Chị Huỳnh Thị Thu Thủy - người sáng lập Bà Ba Hội - Ảnh: N.V.
Việt Nam có nhiều món ăn ngon, nguyên liệu tốt cùng những câu chuyện văn hóa đặc sắc. Tuy nhiên, không ít đặc sản vẫn chỉ được sản xuất, tiêu thụ trong phạm vi địa phương.
Với chị Huỳnh Thị Thu Thủy, bài toán đặt ra không phải là chọn giữa truyền thống và công nghệ, mà là tìm cách để công nghệ giúp những giá trị truyền thống có thêm cơ hội tồn tại trong một thị trường rộng lớn hơn.
Từ nghề bánh gia đình đến thương hiệu đặc sản
Chị Thủy quê Tam Kỳ, từng là công chức và có bằng thạc sĩ tôn giáo học. Nhưng nghề làm bánh nhiều năm của gia đình mới là nền móng cho hành trình khởi nghiệp của chị.
Từ năm 2019, chị bắt đầu phát triển thương hiệu Bà Ba Hội trên nền tảng nghề làm bánh chưng, bánh tét, bánh tổ đã được gia đình duy trì nhiều năm.
Trước đó, gia đình chủ yếu làm thủ công, bán cho người quen và khách hàng địa phương. Những chiếc bánh được yêu thích nhưng chưa có thương hiệu rõ ràng, bao bì còn đơn giản, sản xuất phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm của người làm và thị trường chủ yếu tập trung vào dịp Tết.
Đóng gói cá rim - Ảnh: N.V.
"Nếu chỉ tiếp tục làm theo cách cũ, nghề gia đình vẫn có thể tồn tại nhưng khó phát triển thành một thương hiệu bền vững. Ngược lại, nếu chạy theo công nghiệp hóa mà làm mất hương vị truyền thống, sản phẩm cũng không còn lý do để tồn tại", chị Thủy nói.
Từ đó, Bà Ba Hội được định hình theo hướng chuẩn hóa, thương mại hóa đặc sản Việt bằng công nghệ nhưng lấy bản sắc truyền thống làm nền tảng.
Doanh nghiệp không chỉ thu mua sản phẩm có sẵn rồi gắn nhãn, mà tham gia từ nghiên cứu, hoàn thiện công thức, xây dựng tiêu chuẩn nguyên liệu, thiết kế quy trình sản xuất đến kiểm soát chất lượng, bao bì, truy xuất nguồn gốc và phát triển thị trường.
Mô hình này đồng thời kết nối với hộ sản xuất, hợp tác xã, vùng nguyên liệu và các cơ sở liên kết. Theo chị Thủy, các đối tác có thế mạnh về nguyên liệu, tay nghề và tri thức bản địa; Bà Ba Hội giúp những giá trị đó trở thành sản phẩm có thể sản xuất ổn định, truy xuất được và đưa vào hệ thống phân phối hiện đại.
Sản phẩm bánh tổ, bánh chưng vào các kênh phân phối - Ảnh: NVCC
Công nghệ để giữ vị quê
Đặc sản truyền thống thường được làm bằng kinh nghiệm. Nhưng khi sản lượng tăng từ vài chục lên hàng nghìn sản phẩm, kinh nghiệm thôi chưa đủ.
Theo chị Thủy, trước khi được chuẩn hóa, cùng một công thức nhưng mỗi người có thể định lượng khác nhau. Nhiệt độ, thời gian nấu hay độ chín phần lớn được nhận biết bằng cảm quan khiến chất lượng giữa các mẻ khó hoàn toàn đồng nhất.
Bài toán càng trở nên khó hơn khi sản phẩm phải bảo quản lâu, vận chuyển xa và đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm.
Bánh chưng là một ví dụ. Từ định lượng nếp, đậu, thịt, lá đến kiểm soát nhiệt độ, thời gian nấu, làm nguội, đóng gói và bảo quản, từng công đoạn được đưa vào quy trình với các thông số kiểm soát. Bà Ba Hội cũng ứng dụng hút chân không, retort và các thiết bị chuyên dụng nhằm tăng tính ổn định, khả năng bảo quản và vận chuyển sản phẩm.
Theo chị Thủy, hiệu quả rõ nhất là chất lượng giữa các mẻ ổn định hơn, giảm sự phụ thuộc vào cảm nhận của từng người làm và giúp sản phẩm đáp ứng những đơn hàng lớn hơn. Chị cho biết bánh chưng hiện có thời hạn bảo quản 60 ngày ở môi trường bình thường, không sử dụng chất bảo quản.
Tuy nhiên, với người làm đặc sản, chuẩn hóa chưa bao giờ chỉ là câu chuyện của máy móc.
"Chúng tôi có thể thay đổi cách đo lường, kiểm soát nhiệt độ, bảo quản, đóng gói và tổ chức sản xuất. Nhưng những yếu tố tạo nên căn tính của sản phẩm thì không được thay đổi tùy tiện", chị Thủy chia sẻ.
