Ứng dụng ChatGPT dạy khoa học tiểu học: AI chỉ là trợ lực, học sinh là trung tâm

Mô hình dạy học kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) thực tiễn đã được đưa ra với nguyên tắc học sinh là trung tâm, giáo viên là chủ thể, AI là trợ lực. Theo học sinh, khi AI trợ lực và học sinh biết cách dùng AI thì tiết học sẽ khá thú vị, sinh động.

Dự án nến thơm gắn với sáng tạo AI "việc thật, sản phẩm thật"

Ông Lưu Phương Thanh Bình - chuyên viên phụ trách khoa học Phòng Giáo dục phổ thông (Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM) - khẳng định một tiết học xuất sắc không đo bằng số lượng công cụ AI được trình diễn, mà dựa trên việc học sinh học được gì và biết tư duy hay không.

• 

  Cứ ngủ dậy là AI lại có cái mới: Học thế nào để không hụt hơi?ĐỌC NGAY

Ông đánh giá cao cách làm của tổ chuyên môn khối 5 Trường tiểu học Nguyễn Thái Học, khi xác định rõ AI chỉ được dùng để đối chiếu, gợi ý hoặc phản biện ở những khâu phù hợp, còn giai đoạn khám phá vẫn ưu tiên học sinh thực hành với vật thật.

Đối với giáo dục STEM và dạy học theo dự án, cốt lõi là phải tạo ra "việc học thật, sản phẩm thật và vấn đề thật". Minh chứng bằng dự án "Sản phẩm nến thơm" kéo dài trong 4 tiết học của trường.

Dự án này liên kết chuỗi kiến thức khoa học về hỗn hợp, dung dịch, sự biến đổi trạng thái và biến đổi hóa học của chất thành một bài toán thực tiễn.

"Tụi em được ra làm sản phẩm nến thơm rất đẹp. Em vận dụng lý thuyết, trực tiếp thử nghiệm, lựa chọn giải pháp, đánh giá và cải tiến bằng AI nên thấy đúng nghĩa là giờ học khoa học, rất vui", học sinh Thanh Xuân (lớp 5 Trường tiểu học Nguyễn Thái Học) bày tỏ.

Đánh giá "dấu vết" tư duy bằng Nhật ký dự án

Theo ông Bình, giáo viên cần thay đổi tư duy từ việc hỏi "Hôm nay dùng ChatGPT làm gì?" sang "AI giải quyết được vấn đề sư phạm nào?".

Khi học sinh có AI hỗ trợ, việc đánh giá dựa trên sản phẩm cuối cùng không còn phản ánh chính xác năng lực thực chất.

• 

  Dùng AI cũng lo, không dùng cũng lo

Chuyên đề đã đề xuất một công cụ đột phá là "Nhật ký dự án" với cấu trúc rõ ràng: Chúng em đoán gì - AI nói gì - Chúng em kiểm chứng thế nào - Kết quả thực tế - Kết luận và lý do.

Giải thích cụ thể dự án này, cô Trần Bé Hồng Hạnh - Hiệu trưởng Trường tiểu học Nguyễn Thái Học - nói cấu trúc này lưu lại toàn bộ lộ trình tư duy của học sinh. Giáo viên sẽ dựa vào nhật ký để đánh giá học sinh dự đoán thế nào, làm thí nghiệm thực tế ra sao và sử dụng bằng chứng để đối chiếu với máy thế nào.

"Công cụ sẽ giúp kiểm tra xem học sinh có phát hiện những điểm AI trả lời sai hay không, đồng thời có biết giải thích lý do chấp nhận hoặc từ chối một gợi ý từ công nghệ để tự điều chỉnh sản phẩm hay không", cô Hạnh nói.

Đặt an toàn dữ liệu lên hàng đầu

Bên cạnh đổi mới phương pháp, chuyên đề đặt ra vấn đề an toàn và bảo mật thông tin cho học sinh tiểu học phải được đặt lên hàng đầu.

Cụ thể, nhà trường không nên xử lý theo hai thái cực "cấm hoàn toàn" hay "sử dụng tự do". Học sinh cần được tiếp cận AI có kiểm soát, tuyệt đối không nhập các thông tin cá nhân như họ tên, hình ảnh lên môi trường AI và cần phối hợp chặt chẽ với cha mẹ.

Công nghệ số và AI đang mở ra cách mới để bảo tồn, sáng tạo và thương mại hóa di sản, từ đó biến tài nguyên văn hóa thành tài sản trí tuệ và lợi thế cạnh tranh.