' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Tên lửa Iskander của Nga (Ảnh: KI).
Trong những tháng qua, khi Ukraine cạn kiệt tên lửa Patriot để đánh chặn Iskander, Nga đã chớp thời cơ để tăng tốc dùng tên lửa đạn đạo, phóng liên tục vào đối thủ. Trước tình hình ngày càng leo thang, Ukraine giờ đây đã đặt ra mục tiêu loại bỏ mối đe dọa từ gốc.
Ngày 22/8, Tổng thống Volodymyr Zelensky lần đầu tiết lộ quân đội Ukraine đã tấn công một bệ phóng tên lửa đạn đạo Iskander gần biên giới Ukraine.
Theo phía Ukraine, Moscow có thể sản xuất 1.300 tên lửa đạn đạo mỗi năm và đang dự trữ hơn 600 quả.
Trong năm 2026, phần lớn hoạt động ngoại giao của Kiev với phương Tây tập trung vào việc vận động các đối tác nước ngoài cung cấp đủ tên lửa đánh chặn để Ukraine đứng vững qua các đợt tập kích quy mô lớn.
Đồng thời, nỗ lực chung giữa châu Âu và Ukraine nhằm phát triển một hệ thống thay thế Patriot mang tên Freyja được cho là đã bước vào giai đoạn kỹ thuật. Tuy nhiên, ngay cả khi hệ thống này có thể đạt năng lực gần tương đương Patriot, thời gian phát triển được tính bằng nhiều năm, trong khi Ukraine không có nhiều thời gian.
Vì vậy, họ chỉ còn giải pháp duy nhất: săn lùng chính các phương tiện phóng, khi chúng rời khỏi nơi ẩn náu để khai hỏa, hoặc bằng cách đánh vào những mắt xích khác trong chuỗi hậu cần của chúng.
Cuộc đấu trí phức tạp
Đây là một quá trình không đơn giản, đòi hỏi lượng thông tin tình báo khổng lồ và cực kỳ nhạy cảm do ý nghĩa chiến lược của nó.
Chuyên gia hàng không Ukraine và cựu sĩ quan Không quân Anatolii Khrapchynskyi, cho rằng Ukraine đang thiếu một giải pháp đối phó mang tính hệ thống để làm suy giảm năng lực tập kích bằng tên lửa đạn đạo của Nga.
Theo ông, Ukraine vừa thiếu vũ khí để bắn vào các bệ phóng tên lửa Nga, vừa thiếu dữ liệu tình báo có thể cung cấp chính xác vị trí các mục tiêu theo thời gian thực.
Iskander-M là hệ thống tên lửa đạn đạo chiến thuật đất đối đất chủ lực của Nga với tầm bắn tối đa 500km. Iskander đã trở thành một trong những vũ khí then chốt trong các cuộc tập kích tổng hợp quy mô lớn nhằm vào các mục tiêu Ukraine trong những tháng gần đây.
Việc xác định vị trí Iskander, các tuyến hậu cần và địa điểm phóng đòi hỏi sự phối hợp của nhiều phương thức tình báo khác nhau.
Một quân nhân ẩn danh thuộc lực lượng đặc nhiệm Ukraine am hiểu vấn đề này cho biết rằng dữ liệu từ các radar cảnh báo sớm đóng vai trò then chốt trong việc phát hiện Iskander và xác định vị trí của chúng khi phóng.
Cùng với thông tin tình báo từ nguồn khác, các đơn vị đặc nhiệm Ukraine được giao nhiệm vụ săn lùng bệ phóng Iskander có thể theo dõi quy luật hoạt động và xác định những khu vực đặc biệt đáng chú ý.
Ngoài ra, đối với bất kỳ cuộc tập kích UAV tầm xa nào, hệ thống liên lạc và định vị trên phương tiện đóng vai trò then chốt.
Để tấn công bằng UAV, phi công cần liên lạc và truyền hình ảnh theo thời gian thực. Giải pháp của Ukraine thường khá đơn giản: lắp trực tiếp các thiết bị đầu cuối internet Starlink của SpaceX lên UAV.
