng khi đất nước bước sang một giai đoạn mới, muốn phát triển cần một không gian rộng mở, một trung tâm có khả năng kết nối các vùng miền, quy tụ nguồn lực và tạo động lực cho sự phát triển lâu dài.
Lý Công Uẩn đã "mưu toan nghiệp lớn", tính kế lâu dài cho muôn đời con cháu. Ông không chỉ nhìn vào những gì đất nước đang có, mà còn nhìn thấy những gì đất nước cần có để vươn tới tương lai.
Hoa Lư phù hợp với yêu cầu bảo vệ một quốc gia đang trong buổi đầu dựng nghiệp; Đại La mở ra không gian phát triển cho một quốc gia đang trên đường lớn mạnh. Trong Chiếu dời đô, Lý Thái Tổ nhìn Đại La bằng một tầm nhìn toàn diện: vị trí trung tâm, địa thế rộng rãi, bằng phẳng, cao ráo, thuận lợi cho việc đi lại và giao thương bằng đường thủy, có điều kiện tập trung dân cư, phát triển kinh tế.
Điều đó cho thấy nhà vua không xem kinh đô đơn thuần là một pháo đài để bảo vệ ngai vàng. Ông nhìn kinh đô như trung tâm tổ chức và điều hành đất nước, nơi hội tụ nguồn lực, kết nối các vùng miền và mở đường cho sự phát triển của cả dân tộc.
Hơn 1.000 năm đã trôi qua, lịch sử đã chứng minh tính đúng đắn của lựa chọn ấy.
Phục dựng điện Kính Thiên là mong ước của nhiều người
ẢNH: TL CỦA NGƯỜI PHÁP
Kinh đô từng được đặt ở những địa điểm khác nhau. Triều Nguyễn chọn Huế làm kinh đô từ năm 1802 - 1945, kéo dài 143 năm. Đó là dấu ấn quan trọng trong lịch sử dân tộc. Tuy nhiên, Hà Nội vẫn tiếp tục giữ vai trò trung tâm của đất nước. Tên gọi của vùng đất này cũng trải qua nhiều biến đổi: từ Đại La đến Thăng Long, Đông Đô, Đông Quan, Đông Kinh và cuối cùng là Hà Nội. Mỗi tên gọi gắn với một hoàn cảnh lịch sử, một bước ngoặt của đất nước nhưng vai trò trung tâm của Hà Nội vẫn được xác lập trong dòng chảy lịch sử dân tộc.
Đặc biệt, một tư tưởng sâu sắc trong Chiếu dời đô thể hiện qua câu "Trên vâng mệnh trời, dưới theo ý dân", nghĩa là một quyết sách lớn của quốc gia phải phù hợp với quy luật vận động của lịch sử, với điều kiện thực tế của đất nước và với lợi ích của nhân dân. Mạch nguồn tư tưởng ấy được nối tiếp tới Nguyễn Trãi (Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân). Đến Chủ tịch Hồ Chí Minh, tư tưởng lấy dân làm gốc được phát triển thành quan điểm nhất quán thể hiện trong những lời thơ: Dễ trăm lần không dân cũng chịu/Khó vạn lần dân liệu cũng xong.
Trong kỷ nguyên mới, với khát vọng đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045 - dấu mốc 100 năm thành lập nước, những giá trị cốt lõi ấy lại được tiếp tục.
Từ quyết định dời đô năm 1010 đến khát vọng phát triển Việt Nam năm 2045, lịch sử nhắc chúng ta rằng: Khi khát vọng của đất nước hòa quyện với khát vọng của mỗi người dân, doanh nghiệp thì quốc gia chắc chắn sẽ thịnh vượng, bền vững.