Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nêu quan điểm trên tại hội nghị góp ý dự thảo thông tư về tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư (GS, PGS).
Theo dự thảo, đại học sẽ tự xét, bổ nhiệm GS, PGS theo vị trí việc làm, theo tinh thần Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị. Các trường thông báo tuyển chọn ít nhất 30 ngày trước hạn nhận hồ sơ. Việc đăng ký được mở cho ứng viên trong và ngoài trường, cả ở nước ngoài.
Bộ trưởng cho hay quá trình xây dựng dự thảo Thông tư điều Bộ GDĐT quan tâm không chỉ là quyền tự chủ của cơ sở giáo dục đại học mà còn là chất lượng, sự công bằng trong đánh giá và bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư. “Khi xây dựng chính sách phải làm sao để chính sách tạo động lực cho những người làm khoa học, cho các giảng viên có thể đóng góp nhiều hơn, đóng góp tốt hơn cho lĩnh vực giáo dục đại học, thúc đẩy chất lượng giảng dạy”, Bộ trưởng nói.
Ngoài ra, dự thảo quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư còn tạo điều kiện cho cơ sở giáo dục đại học thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao có năng lực xuất sắc làm việc trong các vị trí khác nhau, thu hút nhà khoa học nước ngoài.
Đề cập tới nội dung rất mới khi Thông tư đi vào thực hiện là việc bổ nhiệm phó giáo sư, giáo sư có thể thực hiện bất kỳ thời điểm nào trong năm, không cần theo đợt như trước đây và ứng viên có thể nộp hồ sơ ở nhiều trường, Bộ trưởng cho rằng, điều này sẽ tạo sự cạnh tranh lớn và đây không chỉ là quyền lợi của các trường mà còn giúp điều tiết tốt cho cả hệ thống.
Sự cạnh tranh không chỉ ở số lượng, mà là cạnh tranh để nâng cao chất lượng; tạo sự năng động, dịch chuyển đội ngũ giáo sư, phó giáo sư không chỉ ở phạm vi trong nước.
Theo Bộ trưởng, chính sự cạnh tranh vào vị trí việc làm khi một vị trí có nhiều người cạnh tranh cũng đòi hỏi hội đồng phải nâng cao trách nhiệm đánh giá công tâm, khách quan, thực chất, nâng cao chất lượng.
Bên cạnh đó, cạnh tranh gắn với minh bạch, qua minh bạch không chỉ hội đồng mà cả xã hội cùng giám sát, các ứng viên cùng giám sát, Bộ GD&ĐT cũng giám sát. Đồng thời, Bộ sẽ thực hiện hậu kiểm, thanh tra, kiểm tra theo chức năng quản lý nhà nước.
Một số vấn đề cụ thể để hoàn thiện dự thảo Thông tư được Bộ trưởng lưu ý như việc đánh giá sau bổ nhiệm; làm rõ quyền, trách nhiệm trong từng điều khoản; quy định chuyển tiếp, trong đó tính toán kỹ tất cả các trường hợp…
Bộ trưởng đồng thời mong muốn các cơ sở giáo dục đại học tiếp tục nghiên cứu kỹ, tiếp tục trao đổi, nêu ý kiến để Thông tư được ban hành có chất lượng tốt nhất và chuẩn bị triển khai Thông tư ngay sau khi ban hành.
Nguyên tắc xuyên suốt là coi trọng chất lượng
Chia sẻ về quan điểm xây dựng, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục Vũ Minh Đức cho biết, dự thảo xác định chức danh giáo sư, phó giáo sư là chức danh của giảng viên đại học. Chức danh gắn với vị trí, nhiệm vụ và nguồn lực. Cơ sở giáo dục đại học chỉ bổ nhiệm khi có vị trí (chức danh giảng viên đại học trong cơ cấu tổ chức, nhân sự); có nhiệm vụ và điều kiện để người được bổ nhiệm thực hiện công việc.
Nguyên tắc xuyên suốt là coi trọng chất lượng, bảo đảm liêm chính khoa học, hội nhập quốc tế và tạo cơ chế cạnh tranh trong bổ nhiệm; bảo đảm khách quan, công bằng giữa ứng viên trong và ngoài cơ sở giáo dục đại học.
Điểm đáng chú ý là dự thảo xác định ba nhóm năng lực cốt lõi để đánh giá ứng viên, gồm: năng lực giảng dạy và kết quả đào tạo; năng lực nghiên cứu, sáng tạo tri thức và uy tín khoa học; năng lực phát triển tập thể và phục vụ cộng đồng. Trọng số tối thiểu tương ứng của ba nhóm năng lực này là 30%, 30% và 20%.
Trong đó, năng lực giảng dạy được chú trọng thông qua các yêu cầu cụ thể về giờ giảng trực tiếp, số lượng nghiên cứu sinh, học viên thạc sĩ và năng lực phát triển chương trình đào tạo.
Cũng theo ông Minh, để bảo đảm quá trình chuyển đổi không gây xáo trộn đột ngột, dự thảo đưa ra lộ trình thực hiện chuyển tiếp trong 3 năm đầu. Theo đó, mỗi năm số lượng bổ nhiệm không quá 20% tổng số giáo sư, phó giáo sư tại thời điểm đầu năm học. Số vị trí giáo sư được bổ nhiệm mới không quá 1/3 số phó giáo sư được bổ nhiệm mới.
Theo GS.TS Trần Huy Thịnh, Trường Đại học Y Hà Nội, lĩnh vực Sức khỏe có những đóng góp lớn về nghiên cứu khoa học, đào tạo và phục vụ cộng đồng; chất lượng, tỷ lệ trích dẫn và sức ảnh hưởng của các công bố khoa học trong lĩnh vực này tương đương với khối ngành 1. Vì vậy, đề nghị ban soạn thảo cân nhắc xếp nhóm ngành Sức khỏe vào nhóm ngành 1 và nâng hệ số áp dụng tương ứng với nhóm ngành này.
GS.TS Trần Huy Thịnh đề nghị ban soạn thảo lượng hóa tối đa những nội dung có thể định lượng, hạn chế các quy định mang tính định tính. Khi có nhiều ứng viên cạnh tranh cho một vị trí, các tiêu chí không rõ ràng có thể dẫn đến khiếu nại, thắc mắc và gây khó khăn cho cơ sở giáo dục đại học trong quá trình triển khai.
Đại diện Đại học Đà Nẵng, GS.TS Bùi Văn Ga đề nghị không giới hạn ngoại ngữ trong một số ngôn ngữ cụ thể mà mở rộng theo yêu cầu công việc chuyên môn của từng ngành, lĩnh vực. Ngoài tiếng Anh, ứng viên có thể sử dụng các ngoại ngữ phù hợp với đặc thù chuyên môn.
Về thời hiệu tiếp nhận thông tin phản ánh, khiếu nại, tố cáo đối với ứng viên, GS.TS Bùi Văn Ga đề nghị ban soạn thảo quy định rõ thời hạn tiếp nhận trước thời điểm họp hội đồng để có đủ thời gian xem xét, xử lý, tránh ảnh hưởng đến quyền lợi của ứng viên và hoạt động của hội đồng.