Từ vụ bà Kim Tiến: Điều kiện để hưởng án treo là gì?

Vậy điều kiện để được hưởng án treo là gì?

Không phải cứ hoàn thành nghĩa vụ bồi thường là được hưởng án treo

Theo luật sư Trương Anh Tú (Chủ tịch TAT Law Firm), Điều 65 Bộ luật Hình sự và hướng dẫn tại Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị quyết 01/2022/NQ-HĐTP, người bị xử phạt tù có thể được xem xét hưởng án treo khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định.

Trước hết, người bị xử phạt tù không quá 3 năm. Người bị xử phạt tù có nhân thân là ngoài lần phạm tội này, người phạm tội chấp hành chính sách, pháp luật và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của công dân ở nơi cư trú, nơi làm việc.

Bên cạnh đó, người phạm tội phải có từ hai tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự trở lên, trong đó có ít nhất một tình tiết quy định tại khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự và không có tình tiết tăng nặng quy định tại khoản 1 Điều 52. 

Trường hợp có tình tiết tăng nặng thì số tình tiết giảm nhẹ phải nhiều hơn số tình tiết tăng nặng từ hai tình tiết trở lên, trong đó có ít nhất một tình tiết thuộc khoản 1 Điều 51.

Ngoài ra, tòa án còn phải xét thấy không cần bắt người phạm tội chấp hành hình phạt tù nếu họ có khả năng tự cải tạo và việc cho hưởng án treo không gây nguy hiểm cho xã hội, không ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Việc cho hưởng án treo phải được xem xét thận trọng, chặt chẽ.

Theo Điều 3 Nghị quyết, những trường hợp không được hưởng án treo gồm: người phạm tội là chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy; ngoan cố chống đối, côn đồ, dùng thủ đoạn xảo quyệt, có tính chất chuyên nghiệp; lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi hoặc cố ý gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Ngoài ra, không cho hưởng án treo đối với người bỏ trốn và bị truy nã, trừ trường hợp đã đầu thú trước khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử; người đang hưởng án treo phạm tội mới hoặc bị xét xử về tội phạm khác thực hiện trước khi được hưởng án treo; người bị xét xử cùng lúc về nhiều tội, trừ một số trường hợp đối với người dưới 18 tuổi hoặc người phạm tội ít nghiêm trọng, người giúp sức có vai trò không đáng kể.

Quy định cũng loại trừ người phạm tội từ hai lần trở lên, trừ trường hợp người dưới 18 tuổi, các lần phạm tội đều ít nghiêm trọng, đều là người giúp sức với vai trò không đáng kể hoặc đều do tự thú; người thuộc trường hợp tái phạm, tái phạm nguy hiểm.

Như vậy, việc một bị cáo đã khắc phục toàn bộ trách nhiệm bồi thường không đồng nghĩa đương nhiên được hưởng án treo. Khắc phục hậu quả có thể là tình tiết giảm nhẹ, nhưng người được xem xét án treo vẫn phải đáp ứng đồng thời các điều kiện khác.

Dự án vì lợi ích chung không đồng nghĩa mọi hành vi đều vì lợi ích chung

Một vấn đề khác được đặt ra là việc khắc phục toàn bộ thiệt hại trong vụ án kinh tế có thể áp dụng Nghị quyết 37/2026/QH16 về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế có hiệu lực từ ngày 1-9-2026 hay không.

Theo đó, Nghị quyết quy định cơ chế đặc thù đối với một số trường hợp vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế. 

Trong đó, Điều 5 quy định cơ quan tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự khi có đủ các điều kiện, gồm: không tham nhũng; vì lợi ích chung; hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh hoặc ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội; không có khiếu nại, tố cáo hoặc đã được giải quyết dứt điểm; đồng thời không gây thất thoát, lãng phí tài sản hoặc đã khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại.

Theo luật sư Trương Anh Tú, việc nghị quyết có hiệu lực trong thời điểm vụ án đang được xét xử phúc thẩm không đồng nghĩa vụ án đương nhiên thuộc trường hợp được áp dụng cơ chế đặc thù.

Việc một hành vi có đáp ứng tiêu chí "vì lợi ích chung" hay không phải được xem xét dựa trên các điều kiện cụ thể mà Nghị quyết 37 đặt ra, trong đó có yêu cầu không vì lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm, không có động cơ vụ lợi và phải xem xét hiệu quả kinh tế - xã hội của hoạt động liên quan.

"Khắc phục hậu quả có thể là một điều kiện quan trọng, nhưng không thay thế việc chứng minh các điều kiện khác, trước hết là hành vi có thực sự 'vì lợi ích chung' theo đúng định nghĩa của nghị quyết hay không", luật sư Trương Anh Tú phân tích.

Vụ án xảy ra tại dự án cơ sở 2 Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Theo bản án sơ thẩm, những sai phạm trong quá trình thực hiện dự án đã khiến hai công trình đình trệ, kéo dài, gây thất thoát, lãng phí hơn 803 tỉ đồng.

Ngày 27-5, TAND TP Hà Nội tuyên phạt bà Nguyễn Thị Kim Tiến 6 năm tù về tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí và buộc bồi thường hơn 108 tỉ đồng.

Tại phiên phúc thẩm, bà Tiến đã nộp đủ số tiền hơn 108 tỉ đồng theo bản án và tiếp tục khắc phục hậu quả 1,1 tỉ đồng.

Đại diện Viện kiểm sát tại tòa đề nghị giảm án cho bà Tiến đến 2 năm tù, nhưng cho rằng bà Tiến vẫn chưa đủ điều kiện để được hưởng án treo.

Sau khi bà Nguyễn Thị Kim Tiến nộp thêm 1,1 tỉ đồng, viện kiểm sát thay đổi quan điểm, đề nghị giảm cho cựu Bộ trưởng Bộ Y tế từ 1 năm 6 tháng đến 2 năm tù so với án sơ thẩm. Tuy nhiên cơ quan công tố cho rằng mức án sau khi được đề nghị giảm vẫn trên 3 năm tù, nên bà Tiến chưa đủ điều kiện hưởng án treo.