Tuổi Trẻ Startup Award: CirBE biến rác chưa phân loại thành tài nguyên

Xử lý trước, phân loại sau

Rác thải sinh hoạt hỗn hợp tại Việt Nam từ lâu đã là bài toán hóc búa với các đơn vị xử lý: độ ẩm cao, bốc mùi hôi thối, các thành phần tạp chất dính chặt vào nhau khiến việc phân loại ngay từ đầu gần như bất khả thi.

Đứng trước thực trạng này, Công ty cổ phần Năng lượng sinh học Tuần hoàn (CirBE) lựa chọn cách tiếp cận ngược lại với quy trình truyền thống, chọn xử lý sinh học trước bằng men vi sinh rồi mới phân tách cơ học.

Bà Nguyễn Thanh Vân, Phó giám đốc chiến lược - thị trường của CirBE, chia sẻ: “Sau khoảng 8 - 48 giờ xử lý men vi sinh, lượng nước dư, nước rỉ rác và khí H₂S giảm đáng kể. Khối rác trở nên khô và tơi xốp. Lúc này hệ thống cơ học mới bắt đầu phân tách.

Từ dòng rác hỗn hợp ban đầu, khoảng 35% thành phần hữu cơ được chuyển sang tạo phân bón, 42% phần dễ cháy được chế biến thành nhiên liệu RDF/SRF, phần nhựa và các vật liệu tái chế khác được tách riêng (tỉ lệ phần trăm thay đổi tùy theo thành phần rác đầu vào)”.

• 

  Tuổi Trẻ Startup Award: Dùng AI ghép CV với việc làm, hỗ trợ ứng viên luyện phỏng vấnĐỌC NGAY

Triết lý vận hành của mô hình này dựa trên việc thích ứng với thực trạng dòng rác hiện hữu, thay vì chờ đợi thói quen phân loại tại nguồn của người dân thay đổi.

Bà Vân cho biết thêm: “Về mặt hạ tầng, hệ thống được thiết kế dạng mô đun với công suất 150 tấn/ngày. Chi phí đầu tư cho mỗi mô đun hoàn chỉnh dao động 600.000 - 800.000 USD (chưa bao gồm mặt bằng và xây dựng nhà xưởng).

Do không áp dụng công nghệ đốt, mô hình cắt giảm được chi phí xây dựng lò đốt, hệ thống xử lý khí thải phức tạp, tuabin hay hạ tầng đấu nối điện lưới. Quá trình xử lý chủ yếu diễn ra ở nhiệt độ môi trường, giúp tiết kiệm năng lượng đáng kể.

Đến nay, doanh nghiệp đã triển khai các điểm thí điểm tại Đồng Tháp, Thanh Hóa và Hà Tĩnh. Thiết kế mô đun linh hoạt giúp giảm thiểu rủi ro đầu tư ban đầu, cho phép các địa phương nâng công suất theo nhu cầu thực tế thay vì phải xây dựng các tổ hợp xử lý quy mô lớn ngay từ đầu".

Đi tìm lời giải cho đầu ra và dòng tiền

Theo tính toán của CirBE, dòng tiền của dự án đến từ ba nguồn chính: phí tiếp nhận xử lý rác (dao động 400.000 - 450.000 đồng/tấn), doanh thu từ kinh doanh phân vi sinh, hạt nhựa tái chế và nhiên liệu RDF/SRF. Nguồn thu từ tín chỉ carbon chỉ được xem là yếu tố bổ sung, không đóng vai trò quyết định sự tồn tại của mô hình.

Doanh nghiệp từng xây dựng kịch bản tài chính lý tưởng với biên lợi nhuận trước thuế, lãi vay và hao mòn (EBITDA) đạt 81% vào năm thứ 5 dựa trên giả định hệ thống chạy hết công suất và tiêu thụ 100% sản phẩm đầu ra. Tuy nhiên trước thực tế thị trường, CirBE đã chủ động điều chỉnh mục tiêu EBITDA về mức thận trọng hơn, khoảng 40%.

• Tuổi Trẻ Startup Award: Biến camera có sẵn của nhà máy thành hệ thống giám sát bằng AI

• Đưa AI vào quy trình khám chữa bệnh, từ tra cứu thuốc đến bệnh án

Sự điều chỉnh này cho thấy công nghệ dù tối ưu đến đâu vẫn phải chịu sự kiểm chứng của thị trường. RDF/SRF chỉ có giá trị khi có cam kết tiêu thụ từ các nhà máy xi măng, nhiệt điện hoặc lò hơi công nghiệp. Tương tự, phân vi sinh/mùn hữu cơ và nhựa tái chế cũng cần kênh tiêu thụ ổn định.

Hiện tại, các thỏa thuận thương mại vẫn đang được đàm phán song song theo từng dự án. Doanh nghiệp đối mặt với bài toán “con gà - quả trứng”, để ký hợp đồng bao tiêu, đối tác yêu cầu thông số chuẩn về chất lượng và sản lượng nhưng muốn có các số liệu này, hệ thống buộc phải vận hành thực tế với dòng rác đặc thù của từng địa phương.

Để tạo nguồn thu ngắn hạn, CirBE chọn thương mại hóa riêng men vi sinh cho các doanh nghiệp chế biến sâu trái cây. Phế phụ phẩm hữu cơ sau chế biến được xử lý thành mùn hoặc phân bón vi sinh quay trở lại phục vụ chính vùng trồng. Mô hình tuần hoàn thu nhỏ này giúp doanh nghiệp tự chủ đầu ra và dễ kiểm soát dòng tiền.