Tuy nhiên, trái với các cuộc tấn công mà Ukraine tiến hành nhằm vào những radar và hệ thống phòng không có giá trị cao tại một số vùng Moscow đang kiểm soát, các cuộc tấn công xuyên biên giới vào lãnh thổ Nga thông thường không thể sử dụng Starlink.
Tỷ phú Elon Musk, người đứng sau Starlink, không muốn thiết bị này "vươn sóng" sang Nga do lo ngại động thái trên có thể làm leo thang căng thẳng.
Ukraine có nhiều phương án để tấn công các bệ phóng Iskander, nhưng mỗi phương án đều có những hạn chế.
“Các kíp vận hành Iskander rất cẩn trọng khi chuẩn bị phóng. Họ di chuyển có chủ đích để không bị vệ tinh phát hiện”, Serhii Beskrestnov, cố vấn tổng thống về đổi mới quân sự, nói với truyền hình Ukraine ngày 8/8.
“Việc bắt được một bệ phóng Iskander đang cơ động đúng vào thời điểm và địa điểm nó triển khai để phóng là rất khó", ông thừa nhận.
Vũ khí tiềm tàng
Các UAV tầm trung đến tầm xa như Ram-2X và FP-2 do Ukraine sản xuất có thể được sử dụng cho nhiệm vụ này. Tuy nhiên, do thời gian bay chậm hơn nhiều so với tên lửa, khoảng thời gian dành cho chu trình trinh sát - tấn công trở nên rất ngắn. Không có quyền truy cập Starlink, chức năng của những UAV này càng bị hạn chế.
Để tấn công các mục tiêu như bệ phóng Iskander nhanh và mạnh hơn, tên lửa phóng từ máy bay cũng có thể là một lựa chọn. Chuyên gia Khrapchynskyi đề xuất tên lửa AGM-88 HARM, vốn được thiết kế để tấn công radar nhưng cũng hiệu quả trước những mục tiêu như bệ phóng.
Tuy nhiên, những nhiệm vụ như vậy đòi hỏi máy bay Ukraine không chỉ phải cất cánh trong thời gian cực ngắn mà còn phải bay sát biên giới Nga, đưa chúng vào tầm hoạt động của tên lửa đất đối không Nga hoặc các tiêm kích chiếm ưu thế trên không Su-35.
Một phương án khác có thể thực tế hơn trong trung hạn là dùng chính loại vũ khí tương tự để đáp trả. Một số chuyên gia Ukraine cho rằng sử dụng tên lửa đạn đạo do Ukraine tự sản xuất sẽ là biện pháp đối phó hiệu quả nhất về lâu dài với các bệ phóng của Nga.
Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov nhận định: “Người Nga nên hiểu rằng chỉ trong vài phút, toàn bộ kíp vận hành vừa phóng tên lửa rất có thể sẽ bị tên lửa đạn đạo của chúng tôi phá hủy".
Về mặt kỹ thuật, Ukraine hiện đã có một hệ thống tên lửa đạn đạo phù hợp là ATACMS do Mỹ sản xuất.
Tuy nhiên, khi cả Kiev và Washington đều có lượng dự trữ loại tên lửa này ở mức rất thấp, trong khi việc tấn công các mục tiêu bên trong lãnh thổ Nga vẫn cần sự cho phép rõ ràng từ Mỹ, ATACMS khó có thể trở thành giải pháp mang tính hệ thống.
Hai công ty quốc phòng Ukraine được cho là đang tiến gần tới giai đoạn sản xuất tên lửa đạn đạo, trong đó có Fire Point, nhà sản xuất các UAV FP-1 và FP-2, tên lửa hành trình F-5 Flamingo và dự án Freyja trong tương lai.
Công ty này đã công khai 2 dòng tên lửa đạn đạo có tầm bắn lần lượt 200km và 855km. Ông Fedorov cho rằng các mục tiêu Nga có thể bị tấn công trong vòng 3-6 tháng tới.
Tuy nhiên, khi những tên lửa này chưa được thử nghiệm trong chiến đấu, quy mô sản xuất vẫn là ẩn số và Ukraine phải lựa chọn giữa rất nhiều mục tiêu ưu tiên, khả năng xây dựng một phương án đối phó với Iskander bằng tên lửa đạn đạo nội địa vẫn chỉ là giả định.