Bài toán đặt ra là làm thế nào để người dân đủ nguồn lực giữ rừng đến tuổi khai thác và mở rộng mô hình này trên quy mô lớn.
Hiệu quả gấp nhiều lần
Anh Trần Quang Diệu, Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh dịch vụ tổng hợp nông nghiệp Thượng Phước, xã Triệu Phong cho biết, trước đây phần lớn diện tích rừng của anh và nhiều hội viên được khai thác khi mới 4 đến 5 năm tuổi để bán dăm gỗ. Chu kỳ ngắn giúp người trồng rừng nhanh thu hồi vốn nhưng giá trị mang lại chưa tương xứng với tiềm năng của rừng.
Được sự hướng dẫn của cơ quan chuyên môn, năm 2018 hợp tác xã bắt đầu chuyển đổi sang mô hình trồng rừng gỗ lớn. Đến nay có gần 40 ha rừng gỗ lớn 10 năm tuổi được khai thác, hiệu quả kinh tế đạt từ 220-250 triệu đồng/ha, gấp nhiều lần so với rừng khai thác khi mới 4 đến 5 năm tuổi.
Điều quan trọng hơn cả là tư duy của người trồng rừng đang dần thay đổi. Trước đây người dân chỉ quan tâm khai thác sớm để có nguồn thu trước mắt thì nay nhiều hội viên sẵn sàng đầu tư dài hạn nhằm tạo ra sản phẩm gỗ có giá trị cao hơn, đáp ứng yêu cầu của thị trường chế biến gỗ xuất khẩu.
Ông Nguyễn Văn Quốc và nhóm hộ trồng rừng ở thôn An Tuyền, xã Hiếu Giang đang tập trung phát triển rừng gỗ lớn. Ông Quốc chia sẻ, thời điểm ban đầu mới tiếp cận mô hình, nhiều hộ còn băn khoăn vì thời gian phát triển rừng khá dài, đến nay hiệu quả mô hình đã thuyết phục được họ.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hiếu Giang Phạm Viết Thanh cho biết, xã có hơn 40% diện tích rừng phát triển theo hướng gỗ lớn, mục tiêu đến năm 2030 đạt khoảng 50%. Địa phương tập trung tuyên truyền, tổ chức tập huấn, chuẩn hóa nguồn giống, đồng thời tăng cường liên kết với doanh nghiệp để bao tiêu sản phẩm cho hội viên theo mô hình này.
Tuy đạt được kết quả khả quan song nhiều hộ trồng rừng ở Quảng Trị trăn trở, để mở rộng diện tích trồng rừng gỗ lớn vẫn còn không ít trở ngại, nhất là áp lực về vốn đầu tư trong thời gian phát triển.
Nhiều hộ dù hiểu rõ lợi ích trồng rừng gỗ lớn vẫn khai thác rừng bán sớm hơn do cần tiền để trang trải nhiều việc phát sinh trong cuộc sống hằng ngày. Vì vậy, người dân mong muốn có thêm các chính sách ưu đãi làm động lực quan trọng để yên tâm kéo dài chu kỳ rừng trồng.
Ông Phan Văn Phước, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành trung tâm cung cấp nguyên liệu và chế biến gỗ rừng trồng của khu vực miền trung. Dù đã đạt được những kết quả bước đầu trong phát triển lâm nghiệp, nhưng lĩnh vực rừng gỗ lớn vẫn còn nhiều hạn chế như khai thác rừng non đang diễn ra khá phổ biến, năng suất rừng trồng thấp.
Hỗ trợ người trồng rừng
Theo ông Phước, để thúc đẩy phát triển sản xuất, giúp người dân có thêm nguồn lực giữ rừng lâu hơn, mới đây tỉnh Quảng Trị đã ban hành chính sách hỗ trợ đầu tư trồng rừng gỗ lớn bằng Nghị quyết số 14/2026 của Hội đồng nhân dân tỉnh.
Cụ thể, đối tượng được hỗ trợ là hộ gia đình, cá nhân có nhu cầu và có đất trồng rừng đã được cấp có thẩm quyền giao đất, cho thuê đất, được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng hoặc sử dụng đất ổn định theo quy định của pháp luật. Người trồng rừng phải cam kết khai thác sau khi rừng đạt tiêu chí rừng trồng gỗ lớn theo quy định.
Trên cơ sở đó, tỉnh hỗ trợ trồng rừng bằng các loài cây sinh trưởng nhanh với mức 32,7 triệu đồng/ha/chu kỳ, chia thành nhiều đợt gồm kinh phí mua cây giống, phân bón. Đặc biệt trong đó hỗ trợ một phần để trả nhân công chăm sóc rừng trồng từ năm thứ 6 hoặc thứ 7 với mức 4,6 triệu đồng/ha.
Đây là giai đoạn rất cần thiết và ý nghĩa bởi nhiều chủ rừng gặp khó khăn về kinh tế nên thường khai thác rừng ở độ tuổi này. Vì vậy khi được hỗ trợ kịp thời họ sẽ tiếp tục chăm sóc để rừng phát triển đến 10 và sau 10 năm tuổi mới khai thác.
Với trồng rừng bằng các loài cây sinh trưởng chậm, tỉnh hỗ trợ 49,1 triệu đồng/ha/chu kỳ, chia thành nhiều đợt, trong đó có hỗ trợ một phần nhân công nuôi dưỡng rừng trồng năm thứ 9. Đồng thời hỗ trợ một lần chi phí khảo sát, thiết kế, lập dự toán trồng rừng gỗ lớn với mức 3,5 triệu đồng/ha, thực hiện trong năm đầu tiên.
Các hộ gia đình, cá nhân được hưởng toàn bộ sản phẩm từ rừng sau khi khai thác theo quy định của pháp luật song song với thực hiện đầy đủ các biện pháp lâm sinh về trồng rừng, chăm sóc, nuôi dưỡng rừng gỗ lớn theo quy định. Chính sách cũng quy định người trồng rừng phải hoàn trả toàn bộ kinh phí đã được hỗ trợ nếu khai thác trước khi rừng đạt tiêu chí rừng trồng gỗ lớn.
Việc Quảng Trị ban hành chính sách hỗ trợ phát triển rừng sản xuất gỗ lớn được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực để người dân yên tâm đầu tư, kéo dài chu kỳ sản xuất, hạn chế tình trạng khai thác rừng non.
Đây cũng là cơ sở để từng bước hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, nâng cao năng suất, chất lượng rừng trồng, đáp ứng nhu cầu chế biến lâm sản. Qua đó góp phần phát triển lâm nghiệp theo hướng bền vững, gắn hiệu quả kinh tế với bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị tài nguyên rừng.
Bài và ảnh: LÂM QUANG HUY