Hộ chiếu rác: Dữ liệu hóa dòng chất thải

Song song với công nghệ xử lý, CirBE phát triển giải pháp Waste Passport (Hộ chiếu rác thải) nhằm minh bạch hóa hành trình của dòng chất thải từ đầu vào đến đầu ra.

Waste Passport sẽ ghi lại nguồn rác, khối lượng, thời điểm tiếp nhận, thành phần ước tính, quá trình xử lý và sản phẩm đầu ra. Ở đầu vào, hệ thống có thể ghi nhận rác đến từ địa phương, khu công nghiệp hay chợ, khối lượng cân thực tế và thời điểm tiếp nhận.

Trong quá trình xử lý, các thông số như thời gian ủ men, nhiệt độ, độ ẩm và mức giảm mùi được lưu lại. Ở đầu ra, hệ thống ghi khối lượng và chất lượng từng dòng sản phẩm, gồm phân vi sinh, RDF/SRF, nhựa và các vật liệu khác.

Một nguyên tắc bắt buộc của Waste Passport là cân bằng khối lượng, tổng lượng sản phẩm đầu ra cộng với tỉ lệ hao hụt phải bằng chính xác khối lượng rác đầu vào. Điều này giúp ngăn chặn tình trạng khai khống tỉ lệ tái chế vốn khó kiểm chứng lâu nay.

Nguồn dữ liệu chuẩn hóa này không chỉ hỗ trợ cơ quan quản lý trong việc giám sát xử lý rác và thực thi trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), mà còn cung cấp cơ sở dữ liệu ESG cho các doanh nghiệp FDI. Về lâu dài, đây sẽ là nền tảng quan trọng phục vụ hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) phát thải carbon.

Thử thách thương mại hóa

Khác với các startup công nghệ số, áp lực lớn nhất của một startup môi trường như CirBE không còn nằm ở khâu hoàn thiện công nghệ, mà là cơ chế chi trả và mô hình hợp tác thương mại.

Hiện doanh nghiệp lựa chọn mô hình bắt tay với các đơn vị vận hành địa phương. Đối tác phụ trách hạ tầng mặt bằng, quan hệ địa phương và đảm bảo nguồn rác đầu vào, CirBE cung cấp công nghệ, thiết bị, men vi sinh, đào tạo nhân sự và kiểm soát chất lượng đầu ra, đồng thời nắm giữ toàn bộ quyền sở hữu trí tuệ.

Sau khi giành giải nhất tại cuộc thi Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Đà Nẵng (SURF 2026), CirBE đã chọn TP Đà Nẵng làm địa bàn tiếp theo để triển khai mô hình thương mại.

Không đặt tham vọng "phủ sóng" nhanh chóng, mục tiêu ngắn hạn của startup này là vận hành thành công một vài mô đun thương mại ổn định nơi dòng rác vào mỗi ngày, sản phẩm ra mỗi ngày và thu về dòng tiền thực. Đó mới là minh chứng thuyết phục nhất cho thấy rác thải sinh hoạt hỗn hợp hoàn toàn có thể trở thành tài nguyên, ngay cả khi bài toán phân loại rác tại nguồn vẫn còn dang dở.

Nhiều điểm mới trong giải thưởng Tuổi Trẻ Startup Award 2026

Tuổi Trẻ Startup Award 2026 lần thứ 7 do báo Tuổi Trẻ và Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam TP.HCM tổ chức, phối hợp với Liên minh Đổi mới sáng tạo quốc tế (InnoEx) và sự cố vấn đặc biệt của ông Phạm Phú Ngọc Trai - Chủ tịch Hội đồng cố vấn chiến lược đổi mới sáng tạo (SACSTI) Đại học Quốc gia TP.HCM.

Giải thưởng chia ra ba lĩnh vực, gồm Công nghệ tài chính và Kinh tế số; Hạ tầng, giao thông và Logistics; An sinh xã hội và Phát triển bền vững, đồng thời phân loại start-up theo nhóm lĩnh vực, mỗi nhóm đều có top 10, tất cả top 10 có cơ hội được pitching.

Năm nay, chương trình có giải thưởng dành cho sinh viên, mở ra "nguồn cảm hứng" và động lực mới để các ý tưởng, ấp ủ từ trường học/phòng lab thành hình và hiện diện trên thị trường.

Chương trình Tuổi Trẻ Startup Award 2026 nhận hồ sơ tham dự từ ngày 12-8-2026 đến hết ngày 15-10-2026 (đã gia hạn). Hội đồng sơ khảo sẽ thẩm định 30 startup tiêu biểu, chọn ra Top 10 tham gia "Vòng chung khảo - Giới thiệu dự án" và vinh danh trao giải.

Năm nay, sự kiện vinh danh trao giải dự kiến sẽ diễn ra vào tháng 10, chia thành 3 bảng theo 3 chủ đề, với sự đồng hành của các đơn vị: Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB), AgriS (Công ty CP Thành Thành Công - Biên Hòa), Tập đoàn VinaCapital.

Chi tiết về chương trình: https://tuoitre.vn/nhip-song-tre/tuoi-tre-start-up-award.htm

Link mẫu gửi hồ sơ đăng ký tham gia: tại đây.

Hoặc mời bạn gửi email về địa chỉ: [email protected], hoặc quét mã QR trên để thêm thông tin.

Ban tổ chức Tuổi Trẻ Startup Award 2026 gia hạn thời gian nhận hồ sơ thêm 15 ngày, đến hết 15-10-2026, nhằm tạo thêm điều kiện để các startup hoàn thiện dự án và chuẩn bị hồ sơ tham gia.