UNESCO chọn Việt Nam làm nơi đối thoại về tương lai của di sản

Từ ngày 27/9 đến 1/10, Hà Nội và Ninh Bình trở thành điểm gặp gỡ của khoảng 250 đại biểu, chuyên gia trong nước, quốc tế tại Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực. Sự kiện do Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam - Bộ Ngoại giao và UBND TP Hà Nội đồng chủ trì, phối hợp với Cục Di sản văn hóa, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch. Việc UNESCO đề nghị Việt Nam cùng tổ chức hội nghị cho thấy vai trò ngày càng rõ của Việt Nam trong hợp tác bảo tồn, quản lý, phát huy giá trị di sản. Trao đổi với phóng viên Dân trí, bà Lê Thị Hồng Vân, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, cho biết đây là một hoạt động tiêu biểu trong quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và UNESCO. Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO đánh giá Việt Nam là điển hình về sự phối hợp giữa quốc gia thành viên, UNESCO và các cơ quan tư vấn trong quá trình bảo tồn di sản. Từ đánh giá đó, Việt Nam được lựa chọn làm nơi đối thoại về những câu hỏi lớn đang đặt ra cho di sản trong một thế giới biến động nhanh chóng. Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội được bà Vân nhắc tới như một minh chứng tiêu biểu cho hiệu quả của quá trình hợp tác nói trên. Trong khuôn khổ hội nghị, đại biểu sẽ tham quan Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội, đồng thời trao đổi trực tiếp về các vấn đề nảy sinh từ thực tiễn bảo tồn và phát huy giá trị. Những cuộc thảo luận tại địa điểm cụ thể giúp các khái niệm quốc tế về di sản gắn chặt hơn với kinh nghiệm quản lý, bảo tồn tại Việt Nam. Hội nghị diễn ra hơn 30 năm sau khi Văn kiện Nara về Tính xác thực được thông qua năm 1994, trong thời điểm quan niệm về di sản tiếp tục được mở rộng. Biến đổi khí hậu, thiên tai, xung đột, dịch chuyển dân cư, đô thị hóa, du lịch và công nghệ số đang tạo ra nhiều thách thức mới đối với việc nhận diện, đánh giá tính xác thực. Vì vậy, câu hỏi di sản thế nào là chân thực không còn chỉ xoay quanh vật liệu, hình dáng ban đầu, mà liên quan cả cộng đồng, ký ức, tri thức và quá trình biến đổi. Đối thoại tại Hà Nội tiếp nối các cuộc thảo luận quốc tế về tính xác thực, trong đó có kết quả từ Nairobi năm 2025 và những quyết định gần đây của Ủy ban Di sản Thế giới. Các phiên làm việc sẽ bàn về di sản sống, phục dựng và phục hồi sau xung đột, thiên tai, cũng như vai trò của cộng đồng và những chủ thể đang nắm giữ tri thức. Mối quan hệ giữa giá trị vật thể và phi vật thể trong quá trình di sản thay đổi cũng được đặt vào trung tâm của chương trình nghị sự. Theo bà Lê Thị Hồng Vân, hội nghị quy tụ các chuyên gia hàng đầu châu Á - Thái Bình Dương và thế giới để trao đổi về di sản, tính xác thực, cùng những nỗ lực bảo tồn, phát huy di sản thế giới. Các nước kỳ vọng Việt Nam chia sẻ chiến lược, chính sách văn hóa, chính sách di sản và cách thúc đẩy phát triển văn hóa gắn với phát triển bền vững. Đây cũng là cơ hội để Việt Nam giới thiệu kinh nghiệm thực tiễn, đồng thời tiếp nhận thêm góc nhìn từ nhiều quốc gia trong khu vực. Một kết quả quan trọng được kỳ vọng là Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực, dự kiến tổng hợp kinh nghiệm, quan điểm của các nước châu Á - Thái Bình Dương. Văn kiện cũng hướng tới đóng góp những bài học của Việt Nam cho các cuộc thảo luận quốc tế, với khuyến nghị về nhận diện di sản, lập hồ sơ đề cử, bảo tồn, quản lý, phục dựng, phát huy giá trị và giám sát. Bà Vân nhấn mạnh, xây dựng văn kiện trong bối cảnh hiện nay không chỉ phục vụ bảo tồn, mà còn định hình cách nhìn về vai trò của di sản trong phát triển kinh tế - xã hội. Mục tiêu được Việt Nam hướng tới là biến di sản thành nguồn lực phát triển, đóng góp cho sinh kế người dân, kinh tế - xã hội và nền văn minh nhân loại, thay vì chỉ xem di sản như đối tượng cần gìn giữ. Việt Nam hiện là thành viên Ủy ban Di sản Thế giới nhiệm kỳ 2023-2027, tổ chức hội nghị trong dịp kỷ niệm 50 năm quan hệ Việt Nam - UNESCO và hướng tới 40 năm tham gia Công ước Di sản Thế giới vào năm 2027. Theo chương trình, ngày 28/9 tập trung vào tính xác thực trong thế giới đổi thay, ngày 29/9 phân tích các trường hợp thực tiễn và tham quan Hoàng thành Thăng Long, còn ngày 30/9 dành cho nhận diện, đề cử, thẩm định, quản lý, giám sát, đào tạo và thống nhất Văn kiện Hà Nội.