Sau mỗi cuộc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ tại Mặt trận Vị Xuyên, một công việc không kém phần khó khăn lại bắt đầu: xác định người nằm lại là ai, quê ở đâu, thuộc đơn vị nào để đưa các anh trở về với gia đình, quê hương. Với nhiều trường hợp, một giấy tờ còn sót lại, một di vật, vị trí tìm thấy hài cốt hay kết quả đối chiếu ADN có thể trở thành đầu mối quan trọng. Tuy nhiên, với nhiều trường hợp, việc xác định danh tính vẫn là hành trình dài, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều lực lượng và độ chính xác trong từng khâu.
Từ di vật còn lại đến những manh mối nhận dạng
Theo kết quả sơ kết giai đoạn 1 Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ, đến hết tháng 10/2026, tỉnh Tuyên Quang đã tìm kiếm, quy tập được 201 hài cốt liệt sỹ, gồm 74 mộ đơn và 14 mộ tập thể; 144 hài cốt đã được tổ chức truy điệu, an táng. Trong số 201 hài cốt được quy tập từ đầu Chiến dịch, 8 trường hợp đã xác định được danh tính, 193 trường hợp đang tiếp tục được xác minh thông tin.
Những ngày cuối tháng 10, tại khu vực Bình độ 300, thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy, lực lượng chức năng liên tiếp phát hiện, quy tập nhiều hài cốt liệt sỹ. Đây là khu vực từng diễn ra những trận chiến đấu ác liệt trên Mặt trận Vị Xuyên.
Nhiều liệt sỹ hy sinh trong các hầm, công sự bị pháo đánh sập, sau hơn bốn thập kỷ bị đất đá vùi lấp sâu. Khi hài cốt được đưa về Nhà quàn, cùng với việc chăm sóc, bảo quản, lực lượng chuyên môn tiến hành lập hồ sơ, phân loại di vật, rà soát vị trí phát hiện, đối chiếu tài liệu đơn vị và những thông tin liên quan để phục vụ xác định danh tính.
Có những trường hợp, di vật còn lại đã giúp rút ngắn quá trình xác minh. Liệt sỹ Nguyễn Thanh Lâm, quê Nghệ An, là một trong số đó. Ông hy sinh tại Mặt trận Vị Xuyên năm 1985. Gia đình nhận giấy báo tử nhưng trong nhiều năm không biết chính xác nơi an táng.
Cuối tháng 9/2026, lực lượng chức năng phát hiện hài cốt tại khu vực Bình độ 300 cùng chiếc ví da đã bạc màu và giấy chứng minh cán bộ còn thông tin. Từ các di vật này, kết hợp hồ sơ và xác minh thân nhân, danh tính liệt sỹ Nguyễn Thanh Lâm được xác định. Hơn 40 năm sau ngày hy sinh, hài cốt ông được đưa về quê nhà Nghệ An an táng.
Trường hợp liệt sỹ Lò Văn Phôm, quê Lai Châu, cũng được xác định danh tính từ những thông tin còn lưu lại cùng hài cốt. Tại Bình độ 300, lực lượng tìm kiếm phát hiện chứng minh nhân dân mang tên Lò Văn Phôm. Sau quá trình đối chiếu hồ sơ, xác minh thông tin và làm việc với thân nhân, danh tính liệt sỹ được xác định chính xác. Theo nguyện vọng gia đình, ngày 5/11, hài cốt liệt sỹ được đưa về Lai Châu để tổ chức truy điệu, an táng tại quê nhà.
Tuy nhiên, những trường hợp còn giấy tờ rõ thông tin như vậy không nhiều. Sau hơn 40 năm nằm dưới đất đá, nhiều giấy tờ đã mục nát, di vật không còn đủ căn cứ nhận dạng, hài cốt không còn nguyên vẹn. Khi đó, quá trình xác định danh tính phải dựa trên việc tổng hợp nhiều nguồn: hồ sơ liệt sỹ, phiên hiệu đơn vị, sơ đồ chiến đấu, vị trí phát hiện, thông tin từ đồng đội cũ, thân nhân và kết quả giám định ADN. Mỗi thông tin đều phải được kiểm tra, đối chiếu trước khi đưa ra kết luận.
