Là một trong những nhà đầu tư huyền thoại của phố Wall và là cánh tay phải đắc lực của Warren Buffett tại Berkshire Hathaway, Charlie Munger sở hữu khối tài sản hàng tỷ USD nhưng chưa từng bận tâm đến việc phải "trông giống một người giàu". Sinh thời, ông nổi tiếng với lối sống giản dị đến mức Warren Buffett từng đùa rằng định nghĩa về một chuyến đi xa xỉ của Munger chỉ đơn giản là được ngồi trên một chiếc xe buýt có điều hòa, và ông sẽ chỉ chịu chi tiền nếu săn được mức giá hời.
Chính vì vậy, góc nhìn của cố Phó Chủ tịch Berkshire Hathaway về thói quen mua sắm hàng hiệu, đặc biệt là những chiếc đồng hồ Rolex, luôn mang lại nhiều suy ngẫm sâu sắc cho bất kỳ ai đang chật vật trên con đường tự do tài chính.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Charlie Munger là một tỷ phú nhưng gần như không mấy quan tâm đến việc phải trông giống một tỷ phú (Ảnh: CNBC).
Nghịch lý Rolex và câu hỏi trị giá 17.000 USD
Tại cuộc họp thường niên của Daily Journal vào tháng 2/2022, Charlie Munger thẳng thắn chỉ ra một nghịch lý tâm lý của con người: luôn cảm thấy bản thân nghèo đi chỉ vì nhìn thấy người khác có nhiều tiền hơn mình. Lớn lên từ thời kỳ Đại suy thoái, ông nhận định mức sống của xã hội hiện đại đã được cải thiện tới 600%, nhưng mức độ hài lòng của con người dường như lại không hề tăng theo.
Theo vị tỷ phú, sự bất an đó đến từ lòng đố kỵ và nhu cầu thể hiện bản thân qua những món đồ xa xỉ. Đưa ra ví dụ trực tiếp về thương hiệu đồng hồ nổi tiếng nhất thế giới, Munger đặt câu hỏi: "Hãy nghĩ đến những khoản chi tiêu phô trương của người giàu. Ai mà cần một chiếc Rolex thật để rồi có thể bị cướp chỉ vì nó?".
Thời điểm Munger đưa ra bình luận trên cũng là lúc thị trường đồng hồ xa xỉ bước vào cơn sốt điên cuồng nhất lịch sử. Đầu năm 2022, giá bán lẻ chính hãng của mẫu Rolex Datejust bằng thép dao động từ 7.000-8.500 USD, trong khi dòng Submariner có giá 8.100-9.000 USD tại các đại lý ủy quyền.
Thế nhưng, cơn sốt trên thị trường thứ cấp mới thực sự phản ánh tâm lý săn lùng của người tiêu dùng. Theo dữ liệu từ nền tảng kinh doanh đồng hồ cao cấp European Watch Company, mức giá giao dịch trung bình của đồng hồ Rolex trên thị trường tự do đã chạm mốc 17.206 USD vào tháng 3/2022. Nhiều mẫu thể thao như Submariner bị đẩy lên mức 15.000-19.000 USD, trong khi các phiên bản Daytona thậm chí còn ghi nhận mức chênh lệch kỷ lục.
Chiếc đồng hồ trên cổ tay của một người khi đó không chỉ là phụ kiện xem giờ, mà đại diện cho một khối vốn lưu động lên tới hàng chục nghìn USD bị "chôn chân".
Chi phí cơ hội: 10.000 USD trên cổ tay hay trong tài khoản tích sản?
Góc nhìn của Munger không mang hàm ý chỉ trích những người sưu tầm đồng hồ thực thụ, ngược lại, ông thừa nhận nhiều món đồ cao cấp có thể giữ giá hoặc tăng giá theo thời gian. Điều nhà đầu tư huyền thoại chất vấn chính là động cơ mua sắm: Bạn mua vì thực sự am hiểu và đam mê, hay chỉ vì muốn người xung quanh phải ngước nhìn?
Nếu một quyết định chi tiêu chỉ nhằm mục đích bắt kịp ánh mắt người khác, hiệu quả tài chính của khoản tiền đó sẽ giảm sút nghiêm trọng. Đây chính là nguyên tắc cốt lõi giúp Munger và Buffett xây dựng đế chế tài chính hàng trăm tỷ USD: không liên tục nâng cấp mức sống hữu hình, mà kiên trì giữ vốn trong các tài sản có khả năng tạo ra giá trị để tận dụng sức mạnh của lãi kép.
Theo góc nhìn kinh tế học, cái giá phải trả cho một món hàng xa xỉ không chỉ nằm ở số tiền in trên hóa đơn, mà là chi phí cơ hội. Một người có thể chọn đeo 10.000 USD trên cổ tay, hoặc chuyển 10.000 USD đó vào một danh mục đầu tư sinh lời. Khoản vốn này, khi được vận hành bền bỉ như hình ảnh "hòn tuyết lăn xuống sườn đồi" mà Munger thường ví von, sẽ có tiềm năng nở ra thành một gia sản lớn trong tương lai.
Việc đánh đổi tiềm năng giàu có dài hạn chỉ để mua lấy sự trầm trồ ngắn hạn từ người lạ, theo Munger, là một bài toán đánh đổi quá đắt.
Thoát khỏi vạch đích di động của sự đố kỵ
Phân tích sâu hơn về tâm lý tiêu dùng, Munger dẫn lại quan điểm của nhà tâm lý học Steven Pinker (Đại học Harvard) để lý giải vì sao con người ngày càng đủ đầy nhưng lại bớt hạnh phúc. Vấn đề nằm ở chỗ sự đố kỵ tạo ra một "vạch đích liên tục dịch chuyển": một người vừa mua được món đồ đắt tiền liền lập tức nhận ra ngoài kia luôn có người sở hữu phiên bản đắt đỏ và hiếm có hơn.
Rolex hay bất kỳ món hàng xa xỉ nào khác là ví dụ điển hình vì tính hữu hình rất cao. Khác với một danh mục đầu tư hay khối tài sản tích lũy nằm âm thầm trong tài khoản, một món đồ hiệu phát ra tín hiệu "tôi có tiền" ngay lập tức mỗi khi chủ nhân giơ tay lên. Nhưng việc biến tài sản thành công cụ trình diễn chính là cái bẫy lớn nhất kìm hãm khả năng tích lũy của người trẻ.
Trong suốt sự nghiệp lẫy lừng của mình, Charlie Munger đã chứng minh rằng sự giàu có thực sự không đến từ việc cố gắng tạo ấn tượng bề ngoài, mà đến từ sự kỷ luật và khả năng làm chủ các quyết định tài chính.
Lời khuyên giá trị nhất mà ông gửi gắm đến thế hệ đi sau chính là: Quên những khoản chi tiêu phô trương đó đi. Đừng tiêu tiền để trông giống người giàu khi số tiền đó còn chưa kịp có cơ hội giúp bạn thực sự trở nên giàu có.