Từng trắng tay vì nợ nần, nữ nông dân đưa cá quê xuất ngoại

Sinh ra trong một gia đình thuần nông ở xã Thạnh Hòa, TP Cần Thơ, bà Nguyễn Thị Kim Thùy (SN 1974) bước vào hành trình lập nghiệp với hành trang gần như không có gì ngoài sự cần cù. Con đường ấy không trải hoa hồng, mà chất chứa những lần thất bại, nợ nần và cả những lúc tưởng chừng phải dừng lại.

Không chịu khuất phục

Năm 1993, vừa về nhà chồng, bà Thùy bắt đầu tập nuôi cá trê với 2,5 triệu đồng, số tiền có được nhờ thế chấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của gia đình chồng. Khởi đầu thuận lợi, thấy nuôi cá có thể giúp gia đình cải thiện cuộc sống, hai vợ chồng chị mạnh dạn mở rộng sản xuất.

Họ mượn đất cha mẹ ruột đào ao, gom toàn bộ vốn liếng rồi vay thêm 500-700 triệu đồng để nuôi cá rô đầu vuông. Thế nhưng, dịch bệnh bất ngờ khiến đàn cá thiệt hại nặng, vốn liếng nhanh chóng tiêu tan. Ngân hàng ngừng cho vay, trong khi khoản nợ ngày càng lớn khiến gia đình bà Thùy rơi vào cảnh khó khăn chồng chất.

Thất bại khiến bà Thùy hiểu rằng làm nông nghiệp nếu chỉ dựa vào may rủi thì rất dễ trắng tay. Thay vì buông xuôi, bà vay mượn mở một quán ăn nhỏ, chuyên chế biến các món cá để vừa kiếm sống vừa tìm hướng đi mới.

Bà Thùy nhớ lại những ngày đầu với nụ cười hóm hỉnh: “Hồi đó tôi có biết bán quán là gì đâu. Khách vô ăn tôi nói thiệt là món đó không biết nấu, rồi nhờ khách chỉ giùm cách làm”. May mắn, những món ăn của bà hợp khẩu vị thực khách. Khách đến ngày một đông, nhiều người còn mua món ăn mang về.

Trong quá trình bán hàng, bà Thùy nhận thấy chả cá thát lát rút xương tẩm gia vị được khách đặc biệt ưa chuộng. Từ một quán ăn nhỏ, bà bắt đầu nghĩ đến câu chuyện lớn hơn: muốn nâng giá trị nông sản quê nhà, người dân không thể mãi bán cá nguyên liệu mà phải chế biến thành sản phẩm có thương hiệu.

Năm 2015, dù chồng còn e ngại rủi ro, bà âm thầm đi đăng ký thương hiệu độc quyền “Cá thát lát Kỳ Như”. Quyết định ấy mở ra một bước ngoặt trong hành trình khởi nghiệp của người phụ nữ miền Tây.

Những ngày đầu, bà tự mang sản phẩm đi chào hàng tại các siêu thị, cửa hàng đặc sản và chợ đầu mối. Đối tác khi ấy còn dè dặt, đơn hàng nhỏ giọt, sản phẩm chủ yếu là cá thát lát nạo.

“Ban đầu khó lắm, mình phải đi từng nơi, giới thiệu từng sản phẩm. Nhiều chỗ không nhận vì chưa biết thương hiệu”, bà Thùy kể.

Nhưng bà tin vào lợi thế của con cá quê mình. Theo bà, cá thát lát thích hợp với điều kiện thổ nhưỡng vùng này, thịt cá có màu hồng đặc trưng, thớ săn chắc, khi chế biến có độ giòn, dai và mùi thơm tự nhiên. Đặc biệt, cá được nuôi theo tiêu chuẩn VietGAP cho thịt ngọt, hạn chế mùi rong cỏ.

Từ niềm tin đó, bà kiên trì chuẩn hóa quy trình, nâng chất lượng sản phẩm và thuyết phục người nuôi cùng tham gia. Năm 2019, Hợp tác xã (HTX) Kỳ Như chính thức thành lập với 11 thành viên.