Kết nối dữ liệu, đẩy nhanh xác định danh tính liệt sỹ
Song song với công tác tìm kiếm, quy tập, tỉnh Tuyên Quang đang đẩy nhanh việc thu nhận mẫu sinh phẩm phục vụ xây dựng cơ sở dữ liệu gen. Tỉnh đã hoàn thành lấy mẫu tại 10/10 nghĩa trang liệt sỹ theo kế hoạch. Đối với thân nhân liệt sỹ, đến đầu tháng 11/2026 toàn tỉnh đã thu nhận 4.245 mẫu sinh phẩm, đạt 99,74%.
Các mẫu hài cốt đủ điều kiện được thu nhận, bảo quản và chuyển phục vụ giám định, đối chiếu với dữ liệu thân nhân. Việc lấy mẫu ADN tiếp tục được thực hiện song song với rà soát hồ sơ, thông tin đơn vị, vị trí quy tập và các di vật liên quan nhằm bảo đảm độ chính xác cao nhất trước khi xác định danh tính một liệt sỹ.
Đại tá Nguyễn Minh Khôi, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang cho biết, tìm kiếm, quy tập được hài cốt mới chỉ là một phần của nhiệm vụ. Với những trường hợp chưa xác định được danh tính, các lực lượng tiếp tục phối hợp rà soát thông tin, hồ sơ, thân nhân và các dữ liệu liên quan, với mong muốn từng bước xác định được nhiều nhất danh tính liệt sỹ, đưa các anh trở về với gia đình, quê hương.
Việc hoàn thiện hồ sơ liệt sỹ, mộ liệt sỹ tiếp tục được đặt ra trong giai đoạn 2 của Chiến dịch. Tại Hội nghị sơ kết giai đoạn 1 mới đây, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Tuyên Quang Đỗ Anh Tuấn, Trưởng Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ tỉnh cho biết, địa phương sẽ tiếp tục rà soát nhiệm vụ, đẩy nhanh quy trình xử lý, thẩm định hồ sơ mộ liệt sỹ, mộ tập thể; đồng thời tăng cường tiếp nhận, thu thập, xác minh thông tin từ các đơn vị, địa phương và nhân dân.
Thực tế, công tác xác định danh tính ngày càng khó khăn khi thời gian đã lùi xa. Thân nhân trực hệ của nhiều liệt sỹ đã cao tuổi hoặc qua đời; địa giới hành chính, tên địa danh, phiên hiệu đơn vị có nhiều thay đổi; một số hồ sơ cũ còn thiếu hoặc chưa thống nhất.
Việc kết nối dữ liệu giữa quân đội, công an, các địa phương và gia đình liệt sỹ có vai trò quan trọng. Một thông tin trong hồ sơ, địa chỉ cũ hay mối quan hệ thân nhân được xác minh chính xác có thể mở thêm hướng đối chiếu cho những trường hợp chưa rõ danh tính.
Với mỗi hài cốt mới được quy tập, di vật đi kèm đều được lưu giữ, ghi chép vị trí, tình trạng và các dấu hiệu liên quan. Khi chưa đủ căn cứ kết luận, hồ sơ tiếp tục được bổ sung, đối chiếu với những nguồn thông tin khác, tránh xác định danh tính khi chưa có cơ sở chắc chắn.
Đến hết tháng 10/2026, trong số 201 hài cốt liệt sỹ được quy tập từ đầu Chiến dịch vẫn còn 193 trường hợp cần tiếp tục xác minh. Con số này cho thấy khối lượng công việc phía sau mỗi cuộc tìm kiếm còn rất lớn.
Chiến dịch 500 ngày đêm đang bước sang giai đoạn tiếp theo với yêu cầu vừa tiếp tục tìm kiếm, quy tập, vừa đẩy nhanh xác định danh tính hài cốt liệt sỹ còn thiếu thông tin. Từ hồ sơ, di vật đến những mẫu ADN được thu nhận, mỗi dữ liệu được bổ sung đều hướng tới một mục tiêu chung - để ngày càng có thêm những người lính đã hy sinh được gọi lại đúng tên mình./.
(TTXVN/Vietnam+)