Một người phụ nữ đứng nhìn tòa nhà bị hư hại sau cuộc tấn công bằng tên lửa của Nga tại thủ đô Kiev, Ukraine hôm 14-10 - Ảnh: AP
Chỉ trong chưa đầy một tuần, Mỹ đã đưa ra hàng loạt quyết định gây "sốc" đối với Ukraine. Chuỗi động thái dồn dập này không chỉ làm dấy lên lo ngại về sự thay đổi trong chính sách của Mỹ, mà còn đẩy Ukraine vào thế khó.
Loạt tín hiệu bất lợi từ Mỹ
Ngày 9-10, Tổng thống Donald Trump bất ngờ công bố thỏa thuận mở đường cho dầu diesel Nga quay lại thị trường Mỹ và thế giới, với mục tiêu góp phần hạ nhiệt giá nhiên liệu.
Ngay hôm sau, ông Trump công khai kêu gọi Ukraine thay Tổng thống, đồng thời chỉ trích ông Zelensky nhiều lần bỏ lỡ cơ hội đạt thỏa thuận hòa bình với Nga.
Song song đó, Nhà Trắng cũng gây sức ép buộc Kiev chấm dứt các cuộc tập kích vào nhà máy lọc dầu Nga - một trong những chiến dịch Ukraine thực hiện để làm suy giảm nguồn thu năng lượng và năng lực hậu cần của đối phương.
Theo báo Washington Post, các đặc phái viên Mỹ đã nhiều lần đề nghị Kiev dừng những cuộc tập kích này, nhằm tạo điều kiện cho đàm phán hòa bình và ổn định thị trường năng lượng.
Đáng chú ý, Mỹ còn được cho là đã cảnh báo khả năng hạn chế chia sẻ tình báo nếu Ukraine tiếp tục tấn công các cơ sở dầu mỏ Nga. Trong cuộc phỏng vấn với Đài NPR ngày 14-10, ông Zelensky xác nhận đã nhận được cảnh báo này từ chính quyền Mỹ.
Một nguồn tin cho biết Washington cũng đang đề xuất các nước châu Âu giải tỏa một phần tài sản Nga bị phong tỏa. Số tài sản này sau đó sẽ được chuyển vào một cơ chế tài chính do Mỹ giám sát, nhằm tìm cách nối lại các cuộc đàm phán hòa bình.
Ngày 10-10, Tổng thống Trump thúc giục Ukraine đưa một nhà lãnh đạo mới lên thay thế Tổng thống Zelensky - Ảnh: AP
Khi đồng minh nắm giữ lợi thế sống còn
Mới đây nhất, ngày 14-10, quân đội Ukraine cho biết nước này bất ngờ gặp khó khăn khi SpaceX áp đặt giới hạn tốc độ đối với các thiết bị liên lạc vệ tinh Starlink và Starshield, khiến một số hoạt động sử dụng máy bay không người lái (drone) bị gián đoạn.
"Tôi chắc chắn họ biết rõ mình đã làm gì. Bởi lúc 1h sáng, Starlink đã bị SpaceX và Mỹ chặn", ông Zelensky nói, đồng thời bác bỏ khả năng sự cố xuất phát từ lỗi kỹ thuật: "Đó không phải vấn đề kỹ thuật, mà là một quyết định có chủ đích".
Trước những phản ứng từ Kiev, tỉ phú Elon Musk đã lên tiếng giải thích. Theo ông, hệ thống Starshield phục vụ liên lạc quân sự của Ukraine do chính phủ kiểm soát, còn các giới hạn về tốc độ và cách sử dụng do quân đội Mỹ quyết định, với thẩm quyền cuối cùng thuộc về Tổng thống.
Theo giới phân tích, tuyên bố này đã một lần nữa phơi bày điểm yếu của Ukraine, khi công nghệ sống còn trên chiến trường lại không hoàn toàn nằm trong tay Kiev.
