Với sự hợp tác của Trường đại học Kiến trúc, các chuyên gia, kiến trúc sư trẻ đang mở ra hướng tiếp cận mới đối với di sản: Biến không gian Thánh Gióng thành môi trường nghiên cứu, trải nghiệm và sáng tạo những giá trị mới.
Sau một thời gian đưa chuyên gia, sinh viên về làm việc tại xã Phù Đổng, nơi có Di tích quốc gia đặc biệt đền Gióng gắn với Di sản văn hóa thế giới Lễ hội Gióng, sinh viên lớp Cử nhân Kiến trúc 07DEEA, Trường đại học Kiến trúc Hà Nội đã cho ra đời những sản phẩm đầu tiên. Đây là các sản phẩm tạo hình được thực hiện bằng kỹ thuật in mộc bản có hình ảnh, biểu tượng đặc trưng được chắt lọc từ họa tiết trang trí tại di tích kết hợp với câu chuyện, trí tưởng tượng và sáng tạo của sinh viên.
Nổi bật là bộ 36 lá cờ, mỗi lá mang một hình ảnh, biểu tượng gắn với truyền thuyết Thánh Gióng. Từ đó, chương trình được đặt tên “Hành trình hướng về di sản-Hồng kỳ hành”. Hoạt động trưng bày, giới thiệu mới kết thúc đợt 1; từ nay đến hết tháng 12/2026 sẽ có thêm nhiều đợt sinh viên về không gian di sản Thánh Gióng để nghiên cứu, trải nghiệm dưới sự hướng dẫn của ba chuyên gia Pháp và các giảng viên Việt Nam. Đây là hoạt động trong khuôn khổ chương trình liên kết đào tạo Cử nhân kiến trúc giữa Trường đại học Kiến trúc Hà Nội với Trường Kiến trúc quốc gia Pháp ENSA Normandie và ENSAP Bordeaux.
Hiếm có không gian di sản nào đặc biệt như quê hương Thánh Gióng ở Phù Đổng. Đây là quần thể di tích gắn với Thánh Gióng, từ đền chính, đền Mẫu thờ mẹ Thánh Gióng đến các không gian “chiến trận” - nơi diễn ra những trận đánh mang tính biểu tượng trong Lễ hội Gióng. Mỗi tấc đất nơi đây đều gắn với những truyền thuyết; di sản cũng gắn bó mật thiết với cộng đồng, khi việc tham gia các hoạt động lễ hội vừa là vinh dự, vừa là trách nhiệm của người dân.
Khai thác di sản Thánh Gióng không chỉ phục vụ du lịch đã được chính quyền địa phương và các nhà khoa học quan tâm từ lâu. Tuy nhiên, khi giảng viên Trường đại học Kiến trúc Hà Nội về làng, một cách tiếp cận mới được mở ra: Nhà trường đưa sinh viên đến tham quan, thực địa; chính quyền địa phương định hướng, hỗ trợ; doanh nghiệp Phù Đổng Green Park đồng hành, bố trí địa điểm học tập, nghiên cứu.
Tiến sĩ, kiến trúc sư Nguyễn Thái Huyền, Phó Viện trưởng Đào tạo và Hợp tác quốc tế, Trường đại học Kiến trúc Hà Nội cho biết, trong đợt thực địa đầu tiên, sinh viên được tiếp cận kỹ thuật thủ công truyền thống và các giá trị của không gian di sản để tạo ra những sản phẩm mới. Qua đó, di sản được đưa ra khỏi phạm vi của một câu chuyện được kể lại, trở thành chất liệu cho sáng tạo đương đại.
Từ hoạt động đầu tiên, Ủy ban nhân dân xã Phù Đổng hướng tới chương trình dài hạn “Phù Đổng Sáng tạo-Khơi nguồn di sản, kiến tạo tương lai” khuyến khích học sinh, sinh viên, giới nghiên cứu, nghệ sĩ và các nhà sáng tạo đến không gian di sản Thánh Gióng nghiên cứu, trải nghiệm, tạo ra những sản phẩm mới.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Nguyễn Đình Quang cho biết: “Di sản ở Phù Đổng không chỉ là những dấu tích vật chất hay truyền thuyết được lưu truyền qua nhiều thế hệ, mà còn là nguồn chất liệu để hình thành những cách kể mới về vùng đất giàu truyền thống văn hóa, lịch sử. Học sinh có thể học về di sản qua trải nghiệm; thanh niên tìm thấy chất liệu sáng tạo ngay trong không gian sống; kiến trúc sư, nghệ sĩ, nhà thiết kế có thể nghiên cứu, thử nghiệm; doanh nghiệp tham gia phát triển sản phẩm, dịch vụ; người dân trở thành chủ thể gìn giữ, cung cấp tri thức và kể tiếp câu chuyện quê hương. Trong mối quan hệ đó, chính quyền địa phương giữ vai trò kết nối, tạo điều kiện và kiến tạo môi trường để các nguồn lực gặp nhau”.
Chương trình “Phù Đổng Sáng tạo-Khơi nguồn di sản, kiến tạo tương lai” sẽ tiếp tục đón các nhà thiết kế, kiến trúc sư, văn nghệ sĩ, học sinh, sinh viên đến nghiên cứu, trải nghiệm trong thời gian tới. Qua đó, những giá trị di sản Thánh Gióng được lan tỏa và đưa vào đời sống. Hà Nội có hàng nghìn di tích, di sản có giá trị, song số lượng được khai thác như những không gian sáng tạo còn hạn chế. Cách làm tại Phù Đổng có thể trở thành mô hình tham khảo để phát huy giá trị các di sản khác, nếu được chính quyền địa phương quan tâm và tổ chức phù hợp.
GIANG NAM