Thanh tra Chính phủ ban hành Kết luận số 769/KL-TTCP ngày 28/10/2026 về thanh tra chuyên đề diện rộng hoạt động kinh doanh xăng dầu. Cuộc thanh tra được thực hiện tại 260 doanh nghiệp, gồm 23 thương nhân đầu mối và 237 thương nhân phân phối, từ ngày 10/7 đến 5/10/2026.
Kết luận chỉ ra hàng loạt dấu hiệu vi phạm liên quan đến điều kiện kinh doanh, dự trữ bắt buộc, thuế bảo vệ môi trường, Quỹ bình ổn giá và việc sử dụng hóa đơn, chứng từ.
Mua bán qua nhiều trung gian, dòng tiền hàng chục nghìn tỷ đồng
Theo số liệu doanh nghiệp báo cáo được nêu trong kết luận, 253/260 doanh nghiệp, chiếm 97%, có mua bán xăng dầu giữa các thương nhân đầu mối với nhau hoặc giữa các thương nhân phân phối với nhau, được gọi là “mua bán ngang”.
Hoạt động này có gần 7.760 giao dịch, sản lượng khoảng 34 tỷ lít, giá trị khoảng 573.777 tỷ đồng. Thanh tra Chính phủ xác định việc các doanh nghiệp mua bán ngang lòng vòng làm tăng chi phí chiết khấu ở khâu trung gian khoảng 46.779 tỷ đồng.
Trong đó, một số doanh nghiệp đã lợi dụng việc mua bán ngang để mua bán hóa đơn, trốn thuế, mua bán xăng dầu lậu, xăng dầu không rõ nguồn gốc, có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự.
Một vụ việc đáng chú ý liên quan đến Công ty TNHH Kinh doanh thương mại xăng dầu Thanh Bình và 12 doanh nghiệp.
Theo kết luận, từ tháng 1/2024 đến tháng 6/2026, Công ty Thanh Bình sử dụng 4.692 hóa đơn GTGT đầu vào thể hiện mua khoảng 2,6 tỷ lít xăng dầu của 12 công ty được cơ quan thanh tra xác định là công ty “ma”, giá trị khoảng 42.600 tỷ đồng. Số hóa đơn này được sử dụng để hợp thức cho lượng bán ra khoảng 2,8 tỷ lít, giá trị khoảng 46.000 tỷ đồng.
Qua xác minh, 12 doanh nghiệp không có giấy xác nhận đủ điều kiện làm thương nhân kinh doanh xăng dầu, không hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Một số người đại diện theo pháp luật xác nhận là người làm thuê, nhận lương hằng tháng hoặc bị giả mạo thông tin căn cước để thành lập công ty.
Về dòng tiền, Công ty Thanh Bình sử dụng 15 tài khoản chuyển khoảng 48.100 tỷ đồng đến 23 tài khoản của 12 công ty trên. Tiền sau đó được luân chuyển qua các công ty trung gian, về 26 tài khoản cá nhân của giám đốc Công ty Thanh Bình Nguyễn Ngọc Sơn, rồi tiếp tục chuyển đến nhiều tổ chức, cá nhân. Cụ thể, ông Sơn tiếp tục chuyển khoản cho 114 tổ chức khoảng hơn 13 nghìn tỷ đồng, trong đó chuyển lại cho công ty Thanh Bình khoảng hơn 11.200 nghìn tỷ đồng và chuyển khoản cho 1.285 cá nhân, khoảng 1.800 tài khoản với số tiền khoảng hơn 37.800 tỷ đồng.
Thanh tra cũng phát hiện có lệnh xuất kho được sử dụng cho nhiều lô hàng; có lệnh đã bị hủy, không nhận hàng, nhưng vẫn được sử dụng để báo cáo, chứng minh nguồn gốc hàng hóa.
Tại Công ty TNHH Đầu tư P.A.S và 4 đơn vị trực thuộc, kết luận nêu việc sử dụng 4.187 hóa đơn đầu vào của 8 công ty “ma” trong giai đoạn tháng 7-10/2024, thể hiện mua khoảng 150 triệu lít xăng dầu, giá trị khoảng 3.300 tỷ đồng.