Theo truyền thông Mỹ, các hạn chế kết nối không chỉ ảnh hưởng đến nhiều hoạt động quân sự của Kiev, mà còn cả các hoạt động phòng thủ và phản công trên lãnh thổ.
Ngoài phụ thuộc vào liên lạc vệ tinh, Ukraine còn dựa nhiều vào nguồn tình báo Mỹ để phát hiện sớm tên lửa Nga và theo dõi hoạt động quân sự của đối phương.
Trong tuần này, ông Zelensky cho biết Kiev đã không nhận được cảnh báo sớm như thường lệ trước các đợt tập kích tên lửa đạn đạo của Nga.
Chuyên gia Fabian Hoffmann thuộc Viện Nghiên cứu quốc phòng Na Uy nhận định các đồng minh châu Âu khó có thể nhanh chóng thay thế năng lực cảnh báo sớm bằng vệ tinh mà Mỹ đang cung cấp.
"Ukraine phụ thuộc vào hệ thống hồng ngoại đặt trong không gian (SBIRS) do Mỹ triển khai. Hệ thống của Mỹ thực sự không có đối thủ và chỉ Washington mới có thể cung cấp năng lực đó", ông Hoffmann nhận định.
Do đó điều này càng minh chứng cho việc càng dựa vào Mỹ, dư địa hành động của Kiev càng dễ bị thu hẹp nếu mục tiêu của họ chệch nhịp với lợi ích của Washington.
Gây sức ép với Ukraine dễ hơn với Nga?
Theo chuyên gia Rym Momtaz thuộc Quỹ Carnegie vì Hòa bình quốc tế, chính sách gần đây của ông Trump có xu hướng thuận lợi hơn cho Nga.
Một yếu tố quan trọng đằng sau những quyết định của Nhà Trắng được cho là giá nhiên liệu. Theo Washington Post, chính quyền ông Trump đang tìm cách hợp tác với Nga, tăng nguồn cung dầu diesel để hạ giá nhiên liệu trước cuộc bầu cử giữa kỳ, trong bối cảnh giá năng lượng tăng cao gây sức ép lên Đảng Cộng hòa.
"Rõ ràng hành động này không thể là sự trùng hợp ngẫu nhiên và có liên quan đến tình hình chính trị hiện tại", chuyên gia công nghệ quân sự Serhiy Beskrestnov bình luận trên mạng xã hội.
Trong cuộc phỏng vấn với Financial Times, ông Zelensky cũng chỉ trích việc Mỹ quá chú trọng tìm kiếm các thỏa thuận với Nga. Ông cho rằng thỏa thuận diesel giữa Nga và Mỹ là một nỗ lực nhằm ép Ukraine phải đầu hàng và từ bỏ vùng Donbass.
Tuy nhiên một cách tiếp cận khác lại cho rằng Mỹ đang chọn gây sức ép với bên dễ tác động hơn trên bàn đàm phán.
Trong khi Nga được đánh giá là "cứng rắn" và "khó đoán", Ukraine lại phụ thuộc nhiều vào nguồn hỗ trợ từ Mỹ. Vì vậy những động thái của Washington được cho là có thể nhanh chóng tác động đến các quyết định của Kiev.
Ông Serhii Sternenko, cựu cố vấn Bộ Quốc phòng Ukraine, cũng đưa ra nhận xét về nghịch lý này: Kiev đã chấp nhận tạm dừng tấn công nhà máy lọc dầu Nga theo đề nghị của Mỹ, nhưng họ chỉ nhận lại những hạn chế mới, trong khi Matxcơva vẫn tập kích mà không có dấu hiệu xuống thang.
Ông Zelensky: Thỏa thuận dầu diesel Nga - Mỹ nhằm ép Ukraine từ bỏ DonbassTổng thống Ukraine Zelensky cho rằng thỏa thuận dầu diesel giữa Mỹ và Nga nhằm ép Kiev đầu hàng, từ bỏ vùng Donbass, đồng thời khẳng định sẽ không từ chức trước sức ép từ Washington.