Từ Quốc Tử Giám Thăng Long đến truyền thống khoa bảng xứ Đoài

Nguồn ảnh: Nhân Dân

Quốc Tử Giám tại kinh đô Thăng Long xưa góp phần hình thành nên đạo học Việt. Từ đó, truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo lan tỏa ra các vùng miền. Trong đó, xứ Đoài nằm cận kề Thăng Long là một trong những vùng đất giàu truyền thống hiếu học, truyền thống khoa bảng nhất. Tô đậm thêm truyền thống...

Nhân kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026), chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, ngày 7/11, tại di tích Văn Miếu Sơn Tây (phường Sơn Tây, Hà Nội), Trung tâm Hoạt động Văn hóa, khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám phối hợp phường Sơn Tây tổ chức trưng bày chuyên đề “Quốc Tử Giám Thăng Long với truyền thống hiếu học Sơn Tây”.

Năm 1076, Quốc Tử Giám ra đời, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong lịch sử giáo dục Việt Nam. Trải qua nhiều thế kỷ, Quốc Tử Giám trở thành nơi đào tạo nhiều nhân tài cho đất nước.

Đặc biệt, hoạt động của Quốc Tử Giám tại kinh đô Thăng Long góp phần hun đúc nên đạo học Việt Nam, mà tiêu biểu là tinh thần hiếu học, tôn sư trọng đạo, học để phụng sự đất nước. Từ Thăng Long tinh thần đó lan tỏa đến các vùng miền, trong đó có vùng đất xứ Đoài nổi tiếng.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Tú, Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa, khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám cho biết: Vùng đất xứ Đoài nằm ở phía Tây kinh thành Thăng Long, có sự gắn bó chặt chẽ với văn hóa Thăng Long. Nơi đây sản sinh ra nhiều danh nhân nổi tiếng. Giữa Quốc Tử Giám Thăng Long và xứ Đoài có sự liên hệ sâu sắc trong lịch sử giáo dục và khoa cử. Nhiều người con ưu tú của xứ Đoài đỗ đạt, được đề danh tại bia đá Văn Miếu-Quốc Tử Giám; đồng thời, nhiều vị tham gia trực tiếp vào công tác giảng dạy, qua đó, có những đóng góp to lớn cho giáo dục nước nhà. Bởi vậy, xứ Đoài là một trong số ít địa phương đã được triều đình phong kiến trước đây cho xây dựng Văn Miếu - đó chính là di tích Văn Miếu Sơn Tây ngày nay.

Trưng bày giới thiệu quá trình hình thành, phát triển của Quốc Tử Giám Thăng Long, giới thiệu những nét đặc trưng của đạo học Việt Nam, những di sản quý báu lưu giữ tại di tích Văn Miếu-Quốc Tử giám.

Cùng với đó, trưng bày mở rộng giới thiệu truyền thống khoa bảng của Sơn Tây - xứ Đoài giàu truyền thống văn hiến. Theo tư liệu được giới thiệu, vùng đất Sơn Tây có 70 người đỗ đại khoa, trong đó 40 người được khắc tên trên bia Tiến sĩ tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám.

Nhiều nhà khoa bảng quê Sơn Tây từng đảm nhiệm công việc giảng dạy, quản lý tại Quốc Tử Giám như Phùng Khắc Khoan, Nguyễn Bá Lân, Phan Cận, Nguyễn Quý Hiển.

Triển lãm cũng giới thiệu các giám sinh người Sơn Tây từng theo học tại ngôi trường này, góp phần làm rõ mối liên hệ giữa giáo dục kinh thành và truyền thống học tập ở địa phương.

Trưng bày cũng phản ánh diện mạo giáo dục xứ Đoài-Sơn Tây thời quân chủ với hệ thống trường công, trường tư và các lớp học do những nhà Nho, người đỗ đạt mở tại làng xã. Nhiều dòng họ có truyền thống khoa bảng lâu đời như họ Phan Huy ở Sài Sơn, họ Lê ở Mai Trai, họ Kiều ở Đông Sàng, họ Đỗ ở Hương Ngải cũng được giới thiệu. Đặc biệt, dòng họ Phan Huy ở Sài Sơn nổi tiếng với nhiều danh nhân trong lĩnh vực khoa bảng và văn chương thời Lê Trung hưng.

Thông qua hệ thống tư liệu, câu chuyện về các danh nhân và di tích Nho học, trưng bày mang đến cái nhìn về sự kết nối giữa Quốc Tử Giám Thăng Long với truyền thống giáo dục của vùng đất xứ Đoài. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị di sản, khơi dậy tinh thần hiếu học và trách nhiệm bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa, lịch sử của vùng đất Sơn Tây.

Trưng bày “Quốc Tử Giám Thăng Long với truyền thống hiếu học Sơn Tây” diễn ra đến hết ngày 15/11.

GIANG NAM

Sự kiện trưng bày chuyên đề tại di tích Văn Miếu Sơn Tây nhân kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám không chỉ tôn vinh đạo học Việt Nam mà còn khắc họa rõ nét mạch nguồn văn hóa gắn kết giữa kinh thành Thăng Long và vùng đất xứ Đoài. Ra đời từ năm 1076, Quốc Tử Giám đã trở thành cái nôi hun đúc tinh thần hiếu học, tôn sư trọng đạo và phụng sự quốc gia, tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ đến các địa phương lân cận. Xứ Đoài ở cửa ngõ phía Tây kinh thành chính là một trong những địa hạt tiếp nhận và phát triển rực rỡ nhất tinh hoa khoa cử này. Vị thế khoa bảng của Sơn Tây được chứng minh qua những con số lịch sử với 70 vị đỗ đại khoa, trong đó có 40 người được lưu danh trên bia Tiến sĩ tại Văn Miếu Thăng Long. Mối liên hệ giáo dục giữa hai vùng đất mang tính hai chiều khi nhiều danh nhân quê Sơn Tây như Phùng Khắc Khoan, Nguyễn Bá Lân, Phan Cận hay Nguyễn Quý Hiển từng trực tiếp tham gia quản lý và giảng dạy tại Quốc Tử Giám. Truyền thống đó được nuôi dưỡng vững chắc qua nhiều thế hệ nhờ các dòng họ khoa bảng lẫy lừng như họ Phan Huy ở Sài Sơn, họ Lê ở Mai Trai, họ Kiều ở Đông Sàng và họ Đỗ ở Hương Ngải. Diện mạo giáo dục thời quân chủ tại xứ Đoài còn được định hình sâu sắc nhờ hệ thống trường công, trường tư và các lớp học làng xã do giới trí thức Nho học duy trì. Việc triều đình phong kiến cho phép xây dựng Văn Miếu Sơn Tây là minh chứng ghi nhận đóng góp to lớn của địa phương đối với nền học vấn nước nhà. Trưng bày tư liệu lần này không đơn thuần gợi nhắc quá khứ mà còn khẳng định sự kết nối xuyên suốt giữa trung tâm đào tạo nhân tài Thăng Long với truyền thống hiếu học bền bỉ của vùng đất xứ Đoài.