Xác minh ban đầu cho thấy tiền mua hàng sau khi chuyển đến các doanh nghiệp xuất hóa đơn tiếp tục được chuyển cho 22 cá nhân hoặc cho người rút tiền mặt với tổng số khoảng 2.200 tỷ đồng. Trong đó, một tài khoản của kế toán chi nhánh P.A.S tại TPHCM nhận 356 tỷ đồng.
Theo Thanh tra Chính phủ, hai vụ việc trên có dấu hiệu mua bán xăng dầu không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc; sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp và vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.
Xuất hóa đơn, thu tiền nhưng chưa giao hàng chục triệu lít xăng dầu
Tại Công ty TNHH Xăng dầu Tây Nam S.W.P, từ tháng 1/2025 đến ngày 30/6/2026, doanh nghiệp xuất hóa đơn thể hiện bán khoảng 93 triệu lít xăng dầu, giá trị khoảng 1.650 tỷ đồng và đã thu tiền khách hàng.
Tuy nhiên, đến ngày 30/6/2026, công ty chưa giao 57,6 triệu lít trong tổng lượng hàng trên. Kiểm tra thực tế tại hai kho thuê chỉ còn khoảng 15.670 lít dầu.
Kết luận đồng thời nêu, trong khi đang bị cưỡng chế nợ thuế, công ty đã tạm ứng cho giám đốc khoảng 553 tỷ đồng và một thành viên góp vốn khoảng 584 tỷ đồng, đến thời điểm thanh tra chưa hoàn ứng.
Tại Công ty cổ phần Nhiên liệu Phúc Lâm, lượng tồn kho xăng dầu trên sổ sách kế toán, báo cáo tài chính chênh lệch với kiểm kê thực tế tại các kho trong thời gian từ năm 2022 đến ngày 30/6/2026, tổng giá trị khoảng 675 tỷ đồng.
Ngoài ra, cơ quan thanh tra chỉ ra các vụ việc có dấu hiệu vi phạm tại Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển Thương mại PLI, Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu Hoa Kỳ và Công ty cổ phần Vận tải và Sản xuất Long Phú.
Thanh tra Chính phủ đã có văn bản ngày 14/10/2026 kiến nghị Cơ quan Cảnh sát điều tra, Bộ Công an chỉ đạo, tiếp nhận, khởi tố theo quy định đối với các hành vi có dấu hiệu tội phạm được phát hiện.
Kiến nghị giảm trung gian, nghiên cứu chấm dứt Quỹ bình ổn giá
Bên cạnh các vụ việc có dấu hiệu hình sự, cuộc thanh tra phát hiện 58/260 doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm điều kiện kinh doanh về cửa hàng, hệ thống phân phối và kho.
Có doanh nghiệp ký hợp đồng phân phối chỉ để đủ số lượng cửa hàng theo quy định nhưng thực tế không phát sinh mua bán. Một số trường hợp ký hợp đồng thuê kho để đủ điều kiện kinh doanh nhưng không gửi xăng dầu hoặc không phát sinh tiền thuê.
Đối với dự trữ bắt buộc, 182/260 doanh nghiệp, chiếm 70%, có dấu hiệu không duy trì mức tối thiểu theo quy định. Thanh tra Chính phủ lưu ý chưa có hướng dẫn phương pháp xác định tồn kho theo “ngày cung ứng”, đồng thời chưa có chế tài xử phạt thương nhân phân phối không bảo đảm mức dự trữ.
Về Quỹ bình ổn giá, 20 thương nhân đầu mối trích lập, chi sử dụng tại thời điểm lập hóa đơn để được chi quỹ khoảng 2.209 tỷ đồng, mặc dù lượng xăng dầu chưa tiêu thụ. Tuy nhiên, kết luận nêu chưa xác định được lỗi cố ý hay vô ý và thiệt hại cụ thể; quy định giữa nghị định và thông tư còn chưa thống nhất.
Từ kết quả thanh tra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị sắp xếp lại khâu phân phối, hạn chế tối đa hoặc chỉ duy trì số ít thương nhân phân phối tại địa bàn kinh tế cần thiết để giảm chi phí trung gian.
Cơ quan này cũng kiến nghị nghiên cứu bãi bỏ cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở; nghiên cứu chấm dứt Quỹ bình ổn giá hiện hành, thay bằng dự trữ quốc gia, dự trữ bắt buộc tại thương nhân đầu mối, chính sách thuế và các công cụ điều tiết khác.