Từ sợi dây gắn kết đặc biệt đến kiến tạo tương lai xanh Việt Nam - Đan Mạch

Tôi rất vui mừng khi biết tin, nhận lời mời của Nhà Vua và Hoàng hậu Đan Mạch, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân Ngô Phương Ly sẽ thăm cấp Nhà nước tới Đan Mạch từ ngày 19 đến ngày 21/10. Tôi tin rằng chuyến thăm có ý nghĩa quan trọng này sẽ tạo thêm động lực, mở ra những cơ hội hợp tác mới, đưa quan hệ Việt Nam - Đan Mạch phát triển sâu rộng và thực chất hơn.

Nhìn lại chặng đường 55 năm kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao, tôi càng cảm nhận rõ rằng nền tảng của quan hệ Việt Nam - Đan Mạch không chỉ được tạo nên bởi những thỏa thuận giữa hai chính phủ, mà còn bởi sự gắn bó, tin cậy và thiện cảm giữa con người với con người. Trên nền tảng ấy, hai nước đang có cơ hội mở ra một chương mới, cùng hướng tới chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Sợi dây gắn kết vượt thời gian

Nói đến Đan Mạch, nhiều người Việt Nam thường nghĩ ngay đến những câu chuyện cổ tích như Nàng tiên cá, Chú lính chì dũng cảm, Cô gái bán diêm của nhà văn Hans Christian Andersen. Nhưng có một câu chuyện có thật còn ít được biết đến hơn: mối gắn bó sâu sắc giữa Hoàng thân Henrik, phu quân của Nữ hoàng Margrethe II, với Hà Nội và Việt Nam.

Trong những năm tháng tuổi thơ, Hoàng thân Henrik từng sinh sống và học tập tại Hà Nội. Trong hồi ký, ông dành riêng một chương để kể về những kỷ niệm tại ngôi nhà số 80 phố Phan Đình Phùng. Trước chuyến thăm Việt Nam năm 2009, ông từng chia sẻ một câu nói khiến tôi nhớ mãi: “Trở về Việt Nam nghĩa là tôi chạm vào tuổi thơ của mình”.

Tình cảm ấy không chỉ nằm trong ký ức của riêng Hoàng thân. Ngày 6/5/2022, khi trình Quốc thư lên Nữ hoàng Margrethe II tại Cung điện Fredensborg, tôi xúc động khi nghe bà kể về những năm tháng Hoàng thân Henrik gắn bó với Việt Nam. Bà nhắc lại chuyến dạo quanh phố cổ Hà Nội bằng xích lô và cho biết Việt Nam luôn hiện diện trong những câu chuyện gia đình Hoàng gia.

Tôi cũng từng bất ngờ khi biết trong khu vườn nhà kính tại cung điện Fredensborg có những loại rau gia vị quen thuộc của Việt Nam như rau húng, thì là, hành và ớt. Một chi tiết nhỏ nhưng gợi nhiều suy nghĩ: đôi khi, tình hữu nghị giữa các dân tộc được nuôi dưỡng từ chính những ký ức, thói quen và tình cảm bình dị như vậy.

Trước khi kế vị trở thành Nhà Vua Đan Mạch, Thái tử Frederik đã nhiều lần đến Việt Nam. Trong chuyến thăm tháng 11/2022 cùng Công nương Mary, ông và phu nhân đã gặp gỡ doanh nghiệp, trao đổi về hợp tác chuyển đổi xanh, đồng thời dành thời gian khám phá đời sống văn hóa Việt Nam. Hình ảnh Thái tử dạo quanh hồ Hoàn Kiếm, thăm đền Ngọc Sơn, xem múa rối nước và tự tay in tranh Đông Hồ vẫn để lại trong tôi nhiều xúc cảm.

Những câu chuyện ấy cho thấy quan hệ Việt Nam - Đan Mạch không chỉ được xây dựng bằng những văn kiện ngoại giao, mà còn bằng những trải nghiệm chân thực và sự trân trọng dành cho văn hóa, lịch sử của nhau.