Với bánh chưng, đó là cấu trúc của nếp, đậu, thịt và lá; sự hài hòa của độ dẻo, độ bùi, vị đậm vừa phải và mùi thơm tự nhiên khi bánh chín trong lá.
"Bảo tồn không có nghĩa là giữ mọi thứ đứng yên. Bảo tồn là để những giá trị cốt lõi tiếp tục sống trong một bối cảnh mới", chị nói.
Khách hàng mua sản phẩm của Bà Ba Hội - Ảnh: NVCC
Đưa món ăn đi xa cùng câu chuyện
Hiện doanh thu của Bà Ba Hội chủ yếu đến từ bánh chưng, bánh tét, cá nục rim, bánh tổ… thông qua các kênh siêu thị và xuất khẩu.
Tháng 7-2023, Bà Ba Hội thực hiện lô hàng chính ngạch đầu tiên vào Hoa Kỳ với bánh chưng, cá nục rim và mì Quảng ếch.
Hiện năng lực của Bà Ba Hội khoảng 300.000 sản phẩm mỗi năm. Chị Thủy dự kiến sản lượng tăng 20-40% trong giai đoạn 2027-2028, với động lực từ việc khai thác tốt hơn công suất nhà máy, mở rộng xuất khẩu sang Canada, phát triển các dòng quà tặng văn hóa - doanh nghiệp - đối ngoại và lựa chọn thêm những đặc sản vùng miền đủ khả năng chuẩn hóa.
Chị Thủy từng bước đưa sản phẩm quê hương "xuất ngoại" - Ảnh: NVCC
Với chị Thủy, thứ muốn đưa ra thế giới không chỉ là một chiếc bánh chưng, một hũ cá nục rim hay một phần mì Quảng. Đó còn là câu chuyện về nguyên liệu, người làm ra sản phẩm và bản sắc của từng vùng đất.
Giữ nguyên liệu, hương vị, câu chuyện và sự tử tế; đổi quy trình, công nghệ, bao bì và cách tiếp cận thị trường - đó là cách Bà Ba Hội chọn để truyền thống không chỉ trở thành một ký ức đẹp mà tiếp tục sống trong một thị trường mới.
Bánh chưng Bà Ba Hội được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia năm 2021. Dự án Bà Ba Hội đoạt giải ba Cuộc thi Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo TP Đà Nẵng năm 2026.
Nhiều điểm mới trong giải thưởng Tuổi Trẻ Startup Award 2026
Tuổi Trẻ Startup Award 2026 lần thứ 7 do báo Tuổi Trẻ và Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam TP.HCM tổ chức, phối hợp với Liên minh Đổi mới sáng tạo quốc tế (InnoEx) và sự cố vấn đặc biệt của ông Phạm Phú Ngọc Trai - Chủ tịch Hội đồng cố vấn chiến lược đổi mới sáng tạo (SACSTI) Đại học Quốc gia TP.HCM.
Giải thưởng chia ra ba lĩnh vực, gồm Công nghệ tài chính và Kinh tế số; Hạ tầng, giao thông và Logistics; An sinh xã hội và Phát triển bền vững, đồng thời phân loại start-up theo nhóm lĩnh vực, mỗi nhóm đều có top 10, tất cả top 10 có cơ hội được pitching.
Năm nay, chương trình có giải thưởng dành cho sinh viên, mở ra "nguồn cảm hứng" và động lực mới để các ý tưởng, ấp ủ từ trường học/phòng lab thành hình và hiện diện trên thị trường.
Mời bạn quét mã QR để xem cách nộp hồ sơ và thể lệ Tuổi Trẻ Startup Award 2026
Chương trình Tuổi Trẻ Startup Award 2026 nhận hồ sơ tham dự từ ngày 12-8-2026 đến hết ngày 15-10-2026 (đã gia hạn). Hội đồng sơ khảo sẽ thẩm định 30 startup tiêu biểu, chọn ra Top 10 tham gia "Vòng chung khảo - Giới thiệu dự án" và vinh danh trao giải.
Năm nay, sự kiện vinh danh trao giải dự kiến sẽ diễn ra vào tháng 10, chia thành 3 bảng theo 3 chủ đề, với sự đồng hành của các đơn vị: Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB), AgriS (Công ty CP Thành Thành Công - Biên Hòa), Tập đoàn VinaCapital.
Chi tiết về chương trình: https://tuoitre.vn/nhip-song-tre/tuoi-tre-start-up-award.htm
Link mẫu gửi hồ sơ đăng ký tham gia: tại đây.
Hoặc mời bạn gửi email về địa chỉ: [email protected], hoặc quét mã QR trên để thêm thông tin.
Tuổi Trẻ Startup Award: Biến camera có sẵn của nhà máy thành hệ thống giám sát bằng AI Từ nguồn dữ liệu hình ảnh sẵn có tại nhà máy, kho vận và công trường, công ty khởi nghiệp KIGO đã phát triển thiết bị ứng dụng thị giác máy tính để cảnh báo rủi ro theo thời gian thực, hướng đến môi trường làm việc an toàn.