Từ cá quê đến sản phẩm xuất khẩu

Sau nhiều năm xây dựng, HTX Kỳ Như hiện có 56 thành viên, vùng nuôi rộng hơn 17ha. HTX ký hợp đồng bao tiêu với nông dân, mức giá cao hơn thị trường 2.000-10.000 đồng/kg, góp phần giúp người nuôi giảm nỗi lo “được mùa rớt giá”.

Mỗi năm, HTX cung ứng khoảng 1.000 tấn cá thương phẩm và 400 tấn sản phẩm chế biến ra thị trường. Đơn vị hiện sở hữu 14 sản phẩm OCOP, trong đó có 10 sản phẩm đạt 4 sao và một sản phẩm chả cá thát lát đạt OCOP 5 sao quốc gia. HTX đang hoàn thiện hồ sơ để nâng hạng thêm 2 sản phẩm lên 5 sao.

Đằng sau những sản phẩm ấy là quá trình chuẩn hóa nghiêm ngặt. HTX áp dụng các tiêu chuẩn ISO 22000:2018, HACCP, đồng thời dán mã QR truy xuất nguồn gốc. Việc kiểm soát chất lượng từ vùng nguyên liệu đến chế biến giúp thương hiệu Kỳ Như dần tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng và đối tác.

Năm 2024, doanh thu HTX đạt hơn 14,75 tỷ đồng. Sang năm 2025, riêng mảng chế biến đạt doanh thu 28 tỷ đồng, lợi nhuận từ 2-3 tỷ đồng.

Hiện sản phẩm của HTX cung ứng gần 2 tấn thành phẩm tươi mỗi ngày cho các hệ thống siêu thị trong nước. Các sản phẩm cũng được gia công xuất khẩu sang Mỹ và Hàn Quốc, riêng thị trường Hàn Quốc duy trì sản lượng bình quân 5-10 tấn/tháng.

Nhìn lại chặng đường, bà Thùy xúc động khi nhớ những ngày phải tự mình đi chào hàng. “Ngày trước mình vất vả chạy đi chào hàng từng nơi, nhưng từ khi đạt chuẩn OCOP, siêu thị lớn và đối tác đã tìm đến đặt hàng với số lượng lớn và ổn định”, bà nói.

Đầu năm 2026, bà tiếp tục đầu tư hệ thống nuôi cá trên cạn bằng bể nổi phân tầng, kết hợp điện mặt trời, hướng đến mô hình nông nghiệp xanh, tiết kiệm năng lượng. Đây được xem là bước đi mới nhằm chủ động nguồn nguyên liệu, giảm áp lực lên môi trường và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Không chỉ làm giàu cho gia đình, bà Thùy còn chú trọng tạo sinh kế cho người dân địa phương. Nhà xưởng trang bị máy móc hiện đại nhưng bà vẫn giữ các công đoạn thủ công như xẻ cá, tách xương, tạo việc làm cho 40-50 lao động, cao điểm lên đến 70 người. Phần lớn lao động là phụ nữ, với thu nhập ổn định khoảng 7 triệu đồng/tháng và được đóng bảo hiểm đầy đủ.

Từ hai bàn tay trắng sau những lần nợ nần, bà Thùy đã trở thành một trong 4 gương mặt nông dân tiêu biểu của Cần Thơ được vinh danh “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm đổi mới”.

Bà Nguyễn Thị Nhàn, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Thạnh Hòa, đánh giá bà Thùy là người phụ nữ tài giỏi, bản lĩnh, có nghị lực phi thường. Theo bà Nhàn, dù từng trắng tay vì nợ nần, bà Thùy vẫn vươn lên làm giàu chính đáng, đưa nông sản quê nhà vươn ra thế giới, đồng thời tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động nữ và tích cực tham gia công tác an sinh xã hội.

“Về phía hội, chúng tôi luôn đánh giá rất cao và sẵn sàng tạo mọi điều kiện tốt nhất, hỗ trợ chị tiếp cận các nguồn vốn để HTX ngày càng phát triển vững chắc”, bà Nhàn nói.

Những con cá thát lát từ vùng đất Cần Thơ hôm nay đã có mặt trong các hệ thống phân phối lớn và theo đơn hàng đến thị trường nước ngoài. Sau những lần trắng tay, người phụ nữ miền Tây ấy đã chọn cách đi tiếp, để rồi biến những thất bại từng là vết đau thành động lực tạo nên giá trị mới cho nông sản quê hương.