Điều đó càng trở nên rõ nét khi tôi gặp những người bạn Đan Mạch dành nhiều năm gắn bó với Việt Nam. Chị Trine Doan, nguyên Chủ tịch Hội hữu nghị Đan Mạch - Việt Nam, kể cho tôi nghe về hoạt động của Hội, được thành lập từ năm 1976 nhằm thúc đẩy sự hiểu biết và hợp tác giữa nhân dân hai nước. Trong số các thành viên có những người từng tham gia các cuộc biểu tình phản đối chiến tranh ở Việt Nam, nay vẫn kiên trì vun đắp tình hữu nghị giữa hai dân tộc.

Tôi cũng có dịp gặp nhạc sĩ, ca sĩ Michael Møller, người đã 9 lần đến Việt Nam kể từ 2007 và tìm thấy nguồn cảm hứng sáng tác từ lịch sử, văn hóa cũng như nhịp sống của đất nước chúng ta. Những nghệ sĩ như anh đang góp phần đưa hai nền văn hóa đến gần nhau hơn bằng một ngôn ngữ vượt qua mọi ranh giới: âm nhạc.

Một người bạn khác, ông Thomas Pedersen, từng làm việc nhiều năm tại Việt Nam trong vai trò lãnh đạo doanh nghiệp Đan Mạch, lại giúp tôi hiểu sâu hơn về kinh nghiệm phát triển của đất nước Bắc Âu này, đặc biệt trong các lĩnh vực năng lượng tái tạo, giáo dục, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Qua những cuộc gặp ấy, tôi nhận ra rằng lòng tin giữa các quốc gia không chỉ được hình thành ở bàn đàm phán. Lòng tin còn được vun đắp từ những người dân bình thường, những người bạn lâu năm, những nghệ sĩ, nhà giáo, nhà khoa học và doanh nhân cùng tin tưởng vào giá trị của sự hợp tác.

Đây chính là tài sản quý giá để Việt Nam và Đan Mạch tiếp tục mở rộng quan hệ trong giai đoạn mới.

Từ trải nghiệm Đan Mạch đến gợi mở cho Việt Nam

Tháng 5/2023, tôi có cơ hội tham gia “hành trình xanh” do Bộ Ngoại giao Đan Mạch tổ chức. Cùng các đồng nghiệp ASEAN, tôi đến thăm một số trung tâm nghiên cứu về nông nghiệp công nghệ cao, chế tạo tua-bin điện gió, công nghệ lượng tử, thiết bị bay không người lái và robot.

Những chuyến đi thực tế ấy giúp tôi hiểu rõ hơn điều mà ông Thomas Pedersen từng chia sẻ: thành công của Đan Mạch không chỉ nằm ở những công nghệ tiên tiến, mà còn ở cách tổ chức và vận hành mô hình phát triển.

Trong nhiều thập niên, Đan Mạch đã kiên trì theo đuổi những chính sách về năng lượng, môi trường và phát triển bền vững. Từ một quốc gia có nguồn tài nguyên hạn chế, nước này từng bước xây dựng năng lực cạnh tranh dựa trên tri thức, công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng hợp tác giữa các chủ thể trong xã hội.

Đối với tôi, một trong những đặc điểm nổi bật của người Đan Mạch là tinh thần sáng tạo. Từ những sản phẩm quen thuộc như LEGO đến các giải pháp công nghệ năng lượng, họ luôn tìm cách biến ý tưởng thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị kinh tế cụ thể. Nhưng sáng tạo không thể chỉ dựa vào tài năng của từng cá nhân. Nó cần một môi trường khuyến khích thử nghiệm, chấp nhận những cách làm mới và tạo điều kiện để tri thức được ứng dụng vào thực tiễn.

Một khái niệm thường được nhắc đến trong xã hội Đan Mạch là “đồng kiến tạo” (samskabelse, hay co-creation). Đó là cách tiếp cận trong đó Nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và người dân cùng tham gia xác định vấn đề, tìm kiếm giải pháp và tạo ra giá trị chung.

Tinh thần này được thể hiện trong nhiều hoạt động nghiên cứu và phát triển, từ chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử đến chuyển đổi xanh. Thay vì coi đổi mới sáng tạo là nhiệm vụ riêng của các cơ quan nghiên cứu, Đan Mạch chú trọng kết nối các nguồn lực để kết quả nghiên cứu có thể đi vào sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Tôi cho rằng đây là kinh nghiệm đáng tham khảo đối với Việt Nam. Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh ngày càng cấp thiết. Muốn đạt được điều đó, chúng ta cần tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu; thúc đẩy thương mại hóa kết quả khoa học công nghệ; đồng thời tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư cho đổi mới sáng tạo.

Giáo dục cũng là một bài học đáng chú ý. Đan Mạch đề cao tinh thần học tập suốt đời, khuyến khích mỗi người không ngừng cập nhật kiến thức và kỹ năng trong suốt cuộc đời làm việc. Trẻ em được tạo điều kiện phát triển tư duy độc lập, khả năng hợp tác và giải quyết vấn đề. Việc người trưởng thành, kể cả người đã nghỉ hưu, tiếp tục học tập và nâng cao kỹ năng không phải điều bất thường.

Kinh nghiệm này gợi mở rằng đầu tư cho con người không thể chỉ dừng ở giáo dục ban đầu. Trong một nền kinh tế thay đổi nhanh chóng bởi công nghệ và chuyển đổi xanh, học tập suốt đời, đào tạo lại và nâng cao kỹ năng sẽ trở thành điều kiện quan trọng để người lao động thích ứng, doanh nghiệp nâng cao năng suất và xã hội phát triển bao trùm hơn.

Tất nhiên, không có mô hình phát triển nào có thể được sao chép nguyên vẹn từ quốc gia này sang quốc gia khác. Điều Việt Nam cần tìm kiếm không phải là một công thức có sẵn, mà là những nguyên tắc có thể vận dụng phù hợp với điều kiện trong nước: tầm nhìn dài hạn, quản trị hiệu quả, đầu tư cho tri thức, thúc đẩy hợp tác công - tư và đặt con người ở vị trí trung tâm của phát triển.

Cùng kiến tạo tương lai xanh

Những kinh nghiệm tôi có dịp tìm hiểu tại Đan Mạch càng cho thấy tiềm năng hợp tác giữa hai nước còn rất lớn.

Việt Nam và Đan Mạch đã xây dựng quan hệ hợp tác qua nhiều giai đoạn. Năm 2011, hai nước thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược trong các lĩnh vực biến đổi khí hậu, năng lượng, môi trường và tăng trưởng xanh. Năm 2013, quan hệ được nâng lên thành Đối tác toàn diện, mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực kinh tế, thương mại, giáo dục, y tế, nông nghiệp và thực phẩm.

Tháng 11/2023, việc thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược Xanh đánh dấu bước phát triển quan trọng, thể hiện quyết tâm của hai nước trong việc gắn kết hợp tác song phương với mục tiêu phát triển bền vững.

Theo tôi, ý nghĩa của khuôn khổ này không chỉ nằm ở việc xác định các lĩnh vực ưu tiên, mà còn ở khả năng chuyển hóa những cam kết thành kết quả cụ thể. Chuyển đổi xanh đòi hỏi nguồn lực tài chính, công nghệ, nhân lực chất lượng cao và cơ chế phối hợp hiệu quả. Đây cũng chính là những lĩnh vực mà Việt Nam và Đan Mạch có thể bổ trợ cho nhau.

Việt Nam đang có nhu cầu lớn về năng lượng sạch, hạ tầng hiện đại, công nghệ tiết kiệm năng lượng và các giải pháp giảm phát thải. Đan Mạch có kinh nghiệm và thế mạnh về năng lượng tái tạo, công nghệ xanh, vận tải biển, quản trị môi trường và phát triển các mô hình kinh doanh bền vững. Nếu được kết nối hiệu quả, những thế mạnh ấy có thể mở ra cơ hội hợp tác thiết thực cho cả hai phía.

Dự án của Tập đoàn LEGO tại Việt Nam là một ví dụ đáng chú ý. Với tổng vốn đầu tư được công bố hơn 1 tỷ USD, nhà máy tại Bình Dương được định hướng vận hành theo mô hình sản xuất bền vững, ứng dụng các giải pháp năng lượng tái tạo và giảm tác động môi trường. Dự án không chỉ có ý nghĩa về đầu tư và việc làm, mà còn cho thấy những tiêu chuẩn sản xuất xanh có thể được đưa vào hoạt động công nghiệp tại Việt Nam.

Từ những dự án như vậy, có thể thấy hợp tác xanh không nhất thiết là sự chuyển giao một chiều. Doanh nghiệp Đan Mạch có cơ hội mở rộng hoạt động tại một thị trường năng động; doanh nghiệp Việt Nam có thêm cơ hội tiếp cận công nghệ, kinh nghiệm quản trị và các tiêu chuẩn sản xuất tiên tiến. Khi sự hợp tác được phát triển theo hướng lâu dài, cả hai bên đều có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Bên cạnh thu hút đầu tư, tôi cho rằng hai nước cần thúc đẩy hơn nữa hợp tác nghiên cứu, đào tạo nhân lực, phát triển công nghệ và kết nối doanh nghiệp. Các chương trình hợp tác nên hướng tới những kết quả có thể đo lường, từ nâng cao năng lực công nghệ đến giảm phát thải, tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên và tạo thêm việc làm chất lượng cao.

Đặc biệt, cần khuyến khích sự tham gia của các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng các địa phương. Nếu chỉ tập trung vào một số dự án lớn, tiềm năng lan tỏa của quan hệ Đối tác chiến lược Xanh sẽ chưa được khai thác đầy đủ. Ngược lại, khi hợp tác được mở rộng đến hệ sinh thái nghiên cứu, đào tạo và sản xuất, những lợi ích từ chuyển đổi xanh sẽ có cơ hội đến với nhiều doanh nghiệp và người dân hơn.

Trong bối cảnh đó, chuyến thăm cấp Nhà nước tới Đan Mạch của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có ý nghĩa quan trọng. Đây là dịp để hai nước củng cố lòng tin chính trị, rà soát tiến độ hợp tác, thúc đẩy triển khai các cam kết hiện có và tìm kiếm những hướng đi mới phù hợp với nhu cầu phát triển của mỗi bên.

Tôi kỳ vọng chuyến thăm sẽ tạo thêm động lực cho hợp tác về vận tải biển, logistics, năng lượng tái tạo, công nghệ xanh, đổi mới sáng tạo, giáo dục và phát triển nguồn nhân lực; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp hai nước mở rộng đầu tư, tăng cường kết nối chuỗi cung ứng và phát triển những dự án có giá trị lâu dài. Cùng với hợp tác cấp chính phủ, việc mở rộng giao lưu giữa nhân dân, địa phương, trường đại học và các tổ chức xã hội sẽ tiếp tục củng cố nền tảng bền vững cho quan hệ song phương.

Sau 55 năm gắn bó, Việt Nam và Đan Mạch có nhiều lý do để tin tưởng vào triển vọng hợp tác phía trước. Hai nước có thể khác nhau về quy mô, điều kiện phát triển và những ưu tiên cụ thể, nhưng cùng chia sẻ mong muốn xây dựng một nền kinh tế thịnh vượng, một xã hội có chất lượng sống cao và một tương lai bền vững hơn cho các thế hệ mai sau.

Nếu những câu chuyện cổ tích của Andersen từng đưa hình ảnh Đan Mạch đến gần với nhiều thế hệ người Việt Nam, thì ngày nay, những kinh nghiệm về đổi mới sáng tạo, giáo dục và chuyển đổi xanh có thể mở ra những cách thức hợp tác mới giữa hai đất nước.

Tôi tin rằng, với nền tảng hữu nghị và lòng tin đã được vun đắp qua nhiều thập niên, Việt Nam và Đan Mạch có thể cùng viết tiếp một câu chuyện đẹp hơn: câu chuyện về hai quốc gia cùng học hỏi, cùng sáng tạo và cùng kiến tạo tương lai xanh, thịnh vượng, bền vững vì lợi ích của nhân dân hai nước.

Lương Thanh Nghị

Nguyên Đại sứ Việt Nam tại Đan